Sevgili Prensesim, o güzel affına sığınarak sana bir hikaye anlatmalıyım çünkü hayat sadece şatolarda veya dayalı döşeli odalarda geçmez. Tebanın ta dibinde neler döndüğünü bilmelisin. Aklımın içuzayı ve zamanında ancak böyle layık olabilirim aşkına… Ve seni temin ederim ki ben sana asla yalan söylemem;

Günaydın Kolomb dedi, çatı katından inip karşıma oturdu lacivert ve flu bakan gözleriyle. Gecenin son birasını açtı hep kirli olan gözlük camlarını temizlerken. Ve utanmadan son sigaramı yaktı. Günaydın Kolombo dedim. Kahverengi falandı gözleri, o siyah olduklarını iddia ederdi ama sık sık lacivert bakardı. Aslına bakarsanız ikimiz de renk körüydük ve miyoptuk. Ne gördüğümüzü sanıyorsak oydu gerçek: Ama bu herkes için geçerlidir, bunu unutmayın…
“Al” dedi “sana külliyatıyla bi hikaye”
“Hah” dedim “başladı yine..”
“Gönlümün ta dibinden bi kardeşimle, liseyi daha yeni mi bitirmişiz, üniversiteye mi geçmişiz, tam hatırlamıyorum, başladık otostopla ülkeyi gezmeye. Gidebildiğimiz her yere gidip iş bulup çalışıyoruz. Sonra sıtkımız sıyrılınca, hoppala paşam, malkara keşan çıkıyoruz yola, artık allah ne verdiyse, ta dibine… 32 kısım tekmili birden macera. Yola çıkmadan, nedense, benim silahları çok sevmemden herhalde, sekiz patlar, bayıltan mermi atan bi toplu tabanca almıştık her ihtimale istinaden, burası dünya gezegeni diye. Tonguç koymuştuk ismini bir de, makara olsun… Çünkü bilirsin beni, severim makineleri ama boşluğa bile ateş edemem. Kıyamam o boşluğa, belki bir gün doldururum ben onu diye.”

***

Yollar uzun sabır kısadır. Yolculuk sona erer, çocuk doğduğu kasabaya döner. Hiç bitmeyecekmiş gibi bir macera aklından, fikrinden, dilinden damlamaktadır. Mekan Çeşmealtı, İzmir’de turistik bile olmayan sakin bir sahil kasabası. Keratanın yanında çocukluk arkadaşları, elinde rakısı ve niyeyse, yanında sekiz patlar tabancası. Hikayelerin bini bir para. Yavaş yavaş anlıyor ki filinta, yazmak ve anlatmak için yaşamış bütün olanları ve olgunlaşmak için hakeza.
 Sırf macera, heyecan, şenlik yok anlattıklarında. Yorgunluk var, yılgınlık, can acısı, efkar ağrısı, erken bastırmış bir ‘ulan bu ne, ne biçim, lan nasıl?!’  korkusu. Aklı ağardıkça kendi hikayesine ruhu dağılıyor anlatırken. Attığı kahkahalar kadar cayırtılı yanıyor. Ölümü anlatmıyor, çirkinliği, pisliği anlatmıyor ruhlardaki. Sadece neşeyi, var olmanın aşırı doz hafifliğini, yolun ruhunun bizzat güzelliğini ve süt gibi gülümseyenleri, yeşil limon gibi matrak olanları ve planör gibi püfürfeza gönülleri. Erik piçinin kurusu büyüyor…
 Dışı başka içi başka anlatmaktan yoruluyor hayran hayran dinleyen çocukluk arkadaşlarına. “Salmayın kendinizi, güdüldüğümüz şey değiliz, aslında hikayet bambaşka!”
 12 oldu saat, hadi gidelim yatalım artık, diyor biri. Üzülüyor bizimkisi…

***

Üzülmüştü sanırım o zamanlar. Aptal ve sarhoş bir güceniklik vardı sesinde, gözlerinde. Artık kıyıdan suya nasıl tatlı tatlı geçilirse, işte öyle. Sıkılmıştı da biliyorum. Macera sürüyordu, en az 12 sene daha sürecekti. Ama anlattığı şeylerin tadı -acı ve tatlı- çevresindekilerde hiçbir şeye tekabül etmiyor, doğru yere nüfuz etmiyordu. Tecrübe hazineydi ama Bizans parası gibiydi. Anlayanla paylaşılmazsa, mutluluk gibi, aslında beş para etmezdi. Anlıyordum ve hala anlıyorum o sarhoş gözleri, ruhu, ciğeri. Acıdım bile ona o anda, ama hala hüzünlü, vakur bir heyecanla anlatıyordu hikayesini cayır cayır. Şimdi 30 küsur yaşındaydı ve hikayelerinden başka hiçbir şeyi yoktu artık.
 Onu öyle güzel seven o leziz kızlar gibi tıpkı, kalkıp yürümeye başlamıştı evlerine dostları. “Size Babadağ’dan nasıl uçtuğumu anlatmış mıydım?” diyesi geldi. “Mardin eşkiyasıyla rakı içişimizi?” Söylemedi. “Aylin Aslım’ın teklifini…” “…Ben aslında Şevval Sam’a aşığım” diyecekti, vazgeçti. O zamanlar daha bilmiyordu, bir yazarın en büyük hatasının, kendi hayatının başkalarına da muhteşem geleceğini düşünmesi olduğunu… Gencecik bir çocuktu ve çocuk gibi bir adam şimdi. Müşkülpesent lavuk, anlatıyor hala…

***

Eve yaklaşırken başka bir hikayenin sonunda, çocukluk arkadaşlarım için başka bir şeyde ya da gecenin tam ortasında durdum. Sonra, var mısınız lan Rus Ruleti oynamaya deyip silahı çıkarttım, yedi kurşunu boşalttım ve cevabı beklemeden “Ben başlıyorum.” dedim. Çocuklar garip garip bakıyolardı bana, çünkü saçmaydı yaptığım. Bir silahla tam olarak ne yapmam gerektiğini bilmiyordum. Ben kendim dışında hiçbir şeyi riske atmaz, kimseye ateş edemezdim. Kafamdan neler geçtiğini tanrı bile bilmiyordu ama silahı kafama dayadım ve % 12,5 ihtimalin tetiğine asıldım.

***

BAAAM!

Yana attım kafamı, işaret ve baş parmağımla yaptığım silahı şakağımda tutarak. Korkmadı tabi. Biliyordu hikayeyi. Ama sinir oluyordum o bilgiç, bilge ve her şeyi çarpanlarına ayıran haliyle orda durup bana sakin sakin bakmasına. Ne sanıyordu kendini? İyi bir hikaye istiyordu, ben de anlatıyordum. İllet oluyordum her şeyimi eleştirmesine. Gencecik bir velettim ve filmler çekerdim, kadınlar severdim, ülkeyi gezerdim, güzel içerdim, senede 400 kitap okur, 500 dost edinirdim. Sonra haftalarca susardım. Bazen de hikayemdeki gibi kafama bir silah dayardım, bazen kafa tutardım bir mafya babasının oğluna, bazen bir öküzü bayıltacak kadar iksir alır, bazen de birinin annesiyle yatardım. Ne var ki bunda, öyle hissetsem yine yaparım. Cıvıldım, cayırdım, efildim. Uyuz oluyorum o sakin sakin dinlerkenki bakışlarına. Benden hiçbir farkı yok bence. Sersemin teki… 
Her neyse, ne diyordum ben? Ha,”%12,5 ihtimal, anlıyor musun?! Beni buldu. Patladı lanet silah kafamda. Bir arabanın üstüne yıkıldım. Lacivert tişörtüm kıpkırmızı oldu kandan. Son sözüm ‘Hasiktir’ oldu mu sana. Onlar boş gözlerle bana bakarken, benim gözlerim karardı. Öyle paniklediler ki görmeliydin. Gerçi ben bile anca karga tulumba taksiye taşınırken hayal meyal gördüm ama onlara kocaman bir hikaye verdim sanırım. Taksicinin ben kan kaybından ölmek üzereyken “döşemeler kan olmasın abi” dediğini, dostlarımın, ölürsem gözlüğümün hatıra olarak kimde kalacağını tartıştıklarını hatırlıyorum. Ölüyor olmasam dev bir kahkaha patlatırdım…
 Silahın çok yakın mesafeden öldürme etkisi vardı, kullanma kılavuzunda yazıyordu. Ben ta kafama sıkmıştım lanet şeyi. Tonguç’tu sekizpatların adı. Bu, belki,biraz komik bence. 
Kendimle o kadar meşguldüm ki, olup biteni net olarak göremiyordum. Ya da olup bitene o kadar kafayı takmıştım ki, kendimi bilemiyordum. Sırf bu olay için değil, genel anlamda. Sersemin tekiydim güzel kardeşim. Biliyorum, “Zaten şu anda da öylesin” diyorsun içinden. Ama cesaret bütünüyle sana aitse, sırtını herhangi bir yere yaslamıyorsan, sersemin teki olmak o kadar da kötü bi şey değil. Kendimi öldürmeye falan değil, sadece ölümün de pokerdeki kartlardan biri olduğunu söylemeye çalışıyordum. As gibi. Hayatın ana fikriydi ölüm ve onu bilmek, sonu bilmek, hayata müşfik bir mizah katıyordu. Bunu bidiğim ve bilinmesini istediğim için girmiştim oyuna. O yeni yetme varoluşumla bir çeşit kinaye yapmaya, incelikli bir şiir yazmaya çalışıyordum yaşarken. BİR ŞİİR OLMAYA ÇALIŞIYORDUM, anlıyor musun!? O kadar basıyordu kafam. Hayatımda kimseye vurmadım bile, bir tek ilkokulda Zekeriya diye bir çocuğa vurmuştum, o da bana vurmuştu ama. On yedi yaşımdayken Zekeriya’yı buldum. Bir markette kasiyerdi. Özür dilerim, dedim ona. “Manyak mısın oğlum sen!” deyip sarılmıştı bana. Bir karıncayla bir örümceği ezmemek için iki kez kolumu kırdım düşerek. Biliyorsun beni. Ateş ettim ve sadece kendimi vurdum.

***




Birbirlerine baktılar bir süre. Bildiklerini anlıyor, anladıklarını bilmeye kulak kabartıyorlardı sigaralarının dumanını birbirlerinin yüzüne üfleye üfleye. Sonra hikaye devam etti..; Beyniyle kafatasının arasındaki sıvının başladığı yerde durmuştu saçma parçaları. Geri kalan parçalar çıkarılmış, üç parça kafatasının iç basıncına müdahale etmemek için yerinde bırakılmıştı. Komikti röntgen filmi, şakağında üç parçayla kafatası sırıtıyordu. Sonradan çerçevelettiği o röntgen filmini babası kırıp atmıştı çöpe. Gurur duymuyordu yaptığıyla, komikti film ve son derece kişiseldi. Ha, evet, baba… Ve devam etti;

***

-”O saçma parçalarından biri beyin sıvına ulaştı bence ve basınç değişikliği yüzünden tam bi gerizekalısın sen”
-”Aşağılamaya çalışıyorsun beni ama seni biliyorum, seviyorsun bu halleri. Zaten senden başkasının bunu yapması kimin haddi. Dinle burayı, devam ediyorum, bak ne diyorum…”

***

Hasiktir, diyerek açtım gözlerimi. Ölümle yaşam arasındaki son ve ilk sözüm bu küfürdü. Genç neşeli bir stajerdi ameliyattan sonra kafamın sağ yanına pansuman yapan. “Ucuz kurtuldun” dedi. “Hay allah” dedim.
“Ne oldu ki?” dedi
,
“Babam” dedim, “Öldürecek beni”
“Ölümden yeni kurtulmuş oğlunu mu öldürecek baban?”
“Ah” dedim, “Hitler ya da Mussolini hakkında en ufak bir fikrin var mı?”
“Yok artık!
”
“Bilmiyorsun” dedim. Ve o sırada yoğun bakımın vahşi batı barları gibi sallanan kapıları açıldı. Yasak değil miydi yoğun bakıma girmek? Babam. Çökmüş bir yüzle yatağıma doğru yürüdü. Durdu. Yoğun bakım durdu. Yüzüme baktı ve binlerce yıllık bir yorgunluk ve binlerce puronun kalınlaştırdığı, doğasında kin olan bir sesle “Aferin!” dedi. Köz vardı sesinde, cenaze vardı, umudun son damlası olan umutsuzluk vardı. Ölü bir bebek vardı sesinde, bakışında. Kapılar tekrar sallandı ve beni o halde tek başıma bırakıp çekip gitti. Üşümüştü herkes. Yutkundum. Stajer de yutkundu. Şimdi beni neden anlayamadığını anlamıştı en azından. “O üç saçma parçası kalacak orda hep” dedi.” Saçmasapan bir herifim zaten, duruma uygun” dedim. “Almaya kalkarsak bir morona dönebilirsin” dedi. Kıkırdayıp “Allaaşkına?” dedim.

***

Ulaş… Paşaların en yelkenlisi… Yeni yetmelik arkadaşım. Eski dostum. Hiçbirimiz hayatımızın hiçbir aşamasında bıkkın, sıkkın, umutsuz, yıkıntı olmadık. Başımıza gelen her halta ve her hisse rağmen hep bunun tam tersi olmaya çalıştık. Kendi sorunumuzu kendimiz hallederdik ve kimsenin canını kendi dertlerimizle sıkmanın bir manası yoktu. Önemli olan sağduyuydu ve yarıtanrılar gibi kahkahalar, keyifler, neşeler, en azından samimi gülümsemeler… Hala da öyleyiz… Çoğumuz…
 Ulaş.. Eski dostum… Yelkenli.. Beni aradı geçenlerde. Babası ölünce annesi bir mafya babasıyla evlenmişti. Başı dertteydi. Dünyanın denizlerini gezerdi Ulaş, ikinci kaptandı. Hikayesinin bir yerinde bir şalter attı. Anlattı. Dinledim. Keyfimi bulaştırdım, neşelendi. Ama hissiyatı sadece biz beraberken değişirdi. Çünkü bilirdi benim hikayelerimi. Onu oyalamadığımı bilirdi. “Paşam, bi hikaye anlatayım sana, sonra beğenmiyorsan kalk git nereye istiyorsan” dediğimde, ölene dek dinlerdi beni. Acısının gümrüğünden kahkahalar yollardı sonra “ulan, ne filim adamsın” diye…
 Aradı.”Nerdesin?” dedi. Dedim “İstanbul”. “Bir tek sen anlarsın” dedi. Dedim “Abi, bi dur, yarın gelirim İzmir’e, rakı içeriz Kordon’da, ben seni ikna ederim.”
“Bir tek sen anlarsın. Hoşçakal benim asil kardeşim”dedi. Ahizeden bir patlama sesi geldi. Suratıma kan sıçradığını sandım. Kapattım telefonu. Yoktu yapabileceğim başka birşey. Yattım. Bakkala sigara almaya gider gibi gitti, öldü ahizedeki yanağımda. Yetmiş iki saat uyumadım. Çalıştım yetmiş iki saat. Sonra işi bırakıp Datça’da bir bar işletmeye gittim. İşin garip yanı, ben ona bu hikayeyi hiç anlatmamıştım ama Datça’da içtiğim tüm turunç-tonik rakıları bir şekilde ona adadım.
 Bir de bu yazıyı… Geçmişini sikeyim, hep ekiyosun beni Kunduz Söğüşü! Bunu saymıyorum, dolunayda bekliyorum. Günaydın benim canım kardeşim. Benden selam olsun Peru Beyi’ne. Bunu saymıyorum…
Üstad der ki; “Her anlamda en büyük yenilgi unutmaktır. Özellikle de sizi neyin gebertmiş olduğunu unutmak.”
Günaydın.

Togan

Sonra kapat gözlerini, sesleri dinle. İnsanlar, konuşmalar, kornalar, kavgalar. Hayır hayır bize keskin bir zihin lazım. Tüm bunların altında rüzgarın sesi var. Duy. Durduğun yerin hemen yanında ya da hergün arabana doğru yürürken önünden geçtiğin ve dönüp selam vermediğin bir ağaç var. Yaprakları rüzgarla dünyanın en güzel senfonisini sunuyor, sen arabanın yağını değiştirmeyi düşünürken.

Düşünmek demişken bazen bu görünen manzarının altını düşünmek gerek. Üzerini tonlarca betonla, petrolle, dertle tasayla kaplamış olsakta, o küçük bitkiyle sakin yaşlı ağacımızın köklerinin uzandığı başka bir gerçeklik altımızda yatıyor aslında. Dünyanın hala alev alev yanan çekirdeğinin etrafında öylece duran kayalar ve onların üzerine bize yaşamı armağan eden topraklar ve sular var.

Fırsat buldukça şehirlerden kaçıp kendimizi doğaya dağa taşa atmamızın sebebi de bu olsa gerek. Sonrada kendi ellerimizle yarattığımız dünyanın altındaki gerçekleri gözle görülür hale getirmeye çabalamıyor muyuz? Karmaşanın içinde sadece ayrıntıları algılayabilen gözlere takılan güzellikler, bir dağ başına çadırını kurduğunda gözden kaçamaz hale gelmiyor mu?

İşte o anlarda oturup düşünüyorum; özellikle bir takım uzak doğu disiplinleriyle ya da savaş sanatlarıyla uğraşsan bizlerin ağzımıza sakız ettiğimiz bir cümlemiz var. Aslında önemli olan insanın başka birini alt etmesi değil, kendi egosunu yenmesidir. Haklıyım, öyledir değil mi? Peki nasıl olur bu iş? Egonu yenmelisin çocuğum. Oldu üstad, iki uçan tekme bi kroşe tamamdır. Söylemesi kolay. Ama uygulama zor. Hele ki her gününü bu manzarının içinde yaşıyorsan daha da zor. Etrafını tamamen insan icadı, insan yapımı bir dünya sarmışken, teknolojik başarılar almış gitmişken, insanoğlu aya çıkmışken bu ego şişmesin de ne yapsın? Evet bunların hiçbirini belki kişisel bir başarı olarak algılamıyor olabilirim ama insan olmaktan kaynaklı bir pay çıkarıyorum zihnimin derinliklerinde. Bu çok anlamlı yazıları bile süper bir icadımız olan minik bilgisayarımda yazıyorum. Ne yapabilirim ki, insan evladı olarak üstümüze yok. Yapamacağımız alet, aşamayacağım engel yok. Doğayı bile dize getiriyoruz. Ne muhteşem varlıklarız biz.

Ne zaman kendime bir fırsat yaratıp dağa, taşa kaçsam bunları düşünmüşümdür. Çadırımın önünde çayımı yudumlarken çevreme bakarım. Uçsuz bucaksız bir gökyüzü ve sonsuz yıldızlar. Her taraf bembeyaz kar. Ayışığı aydınlatıyor küçük detayları. Sonra karşımda binlerce metre yüksekliğinde (en uzunumuzun boyu belki 2m’dir) dağlar… Ben şu kadarcık ömrüme bir koşturmaca, bir mücadele halinde birşeyler sığdırmaya çabalarken, onlar orada, binlerce yıldır öylece duruyorlar. Üzerimdeki teknolojik ceketime, su geçirmez botlarıma, uyku tulumuma, bilimum malzemelerime bakıp gülümsüyorlar. Malzemelerim olmadan ne kadar hayatta kalabilirim ki onların dünyasında. Şehrin sokaklarındaki dimdik yürüyüşüm, icatlarım, çözümlerim o kadar küçük ki. İçlerinde küçük bir gülümsemeyle izliyorlar benim hayatın anlamı üzerine döktürdüğüm teranelerimi. Yaşamaya istekli bir amatörden başka ne olabilirim. Ustalarsa öylece duruyorlar orada. Ne depremler, ne fırtınalar gelip geçiyor, gerekeni yapıyorlar ve yine de duruyorlar orada. Öylece izliyorlar bizi. Ben de çayımdan bir yudum içip derin derin içime çekiyorum onların nefesini.

Sonra bu manzarayı geride bırakıp şehrin kalabalığına geri döndüğünde herşey çok farklı görünüyor gözüme. Koşturmacalar daha bir basit oluyor, yoldaki serseriye daha kolay yol veriliyor. Binalar daha küçük, arabalar minicik, insan kalabalıkları hızla devinen bir karınca sürüsü. Aralarına girerken hep aklımda tutmaya çalışıyorum dağların duruşunu. Öylece durup, olup bitenleri izlerken, sadece varolmaya devam edebilir miyim? Tepkilerimi bir kaya gibi eğitip, her nefesimde daha da küçülebilir miyim? Nehrin içinde yuvarlanarak giderken, kafamı dışarı çıkarıp kayaların ruhunu soluyabilir miyim?

Ünlü olmalısın prenses,

Ünlü olmalıyım. Hepimiz ünlü olmalıyız. Öyle ünlünün birinin dediği gibi 15 dakikalığına değil hem de. Baya bildiğin ünlü olmalıyız. Çünkü ünlü olunca yaşarsın. Öldükten sonra da yaşarsın. Seni tanımayanların, hayatında görmemiş ve görmeyecek olanların kafasında, kalbinde, bi şekilde yaşarsın. Bak az önce ünlünün birinden alıntı yaptım, 15 dakika göndermesinde. Andy Warhol. Kimdir bu abi? Ne önemi var, ünlü işte. Ve o yüzden benim ne dediğimden daha önemli onun ne dediği. Kendi derdimi anlatmaya çalışırken sana, elin Amerikalı ibişinden alıntı yapıyorum, sözlerim daha etkili olsun diye. Çünkü o ünlü. Onun ne dediği benim ne dediğimden daha önemli.

Popülizmin kime ne faydası var diyebilirsin şimdi bana. Ama tüm ünlüler popülist değil ki. Pisliğiyle ünlü olanlar da var, aptallığıyla da, büsürü başka olumsuz niteliğiyle de. Kimse sevmese bile herkesin tanıdığı kimseler de var. Klişeye giriyorum diye adamlar gelip dövmesin, Hitler örneğini geçeyim. Ünlü(!) bi yönetmenin karısını kesen satanist lider de ünlü oldu. Herkes hayatta başka bi konu kalmamış gibi sadece aşk üzerine şarkı yaptığı için, naneye muza şarkı yapan, yarım akıllı gibi görünen elemanın biri ünlü oldu. Benzer biçimde klibinde koşan genç popçu, 70 küsür yaşındaki Toprak ağasıyla evlenen 17’lik çıtır, kendi 17’lik çıtırının kafasını kesen zengin çocuğu, memleketi komünist gençlerden temizleyen korkunç suratlı seri katil (daha yeni serbest bıraktılar, her gece kapını kilitle prenses) hep ünlü.

Ve insanlar bunlar hakkındaki şeyleri merak ediyolar. Hatta ünlülerin kullanılmış selpaklarını falan biriktiren manyaklara kadar varıyor bu iş. Magazini çok aşıyor. Bu merak bildiğin gibi senin bi meslektaşının canını almıştı Paris’te. Aman sevgilinle nerelere takıldığına dikkat et prenses.

Troy filminde bi sahne vardı prenses, izlediysen ya da mitolojiden o meşhur savaşın hikâyesini okuduysan belki bilirsin. Atina ordularının en kahramanı Aşil kardeşe kâhin annesi der ki: Oğlum, evinde oturursan mutlu olucan, evlencen, çocuğun olcak, torunun olcak falan, süper mutlu huzurlu bereketli bi hayat yaşıycan, ama 5-6 kuşak sonra kimse seni hatırlamıycak. Savaşa gidersen, iki ay içinde ölücen, ama bütün dünya tarih boyunca seni konuşacak. İşte bu sahne, hikâyenin bu kısmı beni çok etkilemişti prenses. İki ay içinde öleyim, ama bütün dünya beni konuşsun. Zerre düşünmeden, hiç tereddüt etmeden kabul ederim, prenses.

Çünkü o zaman bi kişi olmam, bütün dünya olurum. Hikâyemi yazarlar, filmimi çekerler, şarkılar söylerler benim için. En azından web siteleri kurarlar, artık internet var. Ve ne yaptığım, ne dediğim şimdi taşıdığından çok daha büyük bi anlam taşır o zaman. John Lennon gibi sevgi ve barış mücadelesi veren ‘kitleler’ var, ama o, kendisinin de gayet farkında olduğu ve basına bildirdiği gibi İsa’dan bile daha ünlü. Dikkat, geçmiş zaman kullanmadım, çünkü ne İsa, ne de Lennon etlerinin kemiklerinin çürüdüğü gibi çürümeyecek.

Ne yaptığının, nasıl yaptığının önemi yok prenses. Hatta bazen kim olduğunun bile. Bakınız Banksy. Grafiti sanatçısı, ünlü. Tipini bilen gören yok, ama işleri ünlü.Hatta Banksy uzmanları var, sağda solda aynı üsluptan işler ortaya çıkınca “bu onun işi”, ya da“değil” diye hüküm bildiriyorlar.

Bakınız Pınar Eliçe. Penthouse Türkiye ilk sayısı ilk yerli güzeli. Albüm yaptı, manken oldu falan. Ama 7 yıldızlı arap oteline bi manitayla gidip, iki ay kalıp, bi başka manitayla bi ay daha kalan, tek başına Formula 1’e katılabilecek ve beygir gücünde İtalyan arabalarıyla yarışabilecek bi abla. Ama ünlü. Bak ne yaptığını biliyorum bu ablanın.

Bazen bu ünlüler ünlü olmayanların hikâyelerini, laflarını çalarlar. Hadi çalmak demeyelim, onlara maledilir falan. Bi laf söylersin, uçar gider. Söz uçar yazı kalır. Bak ünlü bi lafla – atasözü, özdeyiş – açıkladım durumu. Ama aynı lafı o ünlü kişi tekrar eder bi yerde, ona yazar bütün puanlar. Bozcaada’ya gittim, Ata Demirer orda millete “komik hikâyeniz varsa anlatın, senaryo yazıyorum, işe yarar bak” diye anı topluyo(muş). Senin hikâyen ünlü olabilir, ama sen ünlü değilsen biraz zor.

Peki, biz neden ünlü olmalıyız? Çünkü o zaman osursan onu biriktirecek insanlar çıkacak. O senin tanımadığın ama seni tanıyan, sokakta televizyonda falan (ünlüsün ya, televizyonda da olacaksın) sana adınla hitap eden, mektubuna, mesajına cevap vermedin diyesitem eden, bir sonraki olayını (artık neyle ünlüysen onu) ne zaman nası şeediceeni çok merak eden insanlar. Ya da seni bi eline geçirse, patronunun, kocasının, başbakanın, İsrail’in falan hıncını senden alacak insanlar. İşte bu insanlara kitle denir. Ve bi kitlen varsa baya güçlüsündür. Artık bi kişi değilsin. Alelade, sıradan, ortalama değilsin. Artık her söylediğin, yaptığın kalabalıklar tarafından tartışılacak. Geçmişin didiklenecek ve analiz edilecek. Destekçilerin ve düşmanların birbirlerine seslerini yükseltecekler. Duruma göre Ali Kırca (ya da bi benzeri) tarafları sakinleştirecek falan. Ama işte gücün bir ölümlü insanoğlunun gücünden çok daha fazla olacak. Gerçekten dünyayı değiştirebileceksin! Ne tarafa istersen o tarafa çekebileceksin. Yine durdurmaya çalışanlar olacak, karşıtların, düşmanların. Ama gücün olucak.

Benim yaşam felsefem, bugüne kadarki geçmişim aslında belli. Ama şimdi benim gibi sıradan birini sen pek de iyi tanımayabilirsin prenses. Ya da sokaktaki adam dediğimiz o rasgele kişi karşıma çıkınca, bi ortamda yeni biriyle tanışınca, onun bildiği yerden örnek veriyorum. Aynı şeyi düşünmüş, yaşamış, söylemişiz. Ama o Jim Morrison’u tanıyo. Ben olsam olsam özentiyimdir onun gözünde. Şimdi sana yazdığım bu mektubu okuyanlar da içlerinden hassiktir diyolar, muhtemelen bana inanmıyolar. O yapınca çılgın sanatçı, ben yapınca pis serseri oluyo. Çünkü ünlü değilim. İşte buna bi dur demek lazım artık prenses.

Evden kaçıp artis olucam ben…

Denizle savaşılmaz. Denizde olunur. Deniz komformist egoyu alır, bir güzel terbiye eder. Uyum sağlamayı, devinmeyi öğretir. Denizde beklenmez. Denizde ancak yaşanır. Varmayı, sevmeyi, ölmeyi, yaşamayı beklemezsin. Bu verili anda burada yaşıyorsun ve herşey burada oluyor. Daha iyi bir yer yok. çünkü buradasın. Değişim kendi evrensel ritminde,senin dışında gerçekleşiyor. Sadece izliyor ve gülümsüyorsun. Deniz öğretir. Burada yaşamayı seviyorsun.

Hiçbir şeye tutunamazsın. Zaman dediğin ileri olur geri olur. Gökyüzü bir bulut olur, bir mavi olur, bir pembe bir turuncu olur. Mevsim kış olur bir günde. Sonra gece olur. Binlerce yıldız olur. Ancak hayran olunur. Hep yoldasın. Yukarı aşağı sağa sola ve haliyle ileri yol alırsın. Günlerce hiç durmadan gidersin. Bilincin yer duygusunu kaybeder. Haritaya bakmak anlamını yitirir. Gitmek kendiliğinden, senin dışında gerçekleşen doğal bir olaya dönüşür.

Bize de oturmaya bekleriz diyen yunus ailesi olur. Otostopçu serçe olur. Zıplamayı unutan çekirge olur. Albatros olur. Martı olur. Bir gülümsemenin bile ışık hızıyla bütün gemide dolaştığı olur. Koridorda sadece yunuslaaaar diye bağıranlar olur. Hadi saat ayarını değiştirelim, karanlıkta uyanmayalım olur. Günbatımında bira sigara olur. Fırtınada havada uçuşan patlıcanlara ispanyolca öğreten aşçı olur. Yağmur yağar, bedavadan güverte yıkanmış olur. Geleneği bozmayıp cam şişede deniz postası gönderenler olur. Rüzgar eser, yelkene dolar, yol olur. Şimşek çakar düğün olur. Pas olur. Boya olur sonra yine pas olur.

Sonra bir gün bir limana varılır. Karaya ayak basınca sallanmadan yürüyemezsin. Karadaki insanlar bambaşka bir gezegenin sakinleri gibi gözükür. Denizin sana verdiği gözlerle, oturur sakin bir köşeden, bakarsın.

tuna

Ferzan Özpetek en hakiki düş yoldaşımlarından. Cahil Periler filmini izlediğimde bir daha demiştim, bir daha izleyeyim şu upuzun masayı, tek tek bakayım kahkahalar atan yüzlerin kıvrımlarına, aşk’ın hakikiliğine bakıp, erkek ve kadın bedeninde birbirine geçmişliğini hissedeyim ruhumun, bedenimin en kuytu kıvrımlarında… Bazen hayatta öyle an’lar yaşar, o kadar görkemli duygularla donatıldığınızı hisseder de onu herkese hesapsız sunmak istersiniz ya işte öyle oldu bende. Siz her şeyi paylaşarak çoğaltılacak bir dünyayı o kadar özlerken hayal avcısı hakikat yaratıcısı sizin rehberiniz oluveriyor işte o an. Bu bazen bir şiir, bazen bir kuş sesi, bazen ormanda ağaçların arasından süzülen güneş huzmesi, bazen dolunay bazen de sadece sessizliğin kendisi oluveriyor… Bu bazen’ler aslında hiç bitmiyor; hakiki olan bütün güzellikler ruhumuzun rehberi’dir demek istiyorum sevgili dostlar!

Bir ömür yetmez filmi dostluğun paylaşarak çoğaltan yanına olan inancımı tazeledi; iman tazeliyorum ben bu adamla. Rehberimin, Nazım’ın ekolojik yaşama dair yazısının, Oğuzhan’ın “playing for change” için yazdıklarının bende gelip çattığı yer aynı oluyor; koşulsuz buyur etme! Sanallıkla barışık hayatlarımızda, plazalara tıkılı çalışırken kendimize yabancılaşmamızda, hayatın reklamlarla belirlendiği tek düzelikte küçük dairelerimizde tek kişilik hayatlar hayalleri kurmaya koşullanmamızda aynı şeyin özlemi bir yerde. Kalabalık hayattan kaçacak yeri yaratmanın çabası “yalnızlık” korkusunun ironik bir tezahürü gibi gelmeye başladı artık. İçinden geçtiğimiz tek başınalık özlemi sevgisizliğin sonucu ya da sevgisizlik tek başınalığı yaratıyor ve karabasanımız oluyor. Maddiyatçı yaşamlarımızın doğal sonucu! Bir dönem böyle yaşıyor, bir dönem içinde yüzebileceği “sevgi pınarları” arıyor. Böylesi bir dönemde özlemlerimiz, hayallerimiz “bir arada yaşama” arzusundan besleniyor ve koşulsuz buyur etme “dışarıdan” olanı davetten ziyade her şeyini ortaya sermekle gerçekleşebilecek bir hal oluveriyor. Diğer türlüsü zaten yine “ben”den beslenen maddiyatçı hayatlarımızın aynı tezahürü!

Ruhun panik hallerinden sevinçle paylaşılan, paylaşılması için biriktirilen ya da paylaşıldıkça çoğalan an’lara geçiş ancak hayatını koşulsuzca “buyur”a açmakla oluveriyor. Hayal etmeye başladıkça hayallerin hakikatle buluşuveriyor, hakikat gerçekleştikçe hayaller büyüyüveriyor… Ve hayatta birçok şey “Aşk”la yapılan oluveriyor. Oluveriyor işte hayal ettikçe, buyur ettikçe…

Dostluk ve sevgiyle…

Ayşe Akdeniz

Günlerden bir gün, iki büyük kılıç ustası hünerlerini yarıştırmaya karar vermişler. İkisi de yapılabilecek en keskin kılıcı yapacaklarını söylemişler ve yapmışlar da. Ateşte haftalarca dövdükleri kılıçlarını alıp bir dere kıyısında buluşmuşlar. Derenin suları sadece diz seviyesindeymiş. Birinci usta kılıcını çekip suyun ortasına saplamış. Sonra seyretmeye başlamışlar. Ağır ağır akan suyun üzerinde süzülen bir yaprak gelip kılıcın keskin çeliğine temas ettiği anda ikiye ayrılmış. Kılıç o kadar keskinmiş ki, yaprak aynı sakin ve yavaş akışını sürdürerek yoluna devam etmiş… Sonra ikinci usta aynı şekilde kılıcını suya saplamış. Yine seyretmişler. Bu kez derenin getirdiği sakin yaprak kılıca yaklaşmış, yaklaşmış ve temas etmek üzereyken sanki görünemez bir dalga tarafından yönlendiriliyormuşcasına kılıcın yanından sıyrılarak arkasına geçmiş. Kılıç o kadar keskinmiş ki yaprak zarar görmeden çekip gitmiş…

Kim kazanmış sizce yarışmayı? Hiç kimse. Ustalar birbirlerine bakmışlar ve anlamışlar ki ikiside kendi yollarının eşsiz sanatçılarıymış. Onları karşılaştırmak mümkün değilmiş. Birinci usta yaşam alan kılıçların en mükemmelini yaparken, ikinci usta yaşam veren kılıcın üstadıymış.

Bana bu hikayeyi anlatan üstad şöyle demişti: önce seçmelisin ve seçiminin farkında olmalısın. Yaşam alan kılıç mı yoksa yaşam veren kılıç mı olmak istiyorsun? Bunu bildiğinde ve kendini yoluna adadığında, varacağın yeri merak etmene hiç gerek yok.

Devam etmeden önce şu konuyu açıklığa kavuşturmak gerekli sanırım. Her türlüsünden şiddetle beslenen bir medya hergün gözümüzün önünde. Dünyanın dört bir yanında savaşın her türlüsü hali hazırda yaşanıyor. Üstelik bunlar hikayemizin geçtiği zamanlardaki gibi savaşlarda değil. O zaman krallar, şövalyeler, samuraylar, yani kaybedecek çok fazla şeyi olan insanlar cephenin en önünde yer alırmış. Savaş çıkarma niyetin varsa kılıcını kuşanıp meydana çıkman gerekirmiş. Şimdiyse kaybedecek hiçbirşeyi olmayan insanlar ölürken, lordlar kamarası lcd ekranlardan savaşı izleyip strateji oyunları oynuyorlar. Hal böyleyken bazen şiddete karşı içimizde biriken şiddet duyularımızın kapanmasına sebep oluyor ve kendi kazdığımız kuyuya düşüveriyoruz. Ayrıntılara takılıp bütünü gözden kaybediyoruz.

Çoğu zaman şu koca hayat karmaşasında olanlar, suyun üzerinde süzülen küçük bir yapraklardan ibaret. Tamam belki sayıları çok ama özünde hepsi aynı. O küçük yaprakları karmaşıklaştırıp, zorlu bir düşmana dönüştürmekse biz insan evladının marifeti. Bunu yaptığımızda, mağaralaramızda genlerimize kazınmış korkularımızın ortaya çıkmasıysa gayet kolay. Temelde sadece hayatta kalabilme dürtüsü, kurulu düzende, küçümsenmek, yalnız kalmak, hata yapmak, başarısız olmak gibi çok çeşitli korkulara dönüşüyor ve kendimizi korumak için saldırganlaşmak an meselesi oluyor. Şiddet çeşitli şekillerde hayatımızın parçası oluveriyor. Köşeye sıkıştırıldığında herşeyiyle saldırıya geçen vahşi bir hayvan gibi kılıcımızı çekip salına salına gelen yaprakları kesiveriyoruz parça parça. Sonra aniden farkediyoruz ki, sıkı sıkı sarılmışız yaşam alan kılıca…

İçimizde çok fazla korku var. Korku öfkeye dönüşür, öfke nefreti getirir ve nefret karanlığın kapılarını açar. Evet tanıdık geldi değilmi? Bunlar çok daha popüler bir üstadın sözleri. Belki başka bir yazının konusu olabilecek bir üstad.

Yine kılıçların yarıştırıldığı zamanlardan kalma bir benzetme de savaşçıyı bir ağaca benzetiyor. Toprağa sımsıkı tutunan köklerinin üzerinde,sağlam gövdesiyle öylece duruyor samuray. Tepesinde esen rüzgarlara, fırtınalara sadece salınarak uyum sağlıyor. Öyle sağlam bir duruşu var ki, değil diz boyu bir dere, üzerinden seller geçse dahi kıpırdamadan duruyor. Öyle keskin bir ruhu var ki, yüzeydekilerle uğraşmak yerine, derinlerde suyun yönünü değiştiriyor. Sakin, sessiz ya da hışımla, öfkeyle kimbilir kaç yaprak etrafından dolaşıp yoluna devam ederken o sadece duruyor ve ruhu keskinliğini koruyor…Yaşam veren kılıçsa kınından hiç çıkmadan görevini yerine getiriyor…

Bunları okuduktan sonra iki küçük bilgi vermek istiyorum. Hikayenin içindeki yerlerine siz koyarsınız artık. Birincisi samuray kelimesi çoğunlukla sanıldığı gibi savaşçı anlamına gelmiyor. Kelimenin tam karşılığı “hizmet eden”dir. Dar anlamda bir kişiye ya da yönetime hizmet anlamına gelsede, geniş anlamı kılıcın yoluna adanmışlıktır. Aslında samuray, tüm yaşamını Bushido’ ya, yani savaşçının yazılı olmayan kurallarına adamış kişidir. İkinci bilgimizse, japoncada keskin kılıç demek yerine canlı, yaşayan kılıçta denilebiliyor.

Güç sizinle olsun barışın elçileri…

Ou-San

Jack Kerouac 1957 yilinda Yolda adli bir solukta yazilmis romaninda iste bu cilgin insanlari anlatir…ona gore adam gibi adam olan insanlari…beat generation’i tanimlarken hippielerin hindistana giden yolunu acacaktir Yolda…toplumsal duzenin karsisinda yasayan bu insanlar ilginctir onun icin…gocebedir cogu…edebiyat duskunu, sair kiliklidirlar…muzigi, kadinlari, ickiyi, uyusturucuyu severler…eglenmeyi severler…kavga etmeyi severler…terlemeyi severler…pasaklidirlar, daginiktirlar…asidirler…

Kerouac bu insanlari, bu alt kulturu anlatmak icin yeni bir dil gelistirmek zorundaydi…klasik romanciligin diliyle bu ruhu veremezdi, bu onlarin degerlerini, onlarin sanatini, edebiyatini, ahlakini reddeden bu insanlara haksizlik olurdu. Neyse ki cevresinde kullanabilecegi yeni edebi araclar sekilleniyordu. Louis Ferdinand Celine Voyage au bout de la nuit (Gecenin Sonuna Yolculuk) ile daha 1932lerde argoyu ve sokak dilini edebiyatin baskosesine muhtesem bir bicimde yerlestirmisti. Ote yanda Virgina Woolf bilinc akisi teknigini yine 1920ler ve 30larda yeterince gelistirmisti. Bu iki teknigin savas sonrasi Amerika’nin yollarindan gettolarindan toplanan anilar, olaylar ve insanlarla harmanlanmasi sonucu ortaya gelecek kusaklari etkisi altina alacak ve surukleyecek nitelikte bir bas yapit ortaya cikar. Tam bir yol hikayesi. Tam baska bir yasam icin yolda olanlarin hikayesi.

1990lara ve 2000lere geldigimizde yolculuk tamamlanmistir ve bu insanlari her yerde goruruz artik. Her yerde. Olimposa tatile giden gencliktir Keruoac’in sayfalarindan firlayan. Sirt cantalarini takip iki haftalik tatillerinde Olimposun kumsallarinin ve diskolarinin tozunu attirirlar, geriye coplerini ve paralarini birakarak. Interaille Avrupayi yazlari tulayanlar bunlardir. Hindistanda tapinaklarin cevresindeki koylerde ot icmeye dunyanin her yerinden gelen sirt cantalilardir Beat generationin torunlari, Hippielerin cocuklari. Akin akin, yuzbinlerce. Thailand’a, Sri Lanka’ya, Vietnam’a, Nepal’e…akin akin, yuzbinlerce. Kuba’ya, Brazilya’ya, Arjantin’e, Meksika’ya, Guetemala’ya, Nikaragua’ya… akin akin, yuzbinlerce. Agzini bir karis acan ve hep siradan seyler soyleyen bu insanlar, artik Keruoac’in anlattigi degil, Kerouac’in baskaldirdigi kitleye donusmustur.

21.yuzyilin cilginlari, yanan mesaleleri, yasam tutkunlari, kendilerine baska seyler bulmak zorunda ozgur olabilmek icin. Ozgur olduklarini hissedebilmek icin. Ozgurluk garip bir kavram, kendisini ancak negatif olarak tanimlanabiliyor. Oysa tutsaklik dedigin elle tutulur bir sey. Normlar olmadan, normlari yikanlar da olamiyor. Her hangi bir kultur norma donustugunde ve insanlari kendine tutsak ettiginde, cagin ozgur mesaleleri gelip onu paramparca ediyor, ayni Kerouac’in yaptigi gibi, yep yeni bir kulturle, yeni bir dille ortaya cikip romali bir mesale gibi yanip bir yildiz gibi kayarak, gokyuzunde piril piril bir iz birakip kayboluyorlar. Kulturel, politik, bireysel, her ne formda olursa olsun ‘isyan’ etmek cagin cilginlarinin isi, neye isyan ettiklerini ise cagin gerceklikleri belirliyor.

2o. yuzyil saniyelesmenin cagi ise, 21. yuzyil kesinlikle teknolojinin cagi. 20. yuzyilda isyan 19 yuzyil viktoryen ahlaka, degerlerine ve yasam bicimlerine yeni sanayi degerleriyle baskaldirdiysa, 21. yuzyildaki isyan 20. yuzyilin endustriyel ahlakina, degerlerine ve yasam bicimlerine hiper-teknolojik degerlerle baskaldiri olacak. 20. yuzyilin bize biraktigi beton yiginlari, izolasyon, yabancilasma, sehirlesme, medya, turizm, eglence ve populer kultur, muze ve galerilerde sanat, gun batiminda ask, sadece sandiklarda demokrasi, tuketim, ve tuketim, ve tuketim… asiri tuketim…Dunyada acliktan daha fazla insanin obeziteden oldugu bir cag bu…Cagimiz nerden bakarsaniz bakin karanlik bir devre, sorunlarin bol cozumlerin ise kit oldugu bir devre. Herseyin tekrar ve tekrar tuketildigi bir devre, Michael Jackson’i gencligimizde popstar olarak dinlerken,orta yasimizda nostalji olarak anip, yasliligimizda hiper-nostalji olarak tekrar tekrar tuketiyoruz. Herkesin herseyi, herkesin herkesle ayni seyi tukettigi, herkesin herseyi herkesle hepbirlikte tukettigi, herkesin herkesi tukettigi bir devre bu. Hizdan basimizin dondugu bir devre, bilgisayarla tanistigimiz, laptoplara alistigimiz, netbooklari tasidigimiz, iphonelarla konustugumuz bir devre. Hic durmadan konustugumuz hem de cok konustugumuz bir devre, cep telefonu ile, sms ile, emaille, facebook ile, ama ne kadar konusursak konusalim konusalacak seyleri bitiremedigimiz bir devre. Bilgi cagi bu, bilgiyi urettigimiz, tukettigimiz, geceleri derin dondurucuda sakladigimiz, kahvaltida blackberrymizden aldigimiz, arabamizda gps’imizden billboardlardan takip ettigimiz, isyerinde interneten, evde tv’den bilgisayardan, her an her seyden haberdar oldugumuz, bilgeye doydugumuz, bilgiyle yogruldugumuz, bilgiye boguldugumuz bir cag bu.

Ve yine de yasiyoruz usul usul, sesimizi cikarmadan. Herkes nasil yasiyorsa bizde oyle yasiyoruz. Biz yasiyoruz ama cagin cilginlari icin bu yasanilasi bir dunya degil. Cagin Keruoaclari icin isbasi yapma vakti geldi. Yeni bir dil, yeni bir kultur insa etme zamani geldi de geciyor. Yollara bakmayin bosuna, yoldakiler onlar degiller. Onlar sehirdeler. Sokaklara bakin, sokaklara…

(Tam ekran izlemeniz siddetle tavsiye edilir)

NazIm

Once Nepalde kaldigim ashramdan goruntuler geliyor gozumun onune. Bu arada bildik bilmedik demeyin diye soyluyorum, ashram sakin sessiz yerlerde kurulan, gidip temelli veya gecici bir sure kalabileceginiz, yoga meditasyon yapilan spirituel bir mekan. Buralarda sadu denilen kendini insanlara yardim etmeye ve dine adamis ve dunya islerinden kendini cekmis uhrevi adamlarin yaninda senin benim gibi biraz meraktan, biraz meditatif zihni daha yakindan tecrube etmek isteyen insanlar da ugrayanlar listesinde gozle gorulur cogunluktalar. Bazilari turistik tesis gibi calismasina ragmen, halen ozelligini koruyup, para kazanma ve turist cekme hirsina bulasmayanlari da var. Neyse efenim, yine konumuza donuyorum. Hayatimda sessizlikle ilgili yasadigim en onemli tecrube olarak goruyorum bu mekani ben. Tabi sessizlik derken iki turlu sessizlikten bahsedecegim. Bir, konusmadan anlasma hali, iki zihinsel sessizlik hali.

Asramdaki tecrubem ikincisine bir ornek anlayacaginiz uzere. Zihnin boslukta olmasi hali, dusuncesizlik ya da sadece bulunma hali. Bu hal, aliskin olmayanlar icin buyuk degisimlere neden olabiliyormus bunu farkediyorum. Asram halkinin basit hayatini inceliyorum ilk gunlerimde. Dogrusunu isterseniz, ilk baslarda surekli gulme halinde olmalari sinirlerimi bozuyor, dunyadan habersiz yasayip gitmeleri ters geliyor, yaptikleri sakalar aptalca…

Aradan birkac gun geciyor, gercekten boslukta kalmayi basarmaya basliyorum ben de sanki. Geceleri uyuyamiyorum. icimi inanilmaz bir huzun kapliyor. Biz yabancilarin tepkilerine aliskin olan asram halki hemen etrafimda toplaniyor. Biliyorlar sanki neler yasadigimi. Uc gecedir uyuyamadigimi, arada bir daldigimda cok garip ruyalar gordugumu…Aciklamalari ise gayet ilginc. Meditasyon sirasinda bilinc altindaki coplugun agzi aciliyor, ve bilinc ustune cikaya basliyor, o itilen kotu koktugu icin agzi baglanip atilan copler. Bunu bir temizlik olarak algilamam gerektigini biliyorum. Boylece kabul etmem zor olsa da, kabul ettigim andan itibaren inanilmaz iyi hissetmeye basliyorum kendimi. Sakalari anlar oluyorm, cicekler daha bir guzel kokuyor, cimanlarin uzerinde yuruyorum sadece ayaklarimin altinda hissedebilmek icin.

Mutluluk alip basini gidiyor benden iceri. Nefes almak burun deliklerimden havanin serinligini hissederken diyaframimi sisirmek mutlu ediyor beni. Iste simdi anliyorum hayatin aslinda ne kadar basit oldugunu. Cimenleri ayaklarimin altinda hissetmek kadar basit aslinda. Aptalca seylere saatlerce kahkahayla gulmek kadar. Kendimi icine sakladigim, etrafimi saran sargi bezlerini yeniden dirilen bir mumya gibi yavas yavas cozmeye basliyorum. Her acisimda biraz cani yaniyor, yaralar kanayip kanayip kuruyor yeniden. Ben cozmeye devam ediyorum sargi bezlerini. Bazen cok hassas oluyor yaralar, ne ben dokunabiliyorum, ne de etrafimdakiler…Ne ben bakabiliyorum, ne digerleri…Ta ki ben ve digerleri onemini yitirinceye kadar surecek gibi gorunuyor tum bu aci…

Iste ciplakliga boyle ozlem duyuyorum. Asramdakilarin ciplakligi ve sessizligine…
Iste zihinsel sessizlikle asil tecrubem boyle basliyor. Sonrasinda diger tur sessizlik yani sessizlikteki iletisim geliyor aklima. Birkac hafta once bir haftasonu gecirdigim ve yaklasik kirk kadini bir araya getiren Isigin Kadini adli birliktelikte tecrube ettigimiz bu ikinci tur sessizlik, tum bir gun boyunca sessizlik karari almamiz uzerine basliyor. Dogrusunu soylemek gerekirse, hayatimda ilk defa bu kadar cok insanoglunu bir arada bu kadar sessiz goruyorum. O kadar iletisim halindeki herkes. Asil amac zihinsel sessizlikken, ve de ben inatla ilk baslarda goz temasini kesip bunu saglamaya calisirken, neden kafami kaldirip bu sessiz ispayol kadinlarini gozlemlemeye baslamiyorum diye dusunup, kafami kaldiriyorum. Insanlar gozlerle ellerle kollarla nasil da anlasiyor. Sozlere ihtiyac duyulmadigi icin, hersey o kadar basit ki. Bes yasindaki cocuklara donuyoruz hepimiz. “aptalca” seylere guluyoruz, garip sesler cikarip kahkahalarla gulen gruplar goruyorum, kendimi tutamiyorum, o kadar basit ve mutluyuz ki. Gunes batiyor sessizlik icinde. O bile sasirmis gozlerle bakiyor son kez. Cocuk oluyoruz sanki tekrar, kalbimiz sonuna kadar acik, ve o sargi bezlerinden eser yok artik. Cirilciplagiz hepimiz, ay isiginin altinda, sessiz ve cirilciplak, ve bagira bagira sarki soyluyoruz hep bir agizdan, artik anlam degistiriyor sozcukler, bu noktada sadece hissediyoruz sesi, agzimizdan cikip kulaklarimizin icinden bedenimize nasil sizdigini gozlemliyoruz. Birbirimizin sesini iciyoruz, ve ben de buna ucuncu bir tur sessizlik olan sesteki sessizlik adini veriyor ve sizlere su gibi anlamina gelen “Como el agua” sarkisini armagan ediyorum. Serefe…

Kivilcim

Diyor ki dünya aynı dünya değil, diller evriliyor, her şey herkes değişiyor ama yazı kalıyor. Sinirleniyor, “Sen nasıl bir yazarsın ki yüz yıllardır dili aynı anlatımla kullanabilirsin etrafında dönen dünya her gün değiştiği halde?” diye soruyor. Sabah kahvem elimde buz kesiliyor; evin çatısına çıkıyoruz kaotik, güneşli Brüksel’in sabah saatlerine kuşbakışı bakmak için. Yahu doğru söylüyor adam. Dil denilen şey her gün, her dakika değişen bir şey. Niye ısrarla bir takım kalıplara takılı kalmak durumunda yazarlar. Edebi akımlardan bahsetmiyorum. Konulardan bahsediyorum, izlenimleri aktarmaktan bahsediyorum, sosyal olaylara bakıştan bahsediyorum, e tabi dilin kullanımından da bahsediyorum. Hani doğru Türkçe kullanmak diye bir şey var ya mesela. Ne ki bu? DOĞRU + TÜRKÇE. Heralde Türk Dil Kurumu’nun kullanımını doğru bulduğu “öz” Türkçe. Tamam, süper. Bence de eski diller ölmesin (her ne kadar Anadolu topraklarından gelmiş geçmiş dillerin bir çoğu öldürülmüş, bir kısmı da bastırılmış olsa bile…). E o zaman normalde de doğru Türkçe konuşsun insanlar. Birileri böyle yazıyorsa ve yeni nesiller bunu kullanmıyorsa, bu yazılanlardan kim, ne anlayacak? Ayrıca bu yazılanlar neyi değiştirecek kişide, ülkede, dünyada? Sebastian’ın dediği gibi herşey değişiyor ama bir kere yazılan, basılan, yayınlanan şey kalıyor orada. Ve anlaşıldığı kadarıyla hep de aynı kalıyor. E esasında anlaşılır bir durum. Bir adamın mesleği yazarlıksa ve hayatta yaptığı şey içip içip yazmaksa ilham kaynakları tükenir, beğendiği veya beğenmediği değişen toplumdan uzaklaşır, onunla dalga geçecek kadar bile içine giremez. İyi yazar olur. Ama tıpkı diğerleri gibi olur.

Türk Dil Kurumu demişken dün Radikal gazetesinde gördüğüm haberi hemen buna bağlamak istiyorum. efendim yabancı kaynaklı fantastik filmlerin, bilgisayar oyunlarının içeriği çok “vahşi” ve şiddetli bulunmuş ayrıca dili de çok argo, küfürlü ve yabancı sözcükler içeriyormuş. O yüzden 100 Türk destanı animasyon yapılıp film ve bilgisayar oyunu olarak piyasaya sürülecekmiş. Hani eminim ki yabancı olanlardan çok daha fantastik olacak zira eski ve “doğru” Türkçe konuşacak herhalde karakterler. Hani düşünsene Alp Er Tunga destanı bilgisayar oyunu olacak ve karakterler “doğru” veya “öz” Türkçe konuşacak. Fantaziye gel!! Benim lise edebiyat kitabından hatırladığım Alp Er Tunga destanının ilk kıtası şöyleydi:

Alp Er Tunga öldi mü?

Isız ajun kaldı mu?

Ödlek öçin aldı mu?

Emdi yürek yırtılur.

Doğru Türkçe böyle bir şey herhalde. Karakterler de böyle şeyler söyleyecekler birbirlerine, mesela, bilgisayar oyununda. Türkçe gibi kökenleri karmakarışık olan bir dili (ki göçebe toplumların tamamının kökenleri karmakarışıktır) “doğru” nasıl konuşuruzu belirleyen ve bunu dayatan bir kurumun varlığıyla kendimize olan güvenimiz iyice sarsılsın diyorum. Çocuklar bunalıma girip sosyalleşemesin. Kaldı ki mesela bu destanlardan “vahşet” ögelerini nasıl çıkaracaklar acayip merak ediyorum. Savaşçılığıyla övünen Türk toplumunun destanlarında savaşma seviş anafikri mi verilecek yani?

Bu konu tartışmaya açık tabi ki, zira dili doğru veya yanlış kullanmanın sınırları nereye kadar çekilebilir taahhüt etmek (doğru Türkçe anlamayanlar için taahhüt etmek: öngürmek) zor. Ancak milliyetçi yaklaşımlarla dili kısırlaştırmak, küreselleşen hayatlarımızda bizleri ilhamsız bırakmak ve ifade şeklini şablona sokmaya çalışmak dünyayı daha yaşanabilir bir yer haline getirme umutlarını yeniden düşündürtüyor. Hani bir şeyler bir değişime girecekse iletişimle olur bugünkü küresel dünyada. Yazılan şey anlaşılırsa, aktarabilirse istediğini, bana okurken heyecan verirse, kalkıp bununla ilgili bir şey yapmama sebep olursa sadece yazıda kalmaz değişimin bir parçası olur, yorumlanır, ilham verir.

Elif

Bu kavramsal yapıların önemi aldığımız kararlarda, insanlar/durumlar hakkında ki yargılarımızda vs. hayatımızın her türlü düşünsel aşamasında vardığımız sonuçları belirleyici özelliğe sahip olmaları. Yani kavramsal yapılar dünyayı nasıl algıladığınızı ve nelerin iyi nelerin kötü, nelerin yapılması nelerin yapılmaması gerektiği gibi şeyleri şekillendiriyor. Kararlarımızı nasıl etkilediklerine ekstrem bir örnek olarak ikinci dünya savaşı sırasında kendini yahudi olduğu için öldüren bir sürü nazi var, adamların yahudi kavramı o kadar sakat ki, bu kendileri bile olsa öldürülmeli. Bizi farklı düşüncelere ve bazı ortak noktalara sahip birer birey yapanda aslında bu kavramsal yapılar.

İşin güzel yanı bu kavramsal yapı dediğimiz şeyler leylekler tarafından getirilmiyor, bebeklik- çocukluk-gençlik dönemlerinden geçerken çevremizde gördüklerimiz ile şekilleniyor. Aile, okul, arkadaş çevresi, tv vs.

İşte bunlar üzerine düşünürken olayın çevre mücadelesi veya her hangi bir politik mucadele ile bağlantısı çaktı kafamda. İşin olumsuz tarafı, muhatap olduğun adamlar ile benzer kavramsal yapılara sahip olmadıkça mücadelen güçlerin çatışmasından başka bir şey olmayacaktır. Senin argümanların ona, onunkiler sana işlemeyecek. Bir KKK üyesiyle bir Siyah’ın anlaşamama sebebi mantık yürütme biçimlerinin farklı olması değil, kavramlarının tamamen farklı olması. Aynı şekilde greenpeace’çilerin devletler ile uzlaşamamalarının veya bir çok insan çevresel veya başka bir mücadeleye bulaşmamasının sebebi de farklı kavramsal yapılara ve dolayısıyla farklı kavramsal önceliklere sahip olmaları. İnsanların kafalarındaki dünya, çiçek, böcek kavramlarını değiştiremediğimiz müddetçe işimiz çok zor. İşin bu noktasında “Eğitim şart abi! ” diye naralar atıyordum ki aklıma şöyle bir düşünce deneyi geldi:

En buyuk cevre orgutlerinden biri olarak misal Greenpeace, 1971′de Amchitkadaki eyleminden sonra oturup düşünüp, yok abi insanların kavramlarını değiştirmedikçe eylemle mücadeleyle biz bir yere varamayız, en iyisi biz eğitime yatırım yapalım deseydi ve fundraising amaçlı kampanyalar dışında bütün parasını ve enerjisini kids project tarzı çocuklarda ve gençlerde çevreye duyarlı kavramsal yapılar oluşturma amaçlı projelere yatırsaydı, eminim greenpeace bugünkü ününe sahip olamazdı; ama dünya ve çevre mücadelesi 34 yıllık bu tarz çalışmaların ve yetişen nesillerin sonunda çevre mücadelesi/çevreye duyarlılık konularında şimdikinden çok daha iyi bir noktada olur muydu? Kazanımların ve kayıpların analizini yapmak çok zor tabi ama benim yanıtım kesinlikle evet yönünde.

Egitime endeksli cok basarili olmus politik mucadele ornekleri cok yakin gecmiste var. Misal Turkiye’de seksenlerden sonra islamcilarin yukselise gecmesi. Nasil oldu: Kuran kurslari ve imam hatipler en buyuk itici guc olmadilar mi, politik mucadelelerine islami kavramlarla yetismis ve saglam yerlere gelmis beyinler saglamadilar mi? Devlet destegi, sermaye vs. vardi demeyin, tamam onlar vardi ama islamcilarin degerlerini savunacak beyinler surukli ve artarak gelmeseydi sadece sermaye ile sadece devlet destegi ile politik mucadele olmaz. Yani o sermaye ve destek egitime yatirilmasaydi, bir arpa boyu yol kat edemezlerdi.

Günün sorusu: Acaba çevre veya her hangi bir politik mücadelede çok daha kısa ve emin yollar varken, popüler olma kaygısıyla uzun ve dolambaçlı yollara mı sapıyoruz?

NazIm

felsefe bilgiyi yeniden düzenleme işidir. ne demek şimdi bu? yeniden düzenleme gayet anlaşılır bir terim, odan dağıniksa yeniden düzenlersin, dağınıklığı parçaların yerini değiştirerek organize edersin. peki, bilgi ne oluyor? oldukça soyut bir kavram, ama oldukça soyut ve genel olarak bırakmakta da fayda var: herhangi bir alanla veya konuyla ilgili batıl inancın ötesinde bir doğruluk payı olan her şey. mesela, bilimsel teoriler, bir teoriye dönüşmemiş deneysel sonuçlar, gözlem raporları, hipotezler, belli bir konuyla ilgili mantık yürütmeler vs. bir çok şey bilgi kategorisine giriyor. işte, felsefenin benim gözümde yaptığı şey bir çok farklı alanda üretilen dağınık bilgiyi, yeniden düzenliyerek organize etmek ve bu düzeni argümanlarla savunmak. yani, bilgi odandaki darma dağınık eşyalarsa, sen bir felsefeci olarak hem onları düzenliyorsun, hem de kurduğun düzeni annene babana argümanlarla kabul ettirmeye çalışıyorsun.

felsefenin türlerinde düzenleme ve argümanlarla savunma kısmı hep aynı, ama sadece verili bilgi olarak neyi kullandıkları değişiyor. mesela, bilim felsefesi bilim dallarının ürettiği bilgileri kullanarak bilimin ne olduğu, bilim dalları hakkında, bilimsel keşif hakkında bilimsel çalışmalara bakarak göremeyeceğimiz türde bir bilgiye ulaşmaya çalışıyor. veya dil felsefesi, psikoloji, dilbilim, bilişsel bilim(cognitive science) vs. gibi dalların ürettiği bilgileri daha genel bir dil teorisi oluşturmak üzere sentezlemeye çalışıyor. bu şekilde bir sürü farklı felsefe alt dalının, biyoloji felsefesi, politika felsefesi, hukuk felsefesi vs., neden oluştuğunu rahatlıkla anlayabiliyoruz. hangi tip bilgiyi düzenlemeye çalışıyorsa o tip bir alt dal oluyor ama aktivite hep aynı. yani, kabaca baktığımızda, felsefeyi belli bir alandaki üretilen şeylere bakarak o alan hakkında bazı daha soyut soruların yanıtlarına ulaşmaya çalaşan bir düşünsel aktivite olarak görebiliriz. yanıtlara nasıl ulaşılıyor, bilginin düzenini değiştirerek. ne demek ‘bilginin düzenini değiştirmek’? yine dağınık odamızı düşünürsek, toplu oda ile dağınık oda arasında aslında eşya açısından bir fark yok, ama göze görünme ve daha da önemlisi aradığın bir şeyi rahat bulabilme açısından büyük bir fark var. bilginin düzenini değiştirmekte böyle birşey. karma karışık ve bir biriyle alakasız görünen bilgileri, öyle bir formda insanlara sunuyorsun ki bu hem çok düzgün görünüyor, hem de bir anda insanlar o alanla ilgili kafalarına takılan soruların yanıtlarını bulubilir hale geliyorlar.

burdan felsefenin iki işlevi ortaya çıkıyor. birincisi, mevcut bilgileri kullanarak yeni bir bilgiye ulaşma aracı. ikincisi, birincisinin yan etkisi, hayatın her alanında iyi ve mantıklı düşünme ve düşüncelerini iyi ifade edebilme kabiliyeti. şimdi, birinci yol her yiğidin harcı değil. tarihte çok sayılı filozof elle tutulur bir şeyler üretti (tabi o üretilenler düşensel olarak çağ atlamamamızı sağladı biliminin önünü açtı uygarlık dediğimiz şeyi olusturdu vs) ama geri kalan büyük çoğunluğu bu işi düşünmeyi sevdikleri için, hayatı ve kendilerini sorgulamayı (socrates’in dediği gibi “sorgulanmamış bir yaşam, yaşamaya değmez”), yeni bilgiler öğrenmeyi sevdikleri için yaptılar. hele ki 20yy ve giderek artan bir miktarda 21yy’da, diğer pratik, uygulamaya dönük disiplinlerdeki insanlar(mühendislik, işletme, hukuk vs.) felsefenin bu yan etkisinin aslında kendi alanlarında ne kadar verimliliği artıracağını farkettiler. o yüzden, mesela, kuzey amerikada ki her hangi bir bölümdeki bir üniversite öğrenicisi mutlaka en az bir, çoğunlukla biden çok felsefe dersi almak zorunda. bilkentte bu taktiği uyguluyor ve sanırım başka okullarda da var. yani bir bakıma günümüzde bu düzenin bu kadar felsefeciyi besliyor olması aslında felsefenin ürettiği bilgiye olan ihtiyacından çok, bu yan etkisinin değeri yüzünden.

NazIm

politikada boyle tartismalar cok oluyor, isimler siyasette, ozellikle uluslararasi siyasette inanimaz onem kazaniyor. misal hatirlayiniz, amerika yine irak savasini bir kurtarma operasyonu olarak lanse etti, hala amerikalarin cogu buna inaniyor. dunyada cok az bir kesim ‘isgal’ lan bu tupeduz diye cigiriyor, ama kitaplara nasil gececegini zaman gostericek, operasyon mu, askeri isbirligi mi, yoksa isgal mi. odenecek siyasi bedeller de ona gore sekillenicek tabi. amerikalar yillardir ozenle kacarlar mesala kotu etiketlerden, oysa yillardir dunya capinda en cok insan olumunden sorumlu olan ulke olsalar da diger ulkeler veya halklarda pek sesini cikaramazlar surada burada soykirim yaptin diye. yakin tarihin unlu soykarimlari da, misal yugoslavya veya almanyadaki yahudi soykirimi, dikkat ederseniz kaybeden devletlerin soykirimlaridir. kazanan devletler hic soykirimla suclanmaz, kimse amerikanin irakta veya guney amerikadan yaptiklarinin hesabini sormaz, ya da ingilterenin dunya alemde yaptiklarinin vs.

simdi ermenilerle ilgili duruma gelirsek, iki tarafta bu sorunu cozmek istiyor, cunku bu sorundan kaybi olanlar turkiyede yasayan ermeniler, ve yurt icinde veya yurtdisinda yasayan turkler. bu sorundan kazanci olanlar ise her zaman ki gibi yurt icinde ve disindaki cesitli guc odaklari. yillardir bu tip sorunlari siyasi manipulasyon amacli olarak cok basarili bicimde kullandiklarini tarih sagolsun yeterince belgeledi. peki neden cozemiyoruz sorunu, cunku iki tarafta bir birine guvenemiyor. neden? cunku sorun sadece iki oyunculu degil. hatta sorun sadece bir real siyasi aktor(turkiye) ve cevresinde bir suru hayalet siyasi aktor. yani turkiye, kendi sinirlari icinde yasayan vatandaslari ile bu sorunu cozebilir, sonucta turkiye osmanli degil, osmanlilarin yaptigi bir seyin sorumlugu ne turkiye’ye yikilir, ne de turkiye olan bir seyi ortbas etmeye calisir, sorun sadece kendi vatandaslari icinde olsa. real aktor kendi icinde dengesini saglayabilir kendi haline birakilsa. misal benzeri bir sey su anda kanadada yasaniyor, kanada hukumeti gecen aylarda resmi olarak meclisten yerlilere yapilan haksizliklar icin ozur diledi. bu buyuk bir adim sayiliyor yerli haklari mucadelesinde, yavas yavas kanada biraz bedel oduycek, yerlilerde bir yere kadara haklarini almis olmanin huzurunu yasayacaklar. boyle bir tablo tukiyede neden olusmaz? cunku birinci turkiye kanada gibi bir ekonomik guce sahip degil, iki kanada bu sorun uzerinden oynayan aktor cok yok. kanadaninkisi artik biraz yerliler yeterince kanadali oldular zaten, simdi yavas yavas bu sorunu kendi icimizde cozelim diyor.

turkiye iste bunu yapamayacagi icin defansif moda geciyor, baska ne yapsin. bir adim atsa ardindan hayali siyasi aktorler iyice uzerine cullancakmis gibi hissideyor, adim atinca geriye alamiyorsun sonucta, gecmiste uluslar arasi siyasette cok bu tadda hatalarimiz var. biz adim atiyoruz, karsi taraf voleyi cakiyor cozum icin o da bir adim atacagina. nasil guvenebiliriz karsi tarafinda adim atacagina? ermeniler de ayri bir defansif modda hakli olarak. azinlik durumundalar, bir zamanlar icinde yasadiklari devlet tarafindan haksizliga ugramis hissediyorlar kendilerini. onlarda bir adim bekliyor, sen devletsin ben bir halkim, benim mi sineye cekmem lazim, hak mi bu diyorlar. bu guvensizlik ortaminda arada avuclarini avusturan sanirim hayali siyasi aktorler oluyor, iki tarafda istedikleri gibi oynatiyor sonucta, biraz oraya biraz buraya el sallayarak, sanki gercekten cozum istiyorlarmis gibi, sanki gercekten cabaliyorlarmis gibi.

bu kampanya bir ise yarar mi, ne yone bir adimdir, bilmiyorum. bana eger bir adim atilacaksa bu adim aktorlerin sayisini azaltmak olmali gibi geliyor. hele ki hayali aktorlerin sayisini. o aktorler oyundan cikmadiktan sonra bana bu oyunun cozumu yokmus gibi geliyor. turkiyenin atmasi gereken adim, cok zor bir adim olsa da, dunyaya ben bu sorunu kendi icimde hakkini vererek hesaplasarak kendi vatandaslarim(ermeni ve turk) ve dunyanin baska yerlerinde yasayan ermeni vatandaslari ile cozmek istiyorum. ama uluslararasi siyaset arenasinda baska ulkelerin ara buluculuguyla degil demeli. ermenilerde, ozellikle baska ulkelerde yasayan ermeniler, baska ulkelerin siyasi aktorlerini turkiyeyi durtturmek icin kullanmayi birakmalari gerekiyor. durttulen bir aktor ve durtten hayali aktorler aradan kalkinca olay zaten golge dovusunden cikip sorunun cozum yolu acilmis olur gibime geliyor. halklarin da biraz reflex davranislardan uzaklasmasi gerekiyor ama o nasil olur bilemiyorum. tartismalar medeni olcude kalip, kutuplasmalar ve nefrete yol acmadigi surece aslinda o reflex davranislarin zamanla cozulmesini saglar da bizler ne kadar medeniyiz onu hic bilemiyorum.

simdi gecmise donup baktigimizda 70lerde 80lerdeki sol-sag catismasinin rusya amerika soguk savas doneminin bir uzantisi oldugunu, insanlarimizin kasten kutuplastirildigini ve bir birine dusman edildigini cok net goruyoruz da, gunumuzde birden her seyin cok degistigini saniyoruz. islamci ulusalci, kurt turk, ermeni turk, kutuplardan kutup begen, …vatan elden gidiyor, din elden gidiyor, irk elden gidiyor, sloganini sec, nefretini bile, sopani eksik etme…cik meydana vur kir parcala sonra, ofkeni nefretini kus ortaliga…. belki o sekilde medeni olursun….belki o sekilde sorunlari cozersin….belki o sekilde kendini bir sey zannedersin…

NazIm

burclar bu ihtiyaci iyi ve kolay yoldan karsiliyor. kimsenin sen dogdugunda sana bakip ruhunu tanimlayan bir manali soz obecigi ile gelmesine gerek yok, dogar dogmaz otomatikman gunes sistemi uzerinden ataniyor sana bir karakter, ne de olsa aylara gunlere indirgemisiz olayi. ilerde yirmili otuzlu yaslarina gelene kadar da yatiyor icinde o mucevher, ta ki sen kendi karakterini evrensel olcekte ovecek ve baskalarini yerecek bir arayisa girene kadar. iste o nokta da, icindeki sakli cevher saliniyor disariya, ben akrepim lan savulun diyor, kimisi de o akrep abi cok gururludurlar cekilmez hic demeye basliyor. daha da bir percinleniyor tabi akrebin gururu uzaktan uzaga onu elestirenleri uyunca.

ama harbiden de bakiyorsun adama, valla aynen akrep, veya kova veya baska bir sey. allah allah diyorsun, nasil oluyor da bu burclar dogru tahmin ediyor gunes sistemi uzerinden, ulan su merkur venusde var bir bit yenigi diyorsun. ama fark etmedigin, kendi burcunu benimseyen insanlar zaten astrolojiyi kabulleniyor, benimsemeyen bir ton insan sacmalik bu diyor. yani, sen az cok o karakterde biri isen burcunda senin karakterine az cok uydugu icin, sen astorolojiyi kabul ediyorsun: seni bildi ya en derin detayina kadar, o zaman baskalarini da bilebilirsin astrolojiyi kullanarak. zaten burclar muglak genel hatlarla cizilmis, zaten dedik cok farkli karakterli insan gelmiyor dunyaya, denk gelmeleri olasi zaten. bak cin burclarina, adamlar olayi yila cevirmisler, denk gelen sayisini iyice artiriyorlar. eh bir yilda bilmem kac milyon insan dogsa, bunun en az bir yuzde yirmisini tuttursam, onlar benim sistemin yeterince reklamini yaparlar. tutturmussa senin karakteri gizemli bir sekilde, nasil anlatmazsin baska insanlara.

ve sen astrolojiyi sallamayan insan evladi, anliyoruz ki ne yazik ki senin karaktere tutmamis, baska burclara bi bak derim belki tutan bir seyler cikar. ya da belki sen zodiak skalasinin disinda bir karaktersin, hic kimsede olmayan ozel tanimlanamayan bir karakterin var, baska bir gunes sisteminden gelen. o zaman gel sana da ossuran boga diyelim, yalniz dikkat et de astroloji ile alakali insanlarin yaninda karakterini ifsa etmeyesin, cok kiskanclar onlar, dayanamazlar ust bir karaktere, cekemezler onun kokusunu.

NazIm

yahoo bildigin kutuphane sistemini benimsemisti, kategorilere gore katalogla websayfalarini sanki onlar birer kitapmis gibi…sanki onlar sadece bir yerde bulunabilen fiziksel nesnelermis gibi…yahoo bir web sayfasini en fazla uc kategori altinda listeliyordu, tamam fiziksel bir nesne degilsin ama yine de isin tadini kacirma, bir web sayfasi ya eglencedir ya haberlerdir ya modadir. ya o’sun ya bu’sun ya su’sun. hem o hem bu hem su, ve daha da baska bir seyler olamazsin…altavista kataloglama isini yahoo’ya birakip, kendisi arama motorluguna soyundu…webde yayinlanan siteleri tarayip, iceriklerindeki textlerden cikardigi anahtar kelimeleri site adina kaydedip, bir arama yapildiginda anahtar kelime karsilastirmasi yapiyor, yahoo nun kategorilerinden de yardim alarak ciktilari siralamaya calisiyordu. sonuclar o zamanlari yasayanlar hatirlar cok tutarsizdi, bazen gercekten aradiginiz bir sayfayi ilk sirada bulabildiginiz gibi cogu zaman aramanizla alakasiz bir suru site karsiniza cikiyordu…

bu siralarda standford’a iki doktora ogrencisi linklerden edinebilecek bilgiler uzerine arastirma tezi hazirliyordu…ikisi de matematik kokenli olan bu gencler, matematikte referans sisteminin onemini biliyorlardi…matematikte her ispat dogasi geregi kendinden onceki ispatlara gonderme yapmak zorundadir… bir ispatin icinde butun bir matematigi ispatlayamazsiniz sonucta…genelde her matematik bransi belli aksiyom, temel dogrulugu kabul edilen onerme, kumesi ile baslayip, bunlari kullanarak yeni teoremlere ulasmaya calisir…ulasilan her yeni teorem, yeni baska teoremlerin kapisini acar… bazi teoremler ilginc sonuclari geregi, cok fazla sayida yeni baska teoremlerin kapisini acarken, bazilari cikmaz sokaklara gereksiz sonuclara goturur…iste referans olayinin matematikte onemi burdan geliyor, matematikciler, cok sayida kisinin refere ettigi veya buyuk matemetikcilerin refere ettigi ispatlarin teoremlerin pesinde kosarlar…. ne kadar cok boyle teorem bulursan seninde oradan yola cikip bir seyler ispatlaman o kadar mumkun … matematikteki referanslar uzerine yapilmis genis calismalardan haberdar olan bu iki genc, ayni seyi daha yeni gelismekte olan internet icinde uygulansa fena olmaz mi diye dusunurler…sonucta internette bir birine linkler iceren bir suru kitaptan olusan bir bilgi yuvasi… eger matematiktekine benzer bir referans sistemi gelistirebilirse, internetteki onemli sayfalari onemsiz sayfalardan sadece sayfalar arasindaki link iliskilerine bakarak ayirt edebilecekleri hipotezini yuruturler ve bu hipotez uzerine calismaya baslarlar..sene 1995…calismalari da sonuc verir, bir sayfaya gelen linkler ve o sayfadan cikan linkleri karsilastiran bir algoritma gelistirip her sayfaya bir onem katsayasi atarlar…linkler acasindan onemin, arama motoru uygulamalarinda ki onemini fark etmemeleri mumkun degil tabi…bir yil sonra 1996 da kuracaklari sirketin adi google…

tabi arama sonuclarinda google’in link analizi uzerinden siraladigi websayfalarinin altavistanin yahoonun kategorileri uzerinden siraladigi websayfalardan cok daha tutarli sonuclar verdigini soylemeye gerek yok her halde… yalniz burda gozden kacan onemli bir nokta var… google’in basarisinin sirri, ve altavistanin basarisizliginin sebebi, google interneti yapan insanlarin kategorizasyonuna gore siralarken, altavista sadece bir grup insanin kategorizasyon calismasina guvenmek durumunda kaldi …googlein sistemi intenet buyudukce ve link iliskileri zenginlestikce daha tutarli sonuclar vermeye giderken google’in tek yapmasi gereken bilgisayar islem hacmini artirmakti … webmasterlar zaten sayfalarinda linkleri verirken ister istemez interneti iyiler, kullanislilar, ise yaramazlar vs. olarak kategoriliyordu…google in tek yaptigi bu linkleri incelemeye devam etmek, her websayfasinin yeni puanini hesaplamakti…tamamen matematikseldi yaptiklari, ve bilgisayarlar hesaplamalari yaparken googlecilar kahvelerini hopurdetiyordu…oysa alta vista ve yahoo gibi siteler feril feril geometrik olarak artan websayfalarini kategorileyecek adam bulmaya calisiyordu… gozunu seveyim su sayfayalara bir bak da bana bi soyle moda mi haber sitesi mi, yoksa yine porno mu…

onemli noktanin altini tekrar cizmekte fayda var: google in basarisi interneti ureten webmasterlari isin icine katip onlarinda kullandigi arama servisini onlarin secimlerine gore bicimlendirdi. yani google otomatik bir platform sagladi, bir hesap makinesi gibi, webmasterlar uce, artiya, bese bastiklarinda, google sekiz diyordu esittire basanlara … bu sene 1996. yaklasik dokuz yil boyunca, googlein kullanicilari uretici yapma fikrini uygulayan baska alanlarda siteler giderek artmaya basladi … eskilerden gelen misal amazon, baska bir cok kitap sitesini geride birakti cunku amazon sadece kitap satan bir web sayfasi degil, kitap alan okuyan bakan herkesin kitaplar hakkinda degerlendirmeler yazdiklari, kitaplari siraladiklari, kendi kitap listelerini olusturduklari, butun bunlari da amazon hem o kitaplarin sayfalarinda hem de kendi arama sonuclarinda kullandi otomatik olarak… okuyucular alicilar yine kitaplarin alinmasini okunmasini belirlediler…wikipedia britanicayi solladi bir iki yilda…ebay yine kullanici kriterleri ve yuksek kullanici interaksiyonu, insanlarin kendilerinin alip sattiklari, her islerini kendilerinin yaptiklari, sahtekarlik yapani sikayet ettikleri bir platform sagladi, ebaya kala kala bir sikayet geldiginde polisi aramak, onun disinda kahvede pis pirik oynamak kaldi…

web sayfalari giderek butun bankamatiklere donustu, her islemini kimseye ihtiyacin olmadan yapabildigin bir platform…giderek boyle platform olusturabilen siteler rakiplerini alt etmeye basladilar…nasil alt etmesinler, milyonlarca kullanicinin yapabilecegini yapmak icin yuzlerce deneyimli yetismis elemana ihtiyacin var… sen aradan cekilmedigin surece buyumen imkansiz….sonra facebooklar, youtube, flickrlar,bloggerlar,deliciouslar vs.…hepsi benzer konseptleri kullandilar…webmaster gibi verici konumda olmak degil, insanlara bir servis saglayan araci konumu… kontenti icerigi insanlarin olusturduklari, yonettikleri, yonlendirdikleri, siraladiklari, kategorize ettikleri vs. vs. sen sadece alt yapi hizmeti veriyorsun…

tabi olay sadece websayfalari ile bitmedi ve diger ofis uygulamalarina ve hatta normal ev bilgisayarlari ve laptoplarimizin bize sundugu hizmetleri de sunmaya basladilar internet uzerinden…mekansal sinirlari iyice kaldirip cloud computing denilen her seyin internette oldugu, kullanicilarin sadece browseri olan basit pda, laptop, cep telefonu gibi wi fi araclarla internete eristikleri oradan da butun pc hizmetlerine eristikleri bir moda dogru gidiliyor… windows un bir sonraki surumunun pc icin olacagini saniyorsaniz yaniliyorsunuz, web tabanli bir isletim sistemi olacak bir sonraki surum…mac os da ayni adimi atmak uzere…butun servisler internete tasiniyor, web sayfalari servis araclarina donuyor, interneti interneti kullanan insanlar organize etmeye basliyor, bilgileri onlar sagliyor, sanati onlar uretiyor, filmi onlar cekiyor, edebiyati onlar yapiyor, haberleri onlar veriyor…bunlari yapabilmeleri icin cok fazla bilgisayar bilgisine ihtiyaclari yok artik, bi tek o servis onlara saglaniyor iste…su ana kadar bu medya uretim yonetim kontrol tekkellerini ellerinde bulunduranlar bu guclerini kaybediyorlar…insanlar giderek daha az televizyon izleyip daha cok vakitlerini internette gecirecekler, kendileri gibi insanlarin urettiklerini tuketmek icin…daha az gazete kitap okuyup daha cok internetten blog okuyacaklar, veya bloglari ozetleyen portallari gezicekler…belki bir sure sonra da tuketmeye bile gerek kalmayacak… uretileni tuketmeye yeterince zaman olmadigindan, tuketim ve uretim bir birine girip sadece turetim olacak.

butun bunlar olurken fezada internette alemde, yurdum insani cikipta yok olum web 2.0 dedigin bi olay degil, geyik len o, bi mokun degistigi yok demiyor mu, hic bir seye yanmiyorum bi buna yaniyorum..ati alan uskudari gecti…sonra hayiflaniyoruz bunlar olurken biz armut mu topluyorduk yaw diye yillar sonra…tamam bu temelde kavramsal bir degisim, teknik olarak cok fazla birseyin degistigi yok…hatta bak ben daha bu yazida dedim google bunu taa 1996da yapti diye….ama o zaman kimse bunu fark etmemisti, belki google bile….simdi herkez farkina variyor ona gore kavramlarini yaklasimlarini degistiriyor….ve ama zaten kavramsal degisimler asil buyuk degisimlerin tetikleyicisi oluyor demez mi sana kuhn oradan paradigm shift adi altinda a be guzelim….turkiye internete sansur uygulamaya calismaktan zaten bir gol yemisti kalesine, ikinci gol da internette yasanan degisimi anlayamamaktan aglarla bulusuyor… web 2 turkiye 0 sayin seyirciler…

NazIm

yann tiersen – comptine d’ete no-1

sınavdan çıktım…iki saat boyunca durdurak bilmeden yazmaktan yorulmuş olan ellerimle öğlen yemeğimi yedim…ben sınavdayken doğa biraz daha kar yağdırmış sonra da yine dayanamayıp tüm güzelliği ile güneşi açtırmıştı… filtre kahvemi alıp tütünümü sardım…elimde kahvem ve kulak arkası yaptığım sigaramla , suratıma vuran soğuk rüzgar ve güneşin ışıklarıyla parıldayan karların arasından yürüyerek bir cafenin koltuklarına yayıldım…sigaramı yaktım, kahvemden yudumlar aldım, mutluluk ve keyif sarhoşluğu içinde karı ve dağları düşündüm…dağda en bayıldım şeylerden biri bu karla güneşin dansı…tırmanışın sabahında uyanırsın, çadırından ürkerek kafanı dışarı uzatır, gökyüzüne bakarsın…ve pırıl pırıl bir gökyüzü gördüğünde içini bir çoşku kaplar…hızla hazırlanıp yola koyulursun…sen tırmandıkça gün ağarır, güneş yüzünü gösterir, karla güneşin dansı başlar…ayaklarının altında ezilen karın sesi soluk alıp verme sesine eşlik eder bu soğuk dağ havasında…yükseldikçe hava incelir…bazen durup etrafı izlersin, ne kadar yükselmiş olduğuna bakarsın, yükseklik başını döndürür…sonra parıldayan kara, beyazlığa, kayalara, çevrende yükselen zirvelere bakarsın…bu seferde güzellik başını döndürür…piyanonun üzerinde ürkekçe ilerleyen parmakları görür, melodiyi hissedersin…dokunmaya kıyamazsın…hareket etmekten korkarsın…chopin’den george winston’dan yann tiersen’den narin melodiler kulağında yankılanmaya başlar…sonra sesler kesilir ve sadece doğayı dinlemeye başlarsın…büyüklüğünün ve görkeminin altında ezilir ve yokolursun…benliğin çözülür….onun bir parçası olur….doğanın içine karışırsın…bütün arayışların sonlanır…bütün anlamlar yok olur…sadece akan ve devinen bir büyüklüğün içinde kaybolursun…onunla bir bütün olursun…

yann tiersen – comptine d’ete no-2

bir sabah kızlar sivrisi dağında tırmanıyorduk….denizden 3000 metre yukarılarda, incelmiş havayı soluyarak, bütün insanların yatağında mışıl mışıl uyumakta olduğu sabahın 4-5 sularında, son diklikte sabah ayazı eşliğinde tırmanıyorduk…sonra birden doğudan güneş yüzünü gösterdi…nasıl bir kızıllık…tırmanmakta olduğumuz dik kar etabı tamamen kana bulandı…turuncu kırmızı kızıl en can yakan cinsinden…nefeslerimizi tutmuş hayretle izliyorduk renk cümbüşünü….kar artık beyaz değildi, dünya aynı dünya değildi, gerçeklik bizimle oyun oynuyordu…biz kendini kaybetmiş ve kendini arayan dört küçük ruh, doğanın oyuncağı olmuştuk…biz de gülümsüyorduk doğa gibi…biz zaten doğaydık….orada güzellikten başka bir şey yoktu…ne biz ne doğa…

yann tiersen – comptine d’ete no-3

sonra yine dönüyordun dünyaya…yaşamın içine fırlatılıyordun o güzelliklerin içinden….o özgürlükten o çözülme halinden….yine de mutluluğunu, sevincini ve enerjini içinde taşıyarak dönüyordun hayata….heyecanla çarpan kalbinle orayı düşlüyordun, herkese oraların o güzelllikleri anlatıyordun, yann tiersen’de oradan parçalar buluyordun, ve kalbini orada bırakıp şehirli olmaya çalışıyordun…oraya dönmenin heyecanlı hayallerini kurarak…

NazIm