2011 epey acayip bir yıldı, Prenses. Sana uzunca bir  zamandır yazmıyorsam inan istemediğimden veya paylaşacak şey bulamadığımdan değil de bildiğin apıştım kaldım dünya gündemi içindeki kendi gündemimde. Sabahları radyoyu açmaya Lost’un bir sonraki bölümünü izleyecekmişim gibi gidiyorum, Prenses, hakkaten. Sanırım geçtiğimiz yılın uygarlık tarihinde uygarlıkla ilgili çok tuhaf ve bir o kadar da basit sorular çıkartan yegane yıl oldugu konusunda hemfikiriz. Ergenlikteki varoluş krizinin toplumsal türevi gibi bir yıl… Bitmek bilmeyen değişim gerekliliği sancılarının, doğurduğu bir yıl… Yalnızlaşan, sessizleşen, adapte olan bireylerin yalnız, sessiz ve adapte olmak istemediklerini duyurduğu bir yıl… Ağzımıza pelesenk olan “demokrasi”nin gerçekte hiç bir zaman var olmadığını her bir gezegen sakininin fark ettiği bir yıl… 10 yıl önce eylem kelimesi ağza alınamazken, yıl sonunda “eylemci”nin Time dergisine kapak olduğu bir yıl… Geri dönüşü olmayan değişim, öze dönüşüm ateşinin nihayet el yakmaya başladığı bir yıl…

Modern Demokrasi: “Liberal Kapitalizm”

Geçtiğimiz Mart ayında Brüksel’e gelen Noam Chomsky, bugünün modern demokrasisini yani liberal kapitalizmini norm olarak kabul eden bizlere önemli ve çok basit  bir gerçeği hatırlattı: “İnsan haklarından bahsederken, son 50 yılda insanlığın nasıl büyük adımlar attığını unutmamak lazım. Bundan 50 yıl önce siyahiler, eşcinseller, şamanizm ve mistisizme ilgi duyanlar bırak kimliklerini kabul ettirmek, insandan bile sayılmazken bugün inanç, ırk, cinsel tercih yüzünden ayrımcılık yapan iş verenler yüksek mahkemelerde yargılanıyor, dünyanın bir çok ülkesinde binlerce kişinin katıldığı Gay Pride’lar (Eşcinsel Gurur Yürüyüşleri) düzenleniyor, şaman ve mistiklerle tanışmak için insanlar dünyanın öbür ucuna yolculuk ediyor. Peki neden mutlu değiliz?”

Bu basit soruya, başka bir soru yöneltelim: Chomsky dede, söyle bize gerçek anlamıyla demokrasi hiç var oldu mu gezegenimizde? Bence olmadı, o yüzden olmuş gibi davranmayı bırakalım öncelikle. Olmadı; ama uygarlık denilen şey içinde çıkan her soruna karşılık çözüm bulmaya çalışan bireyler sayesinde bir şeye evrildi. 68 kuşağı sayesinde insan hakları ,eşitlik, özgür irade, cinsel özgürlük kavramları ortaya çıktı. Sonra bu kavramlar manipüle edilip tarih içinde içi boşaltılmış ideolojilere oturtuldu (yani komünizm), sonra da bu ideolojiyi savunduğunu söyleyen SSCB ve Doğu Almanya’nın ortadan kalkmasıyla havada bırakıldı. Kavram dediğin havada kalır mı? Kalmaz. O zaman halihazırda mevcut olan tek yönetim  sistemi ve ekonomik düzen olan liberal kapitalizme oturtuldu. İsmi de demokrasi kondu.

Peki bir topluma parayla mutluluk gelir mi? Valla belki de gelir ama bunun cevabını verebilmek için aynı anda aynı toplumdaki insanların aynı orandaki paraya sahip olması gerekiyor. Bu sahip olduğu paranın borç veya yardım olarak değil de bir şeyin değiş tokuşu olarak gelmesi gerekiyor. Bu değiş tokuş karşılığında alacağı paranın değerinin, değiş tokuşu gerçekleştiren tarafından belirlenmesi gerekiyor. Bu şartlar sağlanmadığı sürece, paranın toplumdaki yeri gibi zırvaları tartışmak entellektüel saçmalamadan öteye gitmeyecektir.

Evet, bugün gerçeği öğrendik sevgili Aldous Huxley ve gerçek bizi delirtiyor… Delirtmek derken, kafaya huni takıp kendi kendine konuşarak araba direksiyonuyla mahallede turlamaktan bahsetmiyorum ama ben. Esasında kaybedecek bir şeyi olmadığını fark eden basit insanların, kaybedecek epey çok şeyi olanlara iki kere düşünmeden özgür iradenin ne olduğunu göstermesinden bahsediyorum. Öyle bir delirdik ki esasında yalnızca değişim istiyoruz, basitçe değerlerden bahsediyoruz, gidenin arkasından neyin geleceğine kafa bile yormadan örgütlenme biçimimizle aslında neyin olmamasını istediğimizi gösteriyoruz.

İşgal: “Indignados” + “Occupy Wall Street”

2011 Ocak ayında Katalonya ve Bask Ülkesinde ekonomik kriz ve dengesiz gelir dağılımına karşı gerçekleştirilen genel grevle başlayan Indignados (indignants, les indignés veyaTürkçe’de bıkkınlar) hareketi, işgal yöntemiyle protesto biçimiyle Mayıs ayında İspanya’nın dört bir yanına ve aynı zamanda Yunanistan başta olmak üzere bir çok Avrupa ülkesine yayıldı.  Avrupa’daki ekonomik kriz üzerinden işsizlik, zenginin zenginleşmesi, orta sınıf ve aşağısındaki katmanların olduğundan bir alt katmana inmesiyle, bütün bu düzenden BIK-TIK diyen Avrupa’nın her bir yerindeki milyonlarca kişi toplumsal alanların işgaliyle “bizim birbirimizden başka kimsemiz yok esasında; devlet baba, hükümet ana fasa fiso” gerçeğini gözümüze soktu. Bu işgaller yalnızca bir alana el konulması olarak gerçekleşmedi de işgalci grupların aralarında organize olmasıyla kendi kendine yeter toplulukların, merkeziyetçilikten uzakta nasıl yaşayıp iş çıkartabileceğini ele güne duyurması halinde gerçekleşti.

Arap Baharı’ndan ilham alan bıkkınlar, Occupy Wall Street (OWS) hareketine ilham vererek taze deneyimlerini paylaştı. Ve Eylül 2011′de Manhattan’daki Wall Street binasının bulunduğu Özgürlük Meydanı’nda binlerce Amerika’lı bıkkın toplanarak Avrupa ve daha az gelişmiş ülkelerdeki eylemcilere bir selam çakarken “Sorunun başladığı yeri işgal ediyoruz, yanınızdayız!” mesajını gönderdi. Hareket anında Amerika’nın 100′den fazla kentiyle birlikte dünyanın bir çok yerine yayıldı. Sloganları: “dünyada güce sahip olan %1′in karşısındaki %99′uzuz!” Sloganı bulan da Amerika’lı tanınmış anarşist antropolog, David Graeber.

İngilizce’n idare ederse Prenses, Occupy Wall Street’in web sayfasındaki forum kısmına arada sırada bakmanı öneririm. Herkesin girip, okuyup, yöntem, amaçlar, örgütlenme vesaire gibi konuları tartışabileceği forumda epey ilginç tartışmalar ortaya çıkıyor bazen.

Sabotaj: “Anonim”

2003′ten beri aktif, siber sabotaj hayatına devam eden Anonim hareketi, 2011′de dijital itaatsizlik yöntemiyle sokağa çıkanlara ya da korkup çıkamayanlara destek ve umut verdi. Wiki Leaks’in yanında durarak %1′i korkuttu. Korkutma sebebi bu hacker arkadaşların dünyanın dört bir yanında,
kimliklerinin belirsiz ve amaçlarının simultane siber ataklarla kaos yaratmak olması. Ulaştırma bakanlığı sansürleyeceğiz mi dedi, Anonim devreye girer, web sayfasını bloke eder ve altını basın açıklamasıyla doldurur. Mısır’daki halk ayaklanması başlar başlamaz Anonim devreye girer ve Mubarak indirilene kadar hükümet web sayfasını bloke eder. Wikileaks’ten sızan Tunus Devrimi belgesine sansür koyan Tunus hükümeti de Anonim sabotajıyla karşılaşmak durumundadır. Tunus’da halk ayaklanmaları devam ederken, Anonim’i temsil eden birisi Tunus hükümetinin çöktüğünü, hükümet web sayfasından anons eder. İspanya polisi, siber eylemci olduğundan şüphelendiği üç kişiyi tutuklayınca kendini siber eylem kurbanı bulur, internet siteleri Anonim tarafından bir gün kadar bloke edilir.

Tavrı, yöntemi, soğukkanlılığı ve kötü adamları ürkütücüğüyle sessiz sedasız yürüyen Anonim hareketine şapka çıkarıyorum huzurunda, Prenses.

Devrim: “Arap Baharı” 

İşgal hareketlerine ilham veren Arap Baharı, OWS ve Indignados’dan farklı olarak ekonomik kriz yüzünden başlamadı da başlarındaki diktatörler ve çakma kabinelerinden kurtulmak için başladı. Tunus’daki limon satıcısı Mohamed Bouazizi’nin paramiliter bürokrasisinde yıllardır süründürülmesinden bıkıp kendini tinerle cayır cayır yakmasıyla ateş aldı Arap baharı. “Ben yanmasam, sen yanmasan, biz yanmasak nasıl çıkar karanıklar aydınlığa?” dediydi ya Nazım Hikmet, işte Araplar da dedi ki: “tek tek kardeşlerimizin yanmasıyla, karanlıkların ortaya çıkacağı yok. Biz en iyisi tek vücut, tek yürek olalım, yanarsak birlikte yanalım”.

Bir çoğu rantiye devleti yani üreterek değil de doğal kaynaklarını satarak zenginleşen ve zenginliğin çoğunu kendi sülalesine yediren diktatörler tarafından yönetilen Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde çıktı Arap Baharı. Dünya petrol üretiminin %90′ının bu bölgede gerçekleştiğini düşünürsek, diktatörlük yönetim biçiminin bir tesadüf olmadığını kavramamız zor olmaz Prenses. Bu diktatörlerin tesadüfen değil de belli başlı petrol müşterisi ülkeler tarafından başa getirildiğini de… Hemen “hadi len, komplo teoricisi” diye atlama, yıllardır öyle atladık meğer hepsi gerçekmiş. Bilim kurgu filmlerine palavra dedik, NATO’nun robot savaş uçakları gitti “yanlışlıkla” Pakistan’ı vurdu, Türkiye’ninkiler gitti sınırdaki Kürtleri vurdu. O yüzden aç gözlerini, kulaklarını!

Arap Baharı hepimize bir umut ve ilham verdiyse de kanlı diktatörlüklere kafa tutmak kolay iş değil, Prenses. Çok kişi öldü ve Suriye’de hala ölmekte…

Umut veren ise Arap halkının bundan sonra diktatörlüğe ve benzeri herhangi bir dayatmaya pabuç bırakmayacağı. Mesela iki hafta önce Mısır’daki eylemciler  ”Ne Mubarak, ne Müslüman kardeşler. Halkın gücü, halkta artık!” yazılı bir pankart açtılar. Ve mücadele devam ediyor…

Değişime giden yol 

Bu hareketlerin hepsi şiddetsiz ve doğrudan demokrasi yöntemiyle internetteki sosyal ağları kullanarak organize oldular. Birbirlerinden destek ve ilham aldılar. Arap, Amerika’lı, Yunan, İspanyol ve her yerdeki,  her basit insanın aynı küresel sistemin kölesi olmaya itildiğini gösterdiler. Ajitasyon yapmadan sivil itaatsizlikle başlamak gerektiğini gördüler.

Değişime ön ayak olan, kaybedecek hiç bir şeyi olmayan herkese teşekkürler!

Dipnot: Hatırlarsan Kojin Karatani abimiz “Ezilenin dönüşü ve X faktörü“nden bahsetmişti. Yalan söylemiyormuş…

İyi seneler!

Gyaru gal’lar: Kogal – GanGuro – Yamanba

Klasik Kogal

Serbest kıyafetli Kogal

İyice zıvanadan çıkmış Kogal

Kogallara “seksi liseli kızlar” diyebiliriz. Ama kogallar sadece bir moda akımını değil bir yaşam tarzını da simgeleştirdiği için geleneksel takılan Japonya’nın en nefret ettiği gruplardan biridir. Kogal kızlarının okul etekleri haddinden kısadır ve dizüstü çorapları aşağıya kaymasın diye onları bacaklarına yapıştıranlar vardır. Bu kızlar marka kıyafetleri, Burberry atkıları ve solaryumu severler. Zengin ailelerinden gelen parayla savurgan bir yaşam sürmekle suçlanan kogallar medyada sığ ve materyalist gençlik olarak etiketlenmiştir. Kogallar babaerkil Japonya’nın geleneksel kadın normlarına isyan ederek “preppy style” benzeri bir moda anlayışının öncüleri olarak sokaklarda kırıtırlar.. Hatta fahişelikle ve eskort kız olmakla suçlanmışlardır. Lise çağındaki bazı kogallar harçlığını babası yaşında adamlara eskortluk ederek kazanır. Telefon kulübelerinde bu kızların korsan reklamlarını bulabilirsiniz. Gossip Girl dizisindeki çıtırlara benzeyen bu kızlar Japonluklarından vazgeçmeyip en uçlara giderek ganguroyu yarattılar.

Ganguro – Yamanba

GO GANGURO!

ganguro güruhu

yamanba

“Siyah surat” veya “Pandalar” olarakta bilinen bu kızlar benim görünce en tırstığım gruplardan biri. Harajuku’dan çok Shibuya’da takılmayı seviyorlar. İnanılmaz koyu renkte solaryum ve çok koyu kahverengi fondötenli ağır makyajın en önemli özelliği beyaz göz ve dudak makyajı. Neresi mi önemli? Valla bilemiyorum. Onlar uzun uzun anlattı ama ben akan beynimi klavyeden toplayıp kulağımdan geri sokmaya çalıştığım için anlayamadım. Söylendiğine göre halk bu kızları çok

center guy

ezmiş, aşşağılamış suratlarını siyaha boyamaları ise tamamen “politically incorrect” ve aşağılayıcı bulunmuş. Japonya’nın en ofansif gruplarından biri. (Nazi cosplayerlardan sonra tabii.) Hepsinin sanki suratında tüp patlamış gibi… Webcam üzerinden ilk karşılaşmamızda Ring filmindeki kızın negatifiyle konuştuğumu sandım resmen. Bu fırtına şimdilerde duruluyor ve solaryum salonları yavaş yavaş kapanıyor ama gangurolar yerlerinde duramadıkları için kalkıp yamanba’yı çıkardılar ve çıtayı artık nereye bilemiyorum ama çok garip bir yerlere yükselttiler. Yamanbalar solaryum yerine sadece yüzlerine koyu fondöten tercih ettikleri için diğer iki gruptan ayrılır. Yamanba ismi eski Japon efsanelerinde sıkça tasvir edilen çirkin ve korkunç bir dağ cadısından gelmektedir.

Bu kızların toplamına “gyaru” denir. İngilizcedeki “Gal” kelimesinin mutasyona uğramış hali. Gyarular baskıcı toplumun son nadide meyvelerindendir. “Bu kızlar suratlarını siyaha boyuyor. Zencilere çok ayıp oluyor.” Ne yapsın kızlar? Hip-hop seviyorlar ve o müziği yapanlara benzemek istiyorlar, bu kadar basit. Kostüm oyunlarına nasıl hasta bir millet oldukları gangurolardan belli. Bling Bling ve bol pantolon ablaları kesmiyor. Duyarlı hümanist fikirler Harajuku gençliğinin kapısında atomlarına ayrılmakta. Ben kızları çözene kadar neredeyse webcamimi yiyecektim. Boşuna vakit kaybetmeyin diye söylüyorum. Bu koyu renkli mutantların erkeklerine “center guy” (Sentāgai) deniyor. Bu oğlanların asıl başka bir olayı var ki… Onu bir sonraki yazıya saklıyorum. Hentai ve japon pornosu yazısına anlarsınız yaa…

Sukeban

Tam o sırada Japonya'da...

Sukeban gençliği de yukarıdakiler gibi ortak bir moda anlayışından çok bir yaşam şeklini sembolize ediyor. Sukebanlar lise çağında okul kızlarından oluşan sokak çeteleri. Anime senaryosu sallamıyorum gerçeklerden bahsediyorum. Devlet okullarının geleneksel denizci kıyafetine benzeyen okul formaları ve permalı rengarenk saç modelleriyle sukebanlar, Japonya’nın en yanıltıcı gruplarından biri. Sonuçta lise formalı ve tiz sesli ufak tefek bir kaç japon kızcağız ne kadar korkunç olabilir ki? 1980’li yıllarda Tokyo polisi tarafından dağıtılan uyarı broşürlerini okuyunca olayın boyutu daha net anlaşılabilir. Bu gençler her türlü kural ve yasadan nefret ederek büyümekte. Hal ve tavırlar böyle erkek gibi bir garip… Dolayısıyla cici kızlar klasik huzurlu YinYang Tokyo’sunu 50 yıldır birbirine katıyorlar. 60’lardan beri varolan sukeban kelime olarak “bayan çete lideri” demek. Bunların erkek karşılığı “bancholar”. Bir gün yakuzaya girmeyi ümit eden delikanlılar. Sadece kızlardan oluşan sukeban çeteleri bıçak ve jilet taşıyorlar. Farklı gruplar arasında çıkan kavgalar son derece kanlı olabiliyor. Gruba karşı işlenen küçük bir hatadan bir kaç sigara yanığıyla kurtulurken büyük gafların sonu toplu linçlere kadar gidiyor. Kısaca bu kızlarımız da Japonya’daki pek çok diğer şey gibi… Görünüşte inanılmaz sevimli daha sonra kafa karıştırıcı ve nihayetinde belki de ölümcül. Fotoğrafa bakıp öyle ufak oğlanları dövdüklerini sanmayın. Ben komik diye koydum o resmi. Yedikleri çoğu herzenin görsel kanıtlarına nette ulaşmak neredeyse imkansız.

“Kanto Delinquent Women” olarak bilinen bu çetelerin en büyüğünün 20.000 üyesi olduğunu belirtmeme izin verin. Şimdi arkanıza yaslanın ve Kill Bill’in finalindeki okul formalı topuzlu kız gibi 20.000 sevimli Japon çıtırın ne kadar tehlikeli olabileceğini şöyle bir hayal edin. Haklarında daha fazla şey merak ediyorsanız Sukeban Deka filmini seyredebilirsiniz. (Yeni olanı değil eski orijinal Sukeban Deka’ya ulaşmanızı tavsiye ederim. Kendisi Battle Royale filmine ilham vermiştir. ) Bu hatunları yakından tanıyınca Battle Royale filmine daha farklı bakmaya başladım. Hakikaten adamlar bunlarla bir türlü baş edemiyor.. Yakında Battle Royale gerçek olabilir.

Bosozoku – Speed tribes

“Sessiz, sakin ağırbaşlı Japonya’dan motosiklet çetesi çıkar mı?” demeyin. Bosozokular yukarıdaki sukebanların hardcore motosikletli versiyonları… Çoğu okul çağında çetelere katılıyor. Bosozokuların yıllara direnen oldukça ilginç bir tarzı var. Üzerlerine giydikleri tulumlar 2. dünya savaşındaki kamikaze pilotlarının giydikleri tulumların orijinal kopyaları. Yüzlerini hava kirliği maskeleriyle veya bandanalarla örtüyorlar. Niçün? Çünkü yedikleri haltlar yüzler ve kimlikler açıkkken yapılacak şeyler değil. Kız ve erkekler genelde ayrı gruplarda takılıyorlar. Tulumlarına el yapımı nakışlar ve logolar işlemeye bayılıyorlar. Aynı zamanda bilet gişelerinde ve polis ikazlarında asla durmuyorlar. Trafikte kalabalık gruplar halinde tehlikeli oyunlara kalkışan bosozokuların en psikopatları da büyüyüp abi olunca yakuzalara katılabiliyor. Ceplerinde patlamaya hazır özel yapım molotof kokteylleri taşımayı seven bosozoku kızları provokasyona hiç gelemiyor. En ufak harekette üzerinizden geçiveriyor.

Bosozoku kızlarını tanımak isterseniz yukarıdaki Kamikaze Girls filmini tavsiye ederim. Karakterlerden biri Lolita diğeri Bosozoku. Anime havasında süper eğlenceli bir film. “Bosozokuların nesli tükendi.” diyenlere aldanmayın küçük gruplar halinde Tokyo’da bile varlıklarını sürdürüyorlar ama eski ihtişamlarını kaybettiler. Okuduğunuz neredeyse her mangada en az bir bosozoku karakter vardır. İçki içer, küfür eder, millete sataşır, adamın alnının ortasına demir çubuk sokar ama aslında son derece yumuşak kalplidir! Nasıl bir ikilem ben de çözemedim. Siz de uğraşmayın. “Biz süper iyiyiz.” dediler ben hemen kabullendim.

Kigurimi

UNHOLY ALLIANCE: Kigurimi-Ganguro kardeşliği!

Kigurimi sevgililer

Tek bir Kigurimi herkesi azdırmaya yeter.

Hastasıyım kigurimilerin! Burdan aççık ve seççik itiraf ediyorum. Kigurimi modası gayet basit. Herhangi bir pofuduk hayvan kostümünü üzerinize geçirmeniz yeterli. Bu grup rahatlarına oldukça düşkün. Öyle lolitalar gibi korselere, topuklu çizmelere dayanamıyorlar. Üzerlerine o çuval gibi peluşları geçirip sokağa fırlıyorlar. Kostümlerinin bol ve rahat olması gerektiğinde hızlı hareket edebilmelerini sağlıyor. Çünkü kigurimiler her ne kadar sevimli pandalar gibi gözükseler de Harajuku’nun en muzur kitlesi. Hatta onlara kısaca şiddet yerine şok faktörünü kullanan teröristler diyebiliriz. Köprüdeki tüm grupların organizasyonunu bunlar yapıyor. Eğer youtube’da Japonya’nın şaka şovlarıyla ilgili bir şeyler yakaladıysanız şaka olayını ne kadar abarttıklarını görebilirsiniz. Onlara göre şaka mağduru kişinin sonradan psikolojik tedaviye ihtiyacı olmuyorsa o şaka başarılı olmamış demektir.

İşte kigurimiler bu ekolün takipçileri olarak hayatı lolitalara, kogallara falan zehir ederek eğleniyor. Sayılarının azalmasına rağmen hala daha Tokyo’nun en tırsılan gruplarından biri olan bosozokulara bile baş kaldırıp orta parmak gösterebilen tek grup bu pikaçular ve nedense yedikleri onca herzeye rağmen her seferinde yırtıyorlar. Aslında bana oranın gençliğini tamamen yanlış değerlendirdiğimi ve olayın çılgın moda akımlarından çok sosyolojik bir fenomen olduğunu gösterenler onlar oldu. Bu yazı için kogallardan, lolitalara pek çok gruptan hatun ve abiyle konuşmama rağmen gerçekten arkadaş olduğum ve beraber gülüp eğlendiğim tek grup kigurimiler. Aslında bu yazıdizisi için en çok onlara teşekkür etmem lazım. “Sanal ortamda arkadaşlık mı olurmuş canım.” şeklindeki salakça önyargımı onlar yıktı sonuçta.

Bunlardan en önemlisi: Hikaru. Beni elimden tutup sadece japonca konuşulan ve “gaijinlerin” alınmadığı forumlara sokan ve bu karışık kültürün labirentlerinde kaybolmaktan kurtaran kardeş budur. O olmasa işin içine bir türlü giremeyip derinden kaynayan bu sosyolojik fenomenden bihaber öylesine bir kılık-kıyafet yazısı yazmış olacaktım. Hikaru bizimkinin takma adı. Harajuku Köprüsü’nde herkes takma isim kullanıyor. Chat odalarındaki isminiz gerçek isminiz oluyor. İlk tanışmamızda kendisi bir net cafedeydi. Daha sonra ne zaman ve saat kaçta konuşsak çocuk hep net cafede. Bir gün dayanamayıp sordum “Sen hiç evine gitmiyor musun?” şeklinde. Cevap kısa sürede geldi: Hayır efendim gitmiyormuş. 16 yaşında evi terketmiş. “E peki naapıyorsun?” diye sorunca büyük harfle tek bir cevap geldi: “YAŞIYORUM!”

Son birkaç aydır konuştuğum istisnasız her Tokyoludan “klasik japon yaşam tarzı” konulu uzun monologlar dinlemeye alıştığımdan bu cevap beni bir nanosaniyeliğine dumura uğrattı. Bilmeyenlere kısaca anlatayım. Japonya’da her şey kurallara göre çalışır. Hayata başladığınız saniyeden itibaren tüm geleceğiniz planlanmış durumda ve kimse buna karşı çıkamıyor. Toplumun ve ailenizin sizden beklediği şey: okulu bitir- üniversiteye git- bir şirkette çalış- evlen- çoluk çocuğa karış- emekli ol- öl. Dünyanın her yerinde aileler çocuklarından az çok aynı şeyleri bekliyor ama burada olay farklı çünkü son yıllara kadar herkes kaderini kabullenmiş durumdaydı. Hayallerinizde müzik yapmak, sanatla uğraşmak olabilir belki hobi olarak bunlara devam edebilirdiniz ama ne olursa olsun sonunda sizi bekleyen genelde sıkıcı bir ofiste karıncalar gibi ömrünüzün sonuna kadar çalışmak ve babanızın dedenizin yolundan gitmek. Bu yüzden harajuku gençliğine kolej zamanı biraz sapıtan gençlik diyebiliriz. Gerçek anlamda özgür olabildikleri tek zaman dilimi bu 4 sene. Ondan sonra tekrardan toplumun ve ailelerinin onlardan beklediği dar kıstasa sığmak zorundalar. Çılgın kıyafetlerini çıkartıp takım elbiseleri giyerek ciddi ve her anı planlanmış bir kafeste yaşamak… “Salarymen” denilen bu grup japon gençliğin korkulu rüyası. Salarymenlerin çoğu ağır alkoliktir. Aslında Japonya’nın tamamının alkolle başı belada.

Belgesellerde falan görmüşsünüzdür: Sürü gibi binlerce takım elbiseli döpiyesli ve boş bakan insanın iş çıkışında robotlar gibi metroya doluşup gittiği o malum Japonya. Japonya’da intihar oranının oldukça yüksek olduğu bilinen bir gerçek. Üstelik bu sekizyüz yıldır böyle. Ya toplumun senden istediği gibi yaşayacaksın, ya da kılıcı karnına sokup… Toplumun bu düzenini protesto etmek isteyen samuraylar da aynı şekilde kılıcı karnına sokuverdiği için olay bir türlü gelişemiyor. Yemek yapmakta kullandıkları o küçük mangal kömürlerini yakarak intihar etmek Japon gençliğinin bir dönemki favori aktiviteleri arasında.

İşte Hikaru ve daha binlerce genç bu düzene isyan ederek kendi yollarını çizmek ve hayallerinin peşinden gitmek istediklerinde inanılmaz zorluklarla mücadele etmek zorunda kalıyorlar. Aileleri onlardan her türlü desteği anında çekiyor, toplumdan dışlanıyorlar. “Freeter” diye bağırıyormuş herkes bunlara. Yaşayacak bir ev tutamıyor, kendilerini idame ettirecek herhangi bir iş bulmakta zorlanıyorlar. Peki Hikaru, arkadaşları ve daha binlercesi nerede yaşıyor?

Net cafe refugees (netto kafue nanmin): Siber dünyanın mülteci teröristleri

Burası otel falan değil.Herhangi bir İnternet cafe!

Yaklaşık 3 hafta her dakika sohbet ettikten sonra bendeniz nihayet Hikaru’nun yaşam tarzında bir gariplik olduğunu anladım. “Bir insan internet cafe’de ne kadar süre takılabilir ulu Manitu?” diye düşünüyordum ama açıkça sormaya tırsıyordum. Öyle kafamdan “Acaba anarşist avrupa punkları gibi işgal evlerinde falan mı yaşıyorlar?” diye kendimce yazıyordum. Sonra bir gün webcam’den bana Miyavi’nin meşhur Aho Matsuri dansını öğretirken net kafenin ortasında kalkıp “Bekle sıram geldi. Duş alıp geleceğim.” dedi. Ben “Nasıl? Nerede? Nasıl bir kafe burası? Duş mu var?” diye dumur olunca “Wirelesscam’i arkadaşıma veriyorum kafenin içini ve benim bölmemi sana gezdirsin.” dedi. Çocuğun teki webcami ordan oraya sürükleyip benle ısrarla japonca konuşurken bunların yaşam alanlarına göz atma şansım oldu. Öncelikle cubicle motifli bölmeler neredeyse tamamen kapalı. TOTAL PRIVACY! Tamamen size özel bu bölmede aklınıza gelen her şeyi yapabilirsiniz. Yemek yiyebilirsiniz. Arkada duşlar var, isminize kayıtlı anahtarlı bir dolapta tüm kıyafetlerinizi ve özel eşyalarınızı saklayabilirsiniz. Temiz iç çamaşırı bile satıyor internet cafe! Yani inanılması güç ama gerçek: Bu insanlar internet cafe’de yaşıyor! Sadece Tokyo’da 5000′den fazla “cyber-homeless” var.

Otel parası, ev kirası gibi şeyler ödemiyor ve çok az bir parayla yaşamlarını idame ettiriyorlar. Tüm bu çekilen çile kendilerinden beklenen o hayatı yaşamamak için. İnternet cafe mültecileri sosyal normların hiç birini kabul etmeden Tokyo’nun göbeğinde göçebe ve tamamen çingenelere benzeyen bir yaşam tarzı sürüyorlar. Diledikleri gibi sanatla müzikle uğraşıyor ve her gün yeni şeyler yaratıyorlar. Aielelere göre onlar birer parazit ve Japonya’nın yüz karası fakat aslında mülteciler orada bir rönesans yaratmanın eşiğindeler.

Hikaru’nun ailesinin hiçbir üyesi onunla görüşmüyor. Annesi ve kızkardeşi sokakta onu gördüklerinde kafalarını çeviriyorlarmış. Babası zaten en baştan “İstesen de geri dönemezsin.” demiş. 16 yaşından beri internet cafelerde kendi gibi binlerce mülteciyle yaşıyor. Ekonomik refah seviyesinin oldukça yüksek olduğu böyle bir ülkede gerçekten Hikaru’nun söylediği gibi yaşlı nüfus genç nüfusa kıyıyor. Sonuçta ben de pek çok diğer “gaijin” gibi yanılmıştım. Harajuku gençliği sadece bir tüketim ve moda olayının çok ötesinde. Onlar Japonya’nın kökleşmiş geleneklerini bu kadar sarsabilen ilk nesil.

Hikikomori

Hikimori'nin eline samuray kılıcı verilir mi?!?

Halen tedavisi devam eden Ryokei Namiki. Son anda kurtarılanlardan sadece bir tanesi

Bunların varlığını da yine aynı arkadaştan öğrendim çünkü kendisi bir ex-hikikomori. Hikikomoriler benzer şekilde yine okul-iş-evlilik dayatmasından bezen bir kitle. Buyrun Wikipedia’nın hikikomori tanımına: “Japon kökenli bir sözcük olan Hikikomori 21. yüzyılda artık bir çeşit hastalık kabul edilmektedir. Japonca’da sözcük anlamı ‘Elini ayağını çekmek’ olan bu sözcük yaşamdan elini ayağını çekip zamanlarının çoğunu (temel ihtiyaçlar dışındaki tüm zamanını) bilgisayar başında geçirenleri ifade etmektedir. Japon psikiyatr Tamaki Saitō ‘nun dünya tıp literatürüne kazandırdığı “hikikomori hastalığı”nın tek müsebbibi bilgisayar değil. 90′lı yıllardan beri Japonya’da kendini ailesiyle yaşadığı evin bir bölümüne kapatıp sosyal yaşamı tamamen reddeden ergen ve gençleri tanımlamak için kullanılıyor.”

Bazı aileler “Bir gün odasından çıkacak.” diye bunları besleyip bakıyor ama tedavi edilmediğinde hikikomorilerin çoğu hayatına son veriyor. Aslında Amerika ve Avrupada’da pek çok hikikomori var. (Shut-ins) Ama hikikomoriler tamamen sosyal hayatı reddettikleri için daha hardcore bir grup. Ölümcül bir hastalık olması da durumun ciddiyetini gösteriyor.

Hikaru Harajuku Köprüsü ve kigurimiler sayesinde kendi yaratığı bu hapisaneden çıkmayı başaran şanslı azınlıktan biri. Söylediğine göre köprü ve o garip kitle ona yeni bir yaşam şansı vermiş. “Yoksa çoktan odamda kendimi asmıştım“ dedi bana aleni bir şekilde. Var ya resmen yordu bu Japon serisi beni. Habire çenem klavyeye düşüyor. Kendi elimle nasıl bir bela açtım başıma diye düşünmüyor değilim.

Akihabara Çocukları: Otakular

Otaku protestosundan manzaralar.

Bu beylerle konuşabilmek için utanarak itiraf ediyorum ama erkek taklidi yapmak zorunda kaldım. Çünkü sanal ortamda bile hatun görünce bunların sesi soluğu kesiliyor. U S and A gençliğinin “geek” ya da “nerd” karakterleri otakutunun tam karşılığı sayılmaz. Klasik sosyal durumlarda tutuk ama teknolojik konularda bilgili anime hastası bu gençlere “geek” denemez, hele inek hiç denemez çünkü çoğu okulla alakasını erkenden kesiyor. Onlara obsesif gençlik diyebiliriz. Extreme bir otakuyu karşıdan gelirken derhal farkedersiniz. Stilsizliğe dayalı muhteşem bir stilleri ve hep çok rahat ayakkabıları vardır. Çünkü günün yarısını Akihabara’da ucuz elektronik eşya, anime figürü ve manga kovalayarak geçirirler. Günün geri kalanındaysa habire kendilerini kovalayıp tartaklayarak ellerindeki paraları çalan bancholardan kaçmakla meşgullerdir. Rahat ayakkabılar bir otaku’nun en önemli silahıdır. Otakular 2007′den beri her yıl mekanları Akihabara’da protesto yürüyüşü düzenliyorlar. Japon halkı genelde sokaklara çok zor dökülür o yüzden bu protestolar medyada oldukça dikkat çekti. Otakulara gösterilen şiddeti kınayan bu gösteriler her yıl büyümekte.

maid-cafe reklamı

Swallowtails Cafe'nin meşhur butler'larından:Ryutaro

Akihabara Tokyo’daki her türlü elektronik malzemenin ve manga dükkanlarının Mekke’si. Burada sadece otakulara hizmet veren maid cafeler var. Fransız hizmetçileri gibi giyinmiş bu kızlar utangaç otakulara “Master” diye hitap edip, içeceklerini koyuyor, beraber bilgisayar oyunları oynayıp, omletlerine ketçaptan kalp çiziyorlar. Hepsi bu. Seksüel hiçbir şey yok. Üstelik çoğu o kadar tiz bir çocuk sesiyle konuşuyor ki… Sanki 9 yaşında gibi kızlar. Garip bir durum. Japon kızları otakulara çok kötü davranıyor devamlı tersliyorlar, o yüzden bu maid cafeler çoğunun karşı cinsten biriyle konuşabildikleri tek yer. Bu cafelerde seksüel bir şey olsa otakular anında kalpten gider. Hastalık derecesinde utangaçlar. Hepsi yürüyen bir sosyal-anksiyete vakası. Bayan otakularımız içinde Butler cafe‘ler mevcut. Buralar harbiden sürreal yerler. Masadaki her kıza girişte bir butler ve zil veriliyor. Bu butler karakteri genelde genç, yakışıklı, anime saçlı bir japon abi. Kız zili çaldığı anda koşup “Ne istersiniz prenses?” diye müşteriye hitap ediyorlar. TEK DİZİNİN ÜSTÜNDE! Yemeğinize üflüyor, çevrenizde dört dönüyor, hatta sizi masaya kucaklarında taşıyorlar. Bunların müşterileri genelde prenses lolitalar. Dekorasyon tamamen uçuk bir Fransız Rokoko. Şimdi bir de Shibuya’da sadece yabancı butlerların çalıştığı bir cafe açıldı ve inanılmaz popüler. Tüm kadro amerikan, ingiliz falan. Otaku kızlar hasta bunlara. Cafenin websitesi ayrıca bir şaheser. Özellikle beyler lütfen sağ alttaki wanted ilanını okusunlar. Yabancılar bu cafelerde inanılmaz para kazanıyormuş benden söylemesi. Bahşişler hariç ayda 8000 dolar desem…

Otakuları ve Akihabara ortamını merak edenlere “Akihabara@Deep”(trailerı burada) ve “Densha Otoko”(trailerı şurada) dizilerini tavsiye ederim. Son yıllarda tartışmasız beni en çok güldüren iki dizidir. Üstelik dizi takip edebilen bir bünyeye sahip değilim.

Gelecek dersimizde bu zat-ı muhteremler ne çeşit müzikler dinleyip, ne seyrediyorlar da böyle deliriyorlar onu öğreneceğiz. Çok eğlendim çok. Taa Seatle’da yaşayan saf kan AMERICAN arkadaşımı bana ajanlık yapsın diye Dir en Grey konserine gönderdim. Çocuk bir hafta konuşamadı. Daha kimlere neler yaptım? Ne badireler atlattım? Taa Tokyo’dan İstanbul’a gelip evimi yakmakla tehdit eden manyak visual kei fanlarından nasıl kurtuldum? Çok eğlenceli bol sazlı sözlü bir yazı olacak takılın buralarda. TRT’den sevgilerle…

Sneak Preview: Gelecek yazıda nelere maruz kalacağınıza dair bir ön uyarı… Japonya’dan çıkan en süper yaratık: MiYAVi. Aşağıda Gazette grubu Peace & Smile Carnival’deki nefis canlı performansları.

Ve internetin varlığına bir kere daha teşekkür ediyoruz.  Biz kullanıcılar interneti şekillendirirken kimi sektörleri ve alışkanlıklarımızı da onunla beraber şekillendirip, eviriyoruz. Daha önce Pomplamoose grubu ekseninde müzik sektöründeki değişimden bahsetmiştik. Evdeki stüdyosuyla bu müzikleri yapan, o plak şirketinden bu plak şirketine dolaşmak zorunda kalmayan müzisyenlere selam ediyoruz ve seni aşağıdaki klibe alıyoruz. Şarkının sözleri de altında. Sevmezsen biralar bizden!

xezala min, delala min, / ez kurdî nizanim / keca, kurdan, jiyana min / ez te hez dikim / gellek // türk kürt kardeş falan değil / ayan beyan sevgilidir / ayıran kalleş değil ancak / hayatın tam da kendisidir
sen silvan’ın çorak ovalarında /ben kordon’un arka sokaklarında / büyütülmüşüz bunca zaman / teslim oldum kaderime inan
dinlemem kimseyi / gönlümün eylemi / bir temenni benimki / yaşasın halkların aşkı
xezala min, delala min, / ez kurdî nizanim / keca kurda min jiyana min / ez te hez dikim // gellek
her öpüşmemiz daraltacak / ırkçıya faşiste dünyayı / her sevişmemiz yol açacak / yeni bir kozmik ışımaya
kudurup köpürseler bile / keçe kürdamsın böyle biline / sözleri şivan perwer yazdı / sezen aksu besteledi bu aşkı
dinlemem kimseyi / gönlümün eylemi / bir temenni benimki / yaşasın halkların aşkı
xezala min, delala min, / ez kurdî nizanim / keca, kurdan, jiyana min / ez te hez dikim // gellek

(kürtçe kısmın yakın çevirisi şöyle: ceylanım, güzelim / ben kürtçe bilmem / kürdün kızı, hayatım / seni çok seviyorum)

Bonus olarak Hakan Vreskala’dan bir başka harika parça da burada.

Birbirleriyle alakası olmayan binlerce insan, farklı organizasyon, aynı odaya koysan birbirini kesebilecek kadar sevişmeyen insanlar bu sansürcü zihniyete dur demek için biraraya geldi.  Ne kavga çıktı, ne de gürültü… Diyemeyeceğim zira fazlaca gürültü vardı.

Gündemdeki mevzular üzerinden göndermeler olan pankartlar vardı.

İlginç bir şekilde (ne kadar ilginç olduğu tartışılır tabii) eylem medyada çok az yer buldu. Özellikle televizyonlarda neredeyse hiç gösterilmedi. Kimi haber sitelerinde de 200 kişinin toplandığı yazıldı. Dünyanın neresinde 40bin kişi herhangi birşey için toplansa haber olacakken bizim memleketimizde bu olamadı. Medya neredeyse konuya gözünü kapatmış durumda.

ve işte 200 kişi ve 200 pankart! (son fotoğraf benim değil, ama yürüyüşün simge fotoğrafların birisi oldu.)

Ve de o güzel video. Bu yürüyüş şimdiye kadar Türkiye’de (belki dünyada da) internet için yapılmış en büyük eylemdi. Umarız 22 Ağustos’ta bu yasa yürürlüğüe girmez ve de halihazırda yasaklı olan 60bin sitenin üzerindeki yasak da kalkar.

Londra’da bir Haziran akşamı. Big Ben’in devleri kıskandıran kederli silüeti Batı ufkunda toplanmış kıyamet kızılı bulutlara meydan okurken kentin yeni oyuncağı London Eye, Las Vegas’tan çalıntı postmodern dönmedolap kimliğiyle, Beau Brummel’den Sir Winston Churchill’e, stili kentle bütünleşmiş “şık Londralı” simgelerinin kemiklerini sızlatıyor. London Eye’ın beş yüz metre kuzeyindeki Waterloo Köprüsü’ne bakan South Bank Centre, bu akşam, pek çok kişinin aklına “tuhaf” kelimesini getirecek bir kalabalığı ağırlıyor. Direktörlüğünü 2010 için Richard Thompson’ın üstlendiği Meltdown Festival programı dahilinde “İslami Punk gecesi” başlığıyla duyurulan etkinliğin meraklıları, Camden Town punklarına da, Ministry of Sound önünde dizilen modern dans pisti bağımlılarına da, jazz ve klasik müzik meraklısı huzur kilisesi müritlerine de benzemiyor.

İçeride, South Bank Centre’ın ikinci büyük salonu Queen Elizabeth Hall’un girişinde BBC Radio 1′ın “Asya uzmanı” DJ Bobby Friction’ın sunuculuğunu yaptığı soru-cevap seansı sürüyor. Cevap makamı, “herşeyi başlatan kitap” “The Taqwacores”un yazarı Amerikalı Michael Mohammed Knight… Knight, “Riyad’da burkayı yırtıp atmakla Paris’te burka giymenin” aynı “başkaldırı” kapısına çıktığını söyleyince, kemik çerçeve gözlüklü Troçkist kızlardan Müslüman punklara, dinleyici kitlesinden bir alkış yükseliyor.

Soru-cevap seansı sonlanıp platform boşalınca, kalabalık, ABD-Boston çıkışlı, “The Taqwacores” hareketinin amiral gemisi (Urduca “piçler” manasına gelen) the Kominas’a ait ürünlerin sergilendiği standa yöneliyor. “Wild Nights in Guantanamo Bay” CD’sinden Mescid-i Aksa’yı pop renklerine boyayan tişört tasarımlarına, the Kominas’ın damgasını vurduğu tüm ürünler de, grubun müziği gibi, aynı sırrı fısıldıyor: 80′lerde ateşi söndü denilen, 90′lardaysa büyük firmaların elinde en ticari kılıfıyla zombileştirilen Punk, her zamanki silahları katran karası mizah, skandal ve muğlaklığı kuşanmış, bu defa adı “Punk Islam” olan yeni bir oyunda ve “hakiki” bir seste cisimleşerek ortalığı dağıtmaya hazırlanıyor.

Peki gerçekten Punk ve Islam bir araya gelebilir mi?, Tüm bu gösteri oryantalizminin kendine dönük halinin bir başka tezahürü mü? NME yazarları ne diyor?… Bu soruları the Kominas üyelerinin ağızlarını açacakları vakit için bekletelim ve labirentteki gezimize devam edelim.

“Taqwacores” hareketinin merkezindeki the Kominas, gecenin ilgi odaklarından olsa da, Queen Elizabeth Hall’u inleten en görkemli performansa, müzisyen, politik aktivist ve film yapımcısı (Propa-Gandhi lakaplı) Aki Nawaz liderliğindeki Fun Da Mental imza atıyor. “Üst kültür”e has edeple tasarlanıp alt kültürü ağırlayan her mekanda olduğu gibi, Queen Elizabeth Hall’da da kalabalık, koruma görevlilerini terletecek bir mesafede, saflarını sahnenin hemen önünde sıklaştırmış. Fun Da Mental, 2006 tarihli olaylı albümleri “All is War”un giriş parçası “I Reject” ile başlıyor performansına. Fun da Mental üyesi Dave, üzerinde “Terrorist No.1” yazan ABD bayrağını açınca Aki, kalabalıktan, Union Jack (Büyük Britanya bayrağı) getirmedikleri için özür diliyor. Grup, playlist’inde “All is War”dan geriye uzanırken sahneye projekte edilen videoda göz kırpan ironik “GOD BLESS THE WEST AND F*** THE REST OF US” (Tanrı Batı’yı kutsasın, kalanımıza sallasın) sloganı üçüncü dünyanın ruhunu selamlıyor.

Aki Nawaz’ın (gerçek ismiyle Haq Kureishi) liderlik ettiği Fun Da Mental, the Kominas’ın ve 19 Haziran gecesi Queen Elizabeth Hall’u dolduran diğer isimlerin aksine, hiç de “yeni” bir figür değil. Müzik yaşamına Southern Death Cult’ın davulcusu olarak başlayan Nawaz, Fun Da Mental’i 1990′da, İngiltere, Asya hip hop’ı ve bhangra furyasıyla sallanırken kurmuştu. Fun Da Mental, isminin telaffuz edildiği ilk günlerden bu yana, Public Enemy ve Transglobal Underground gibi gruplarla paylaştığı “kimlik politikası neferi” çizgisinde, “bilinçli hip-hop” sahnesinin burnunu tehlikeli sulara sokmaktan çekinmeyen isimlerinden biri olarak biliniyor. “World music” raf etiketine meydan okuyan bir tutkuyla, brekbeat’ten (Pencab dans müziği) bhangra’ya, (Güney Asya tasavvuf musikisi) kawwali’den eski okul hip hop’a sayısız stili aynı kazanda kaynatan direniş şarkılarının yaratıcısı Fun Da Mental, Usame bin Ladin’le Che Guevara arasındaki benzerlikleri tartışmaya açtığı 2006 tarihli “All is War (The Benefits of G-Had)” albümüyle İngiltere’de büyük bir tartışmanın merkezine oturmuştu. İngiliz sarı basını tarafından “intihar rapçisi”olarak anılırken görüşlerine The Guardian’ın ilk sayfalarında yer verilen Aki Nawaz, Fun Da Mental’in molotof kokteyllerinin yanısıra ambargoyu karadan delerek Gazze’de çektiği “To Gaza With Love” ve Bosna savaşına odaklandığı “Bosnia – A Painful Peace” adlı iki belgeselin de yaratıcısı.

Aralarındaki hatırı sayılır kuşak farkına rağmen, Bradford’da Punk “ruhunu” soluyarak büyüyen Aki Nawaz’ın Punk ve İslam’ın “pekala” bir olabileceği yönündeki düşünceleri “yeni çocuklar” the Kominas’ınkilerle çelişmiyor. Fakat Aki Nawaz’ın yıllardır tek başına yaşattığı muhalif/Punk Müslüman kimliğinin okyanusun ötesinde başka bir kılıkta patlayışı ve bir “harekete” ve bir “sahne”ye dönüşmesinin öyküsünün merkezinde, Michael Mohammed Knight’ın skandal kitabı “The Taqwacores” ve elbette the Kominas var.

ABD Virginia’da doğan Knight, İslam’a, 13 yaşında tanıştığı Public Enemy ve Malcolm X sayesinde merak sarıyor ve 17 yaşında, Pakistan, İslamabad’a giderek Faysal Camii’nde İslami eğitimine başlıyor. Burada Müslüman olan Knight’ın dini/politik görüşleri, vakti geldiğinde Çeçenistan’daki çatışmalara katılmayı isteyecek kadar keskinleşiyor. Ne var ki yıllar içinde din eksenli dünya algısısının enerjisinin tükendiğine şahit olan Knight, bir başka isyanın eşiğindeyken 2002′de, bir grup hayali “Müslüman punk”ın serüvenlerini anlattığı, kadın imamlardan mohawk saçlı Şii punk’lara kadar ortodoks İslam’ın pek de hoşuna gitmeyecek karakterlerle dolu “The Taqwacores”u kaleme alıyor. “The Taqwacores”ta anlatılanların “gerçeğe dökülmesi” ise, The Kominas, Vote Hezbollah, Secret Trial Five gibi grupların öncülüğünde gerçek anlamda planlı bir “kalkışım”la mümkün oluyor.

The Kominas elemanları, Michael Mohammed Knight ve genel anlamda “Punk Islam” fikriyle olan ilişkilerini, tuhaf bir senteze can vermiş entelektüel masabaşı işçilerinin kitabi, tepeden bakan hevesiyle değil, çekincesizce, yaptıklarının bir nevi “köklere dönüş” olduğunu ifade ederek açıklıyor. Bu açıdan, Basim Usmani ve arkadaşlarının gözünde, adaletsizliğe karşı isyanı öven bir dinin, Punk’la bütünleşmesi değil bütünleşememesi tuhaf. “Punk Islam”, the Kominas’a göre, Batı’ya yeni ve ilginç bir kültürel kesişim sunma derdinden ziyade Doğu’nun yüzleşmekten korktuğu hazineleri eşelemek ve dinin kabul edilmiş esaslarına aykırı çehresini zenginleştirmekle alakalı.

Elbette the Kominas’ı içine alan “takwacore” sahnesi ve Fun Da Mental’in temsil ettiği eski okul dışında dünyadaki ve İngiltere’deki “Müslüman popüler müzik” sahnesinin “bilinçli” ucunu temsil eden başka isimler de var. Doğumundan beri ezilenlerin sesi olarak kutsanan hip-hop, bu cephenin en popüler janrı olarak başı çekiyor. Meltdown kapsamında Queen Elizabeth Hall’da sahne alan, Sukinah ve Munira’dan oluşan kadın hip-hop ikilisi Poetic Pilgrimage, Danny Raphael adlı Yahudi hip-hop sanatçısıyla dünyanın ilk Yahudi-Müslüman hip-hop kolektifini kuran Mohammed Yahya ve Mecca2Medina adı altında müzik yaparken aynı zamanda “genç kuşağın beyninin radikallerce yıkanmasını önlemek için” Arapça dersleri de veren ikili Ismael ve Rakım, İngiltere’deki “Müslüman Hip-Hop” sahnesinin öncü isimlerinden.

Meltdown’da görünürleşen bu pratiğin zenginliği ve serbestliğinde elbette Britanya’nın Kıta Avrupası’na fark atan entegrasyon politikalarının büyük rolü var. Bu satırların yazarının Meltdown’dan önce Cihangir’deki evine konuk olduğu, İngiliz pop’unu ilk defa demir perdenin arkasına geçiren konser organizatörlerinden biri olarak bilinen Nick Hobbs, işbirliği yaptığı British Council’in “folklorik” ve monoton bir İngiltere değil, çokkültürlülüğü özümsemiş bir İngiltere imajını tanıtmak için çalıştığını söyledikten sonra, Fun Da Mental’in de bu tabloya dahil olup olmadığı sorusu üzerine Fun Da Mental’in Rusya’da British Council’ın desteğiyle sahne aldığını belirtmişti.

Göçmenlerin, hemen hemen tüm Kıta Avrupası başkentlerinde, alt sınıf reflekslerine hitap eden militanca saldırılardan ziyade artık liberal orta sınıftan alkış bekleyen ve “yaşam tarzı”nı merkeze alan ayrımcı söylemlerin ve devlet politikalarının hedefi olduğu bir zamanda, İngiltere’nin, Griffin’in BNP’si ve EDL gibi organizasyonların gürültüsüne rağmen bu yarışta elde ettiği başarının sırrı, belki de Hobbs’un kültürel “idare” hakkında verdiği ipuçlarından çok British Museum’un hediyelik eşya mağazasında, Türkiye’de olsa “mollalar alışveriş merkezi bastı” şeklinde haberlere malzemelik edebilecek kadar “geleneksel” giyinmeyi tercih eden insanların, “diğerleriyle” birlikte huzur içinde çalışabilmelerine olanak sağlayan “akli denge”de yatıyor.

Durum buyken, Prenses, sınırsız ifade ve yaşam tarzı özgürlüğünün Doğu ve Batı’nın iliklerine işlediği, Punk’ın gerçek sahiplerinin elinde dile geldiği bir dünya dileğiyle, “Punk Islam”ın her çehresini derinlemesine ele alan, genç Türk yönetmen Bahar Kılıç imzalı taptaze bir belgeselin de yolda olduğunu hatırlatarak tüm “beyaz” Türkler için the Kominas’tan “Sharia Law in the USA” ile bitirelim.

- bir fotoğraf makinası. tercihen dijital. dijital olmasa da pozlama süresiyle oynayabileceğin ve self-timer’ı olan bir makina olması yeterli.
- karanlık bir ortam (gece sokak olabilir, ışıkları kapalı odan olabilir)
- çakmak, maytap, cep telefonu, fener yani bir şekilde ışık saçan bir alet.
- tripod, tripod yoksa makinayı koyabileceğin düz bir zemin.

şimdi hikayemiz şöyle prenses. bir grup insanoğlu 1980′li yıllarda, son birkaç yıldır bolca moda olan hatta reklamlarda kullanılan eğlenceli bir oyun geliştirdiler fotoğraf makinalarıyla. aslında bir nevi sinemanın içinden çıkamadığı teknoloji, konu kısırlığı sorununa 3d ile gelmesi gibi bu insanlar da light paint diye bir yöntem buldular. bir nevi kendi teknikleri içinde sıkışıp kalmış fotoğraf sanatına ilk başlarda ilaç gibi geldi bu yeni oyun. oyun diyerek hafife aldığımı düşünme, ben işin oyun kısmına bakıyorum yoksa aslında çokça zaman alan ve aldığı zamanın karşılığını haddiyle veren bir sanat akımı da diyebiliriz bu yönteme.

fotoğrafa ışıkla resim yapmak (cümlesini yazmak bile sihirli geliyor). ışıkla yazı da yazabilirsin, hayaletler de çizebilirsin, rastgele şekiller de çıkarabilirsin. ben internette ilk kez örneklerini gördüğümde gözüm bir hayli korkmuştu açıkçası. bu kadar

başarılı fotoğrafları nasıl yapıyorlardı? hele benim gibi çöp adamı çizerken bile 8 kere karalama yapan birisi için imkansız bir işti sanırım.. sonradan deneye deneye anladım ki durum hiç de öyle değil.

bir kere sevgili prenses, internetten ilham alabilirsin. ben kendime birkaç tane fotoğraf seçip önce onları taklit etmeye çalıştım. bu taklit esnasında yöntemler hakkında çok şey keşfettim. sonrasında da öğrendiklerimi doğaçlama uygulamaya çalışırken çıkarttığım sonuçlara baktım. kimileri taklidini yapmaya çalıştığım fotoğrafın yanına ulaşamasa bile başka bir şey olmuştu ve olan şey de güzeldi. o yüzden denemekten korkma. bas denklanşöre gerisini getirirsin zaten.

bu işte asıl hikayemiz uzun pozlama. gece çekimi yapar gibi bir mantıkla makinamızı elimize alıyoruz. objektifimizden geçecek olan ışık miktarı karanlıktan dolayı az olacağından perdenin açık kalma süresini yeteceğini düşündüğümüz kadar uzun tutuyoruz ki negatifimizin üstüne yansıyacak olan objeler görünebilir olsun. ışıkla boyamada da mantık aynı. yine perdemizi uzun bir süre açık bırakıyoruz, elimizdeki ışık kaynağından gelecek olan çizimi filmimizin almasını sağlıyoruz.
kendi deneyimlerinden söyleyebileceğim ilk şey bu light graffiti işine hakim olmanın biraz zaman aldığı. ilk başlarda saçma sapan ve pek de yaratıcı olmayan sonuçlar elde ediyorsun genelde. o yüzden dijital bir makina işini pek bir kolaylaştırabilir. hem sonucu anında görüyorsun hem de yanlış pozlama yaptıysan hemen düzeltebiliyorsun. aslında baya da enerji harcatan bi iş, makinayı tripoda tak, self timera al, objektifin önüne koş, resmini hararetle çiz ve sonra yine makinanın başına geri koş. iki kişi olsan daha kolay.

benim bütün işlerini çok sevdiğim sevgili picasso bile 1949 yılında life dergisine verdiği bir röportajda light graffiti örneklerini bize o zamanlardan sunmuş.

3-5 pratik bilgiyle ilk denemen için biraz yol göstermiş olabiliriz belki..

- az ışıkta otomatik netleme pek işe yaramıycağından elle netlemeyi tercih edersen daha iyi olur. evdeysen ışığı açıp resmini yapacağın yeri belirleyip objektifini oraya netlersen sonradan “ah bulanık olmuş fotoğraf” diye üzülmezsin.
- iso\asa ayarını 400-800 gibi bir ayara getirirsen, fotoğrafın ışığa daha duyarlı olmasını sağlayabilirsin. ne kadar yüksek iso o kadar gren ama karanlıkta da o kadar iyi performans. iso’nu yükseltirsen daha kısa pozlama süreleri verebilirsin.
- eğer fotoğrafta kendin görünmek istemiyorsan sadece ışık olsun diyorsan üstüne siyah bişeyler giymende fayda var. böylece karanlık kamuflajından yararlanarak fotoğrafında sadece ışıkla çizdiğin şeklin görünmesini sağlayabilirsin.

ve birkaç tane de eğlenceli ipucu:
- eline şu elektrikler kesilince kendinden devreye giren beyaz ışık veren lambalardan aldığını düşün. aralara atkı, çorap gibi kimi kumaşlarla şeritler yaparsan o şeritlerin denk geleceği yerler karanlık olacağından sanki elinde çizgili bir ışık kaynağı varmış gibi makinayı kandırabilirsin.
- ve ya fener olduğunu düşünelim. yine aynı şekilde üstüne değişik renklerde selobantlar yapıştırırsan farklı renkler elde edebilirsin.
- jonglör bir arkadaşın varsa ve o arkadaşının ışıklı oyuncakları varsa kendisi performans sergilerken sen de bir yandan denemelerini yapabilirsin.
- illa elinde bir ışık kaynağıyla hareket eden sen olmak zorunda da değilsin. feneri yak ve makinanı tripoddan çıkar, makinanı hareket ettir bir de öyle dene. (kinetik fotoğraf deniyor buna da)

yöntem kısaca böyle prenses. denemesi bedava. ekipmanını kap ışığa koş şimdi hadi!

Paris metrosunda bir fotoğraf makinesi bulduktan sonra, Avrupa sokak sanatı çevrelerini turlar ve mesajlarını duvarları kullanarak ileten insanları takip eder. Sonra, dikey limitler üzerine çalışmaya başlar, gelip geçen insanları ve hayatın akışını kimi zaman yasak yeraltından kimi zaman da başkentin çatılarından izleyerek.

2006 yılında bir jenerasyonun portresini kotardı, Paris’in bir burjuva mahallesine dev boyutlarda postaladığı sehir serserilerin portreleri ile. Bu illegal proje Paris belediye sarayının binalarını JR’in fotoğrafları ile kaplaması ile “legal” oldu.

2007 yılında, Marco ile birlikte, yüz yüze projesini, dünyanın en büyük illegal fotoğraf sergisini gerçekleştirdi. JR, devasa boyutlardaki İsrailli ve Filistinlilerin yüz yüze portrelerini sekiz Filistin ve İsrail şehrinde, Güvenlik Kordonu/Ayrılık Duvarının iki yüzüne yapıstırdı. Uzmanlar imkansız olduğunu söylediler. O yine de yaptı.

2008 yılında, uzun bir uluslararası yolculuğa çıktı “Kadınlar” için, genellikle çatışmanın hedefi olan kadınların asaletini vurgulayan bir proje için. Tabi ki, dünyayı değiştirmedi proje, ama bazen hiç beklenmedik yerde bir kahkaha değiştirebileceğini hayal ettirebiliyor insana.

JR Paris’in gecekondularına yayılan “İstilacı Sanat” üretiyor, orta doğunun duvarlarına yayılan, Afrika’nn kırık dökük köprülerine veya Brezilya’nın favelalarına yayılan. En alt gelir seviyesinde yaşayan insanlar tamamen gereksiz bir şeyi keşfediyorlar. Ve onu sadece görmüyorlar, onu yapıyorlar. Yaşlı bir kadın bir gün için model oluyor; bazı çocuklar bir haftalığına sanatçı oluyorlar. Sanat dünyasında, aktörleri spekülatörlerden ayıran bir sahne yok.

Bu yerel sergilerden sonra imajlar, insanların onları kendi tecrübeleri ışığında yorumladıkları Londra, New York, Berlin, veya Amsterdam’a transfer ediliyorlar.

Kendisi anonim kaldığı ve surat yapan insanların devasa portrelerini açıklamadığı için özne/kahraman ve gelip-geçen/yorumlayan arasındaki bir karşılaşmaya sahneyi boş bırakıyor JR.

İşte bu JR’in çalıştığı şey. Soru sordurtmak…

Bu yazı JR’in kendi sitesinden alınmıştır.

Türkçeye çeviren: NazIm

hani bazı filmler vardır, o kadar güzellerdir ki “yine izlerim” diyip bilgisayardan silinmezler. ya da ben öyle yaparım. yedeklesem de bırakırım oldukları yerde onları. canım sıkıldıkça, kendimi bi arkadaşımla sohbet eder gibi hissetmek istediğimde basarım playe, kahvemle birlikte filmi izlerim, dinlerim, bazen bakmam bile filme sadece orda oynadığını bilmek iyi gelir.. once da o filmlerden biri oldu benim için.

birçok kişinin başına gelmiştir. bir yerlerde birisiyle tanışırsın, o sihir vardır, o’dur. doğru kişidir ama yanlış zamandır bazen. aklında günlerce, haftalarca belki aylarca takılı kalarak, içinde sıkışmış bir şekilde unutursun sonra zamanla.. hayata devam edersin. hayatın sana getirdiklerini, peşinden gitmediklerini belki bir gece evde içerken düşünürsün ama o da sabaha gitmiş olur. üstüne düşündüğün için kendini “hayatını sorgulayan” biri olarak görüp içten içe gurur duyar, yeni karar dönemeçlerinde içindeki o sen’e selam vermek üzere yürümeye devam edersin.

bir yandan babasının dükkanında elektrik süpürgesi tamir ederken diğer taraftan da sokakta müzik yapan bir adamla bir şekilde çek cumhuriyeti’nden dublin’e gelmiş bir kızın arkadaşlık hikayesini izliyoruz once’da. bol müzikle hem de. yanında da güzel irlanda aksanı cabası.
müzikler o kadar güzel ki film yerine soundtracki koyup gözleri kapatıp kendi filmini bile çekebilirsin. başroldeki iki oyuncu da kendileri söyleyip çalmışlar. tanıdığımız birileri olmaması, kızın gözlerinden akan doğallık sanki yanlarındaymışız hissi veriyor. son zamanlarda izlediğim en güzel, en samimi film o yüzden. hatta o kadar samimi ki 30 sene sonra bir devam filmi çekilse de karakterlerin yaşlanmış hallerini görsek dedirtiyor.

filmin afişinde yazan “How often do you find the right person? ” sorusu filmin çıkış noktası aslında. “ne sıklıkla doğru insanı bulabilirsin ki?” sorusuyla başlayıp cevabımızı da güzel bi şekilde alıyoruz. “once”..

filmde genel olarak üç tane şarkı ön planda. falling slowly, when your mind’s made up ve lies. ben hepsini çok sevdim ama lies’ı daha bi çok sanki.. hayatın içinde bu kadar çok müzik varken, müziğin bazen nereye gittiği belli bile değilken bu filmle insanın içinden geçip sıcacık bir şekilde odasına yayılıyor. bu arada film falling slowly parçasıyla 2008de en orjinal soundrack oskarını almış. ayrıca elemanın otobüste söylediği “Broken Hearted Hoover Sucker Guy” parçası doğaçlama çıkmış ve yönetmen o kadar sevmiş ki atmamış filmden.

discmanin pilinin bitmesi, doğaçlama gezintiler, utanmalar, elektrik süpürgesini köpek gezdirir gibi çekmek, erkeğin altmetinde “sevişsek mi?” sorusu, müzik yaratırkenki süreç.. hepsi bir yerlerden tanıdık.

filmi 150.000 dolar gibi bi paraya 17 günde çekmişler. konu da yönetmenin otobiyografisi aslında. o da bir zamanlar dublin’de yaşamış ve londra’da bir kız arkadaşı varmış. hatta lies şarkısı altında izlediğimiz eski kız arkadaş görüntüleri de yönetmenin o kız arkadaşı..

evet biraz romantik film, evet biraz klipleri birleştirip film yapmışlar hissi de var filmde ama yine de kesinlikle hikayesi eksik ya da yarım değil. bir yol filmi aslında belki de. hayatları bir şekilde kesişen, bu yolun bir kısmını birlikte yüreyen iki insanın hikayesi. hiç sıkılmıyorsun, şahsen benim şu günlerdeki en yakın arkadaşım prenses. izlerken başını omzuna koyabiliceği arkadaşını, elini tutacağın sevgilini yanına al bi bak derim.

not: (merak etme spoiler değil, belki de spoiler bilmiyorum) okyanusa baktıkları sahnede kızın adama verdiği çekçe cevap “hayır, seni seviyorum”muş.

bu da filmdeki sahnesiyle falling slowly’nin videosu.

Falling Slowly from Cavvie Bartjanello on Vimeo.

dedim ki cebine bir lomo koysak, sarayının her yerini çekip bize göndersen, nasıl olur?

ben oldum olası tam olmayan, hatalı, çirkin, birilerine rahatsızlık verebilecek işleri sevdim. orasında burasında kusur olan, yarım kalan, genel estetik kurallarına uymayan işleri.. lomo bunu isteyerek yapmak için harika bir fırsat. eline aldığında bırakmak istemeyeceğin seni sokağa çıkmak için zorlayacak eskilerden kalma bir fotoğraf makinası. bir çeşit alt-kültür aslında. fotoğraf makinelerinin converse’i bile diyebiliriz belki. hafif, ucuz(?!), basit ve kullanışlı.

lomo ilk olarak rusya’da ajanların kullanması için üretilmiş. küçük olması, hafif olması ve pratikliği nedeniyle sokakta, yolda olan insana hitap etmeye başlamış bir süre sonra. 80lerde prag’a tatile giden üç gençten bir tanesi ikinci el bir dükkanda lomo compact automat (lc-a) bulmuş. seyahatinin tüm anlarını bu makina ile kaydetmiş ve negatifi bastırdığında ortaya çıkanlardan çok etkilenmiş. renkler, açılar derken makina kulaktan kulağa bir şekilde yayılmaya başlamış. gencin çektiği fotoğrafların diğerlerinden farklı olmasının sebebi lc-a’nın üstündeki 32mm.lik merceğin yapısı.. mercek üretim şekli sayesinde görüntüde bozulmalara, renklerde sapmalara ve aslında bir çok kişiye “hata” gibi gelebilecek kareler çıkmasına sebep oluyor.

lomo’nun tüm derdi de aslında bu. kuralsız bir fotoğraf çekme anlayışı. yamuk kareler, sarı gökyüzleri, mavi insan suratları, kadrajdan çıkmış objeler, fazla boş alanlar, bulanıklıklar vs.. bir fotoğraf kursuna gitsen öğreneceğin herşeyin tam tersi yani. lomo bunun için kendisine 10 altın kural belirlemiş: (kuralsızlık derken, kendisine kural mı belirlemiş?)

1. kameranı gittiğin yer yere götür.
2. her an kullan, gece ya da gündüz.
3. hayatının bir parçası haline getir.
4. mümkün olduğunca bel hizasından çekim yap.
5. objelere mümkün olduğunca yaklaş.
6. düşünme.
7. hızlı ol.
8. çekerken neyin fotoğrafını çekiyor olduğunu bilmek zorunda değilsin.
9. sonrasında da neyin fotoğrafını çekmiş olduğunu bilmek zorunda değilsin.
10. hiçbir kuralı umursama!

şu bel hizasından fotoğraf çekme hadisesine değinmek istiyorum biraz. yaklaşık 9 senedir fotoğraf çekmeye çalışan birisi olarak elime lomoyu aldığımda kimi şeyleri çok otomatik yaptığımı farkettim. herşeyden önce bir lomoda makinayı gözünüze götürsen dahi çekeceğin karenin ne olacağını ya da neye yakın olacağını bilemezsin. çünkü mercekte illaki bir gariplik vardır ve bu vizöre yansımaz. yani ister bir kareyi 4′e bölen makinalardan, ister balık gözü, istersen de renkleri patlatan lomo’dan al, vizör hiçbir işine yaramaz. aslında biraz da bu yüzden bel hizasından çekim yapmak mantıklı. henüz 1. filmimi bitirmek üzereyken 32 pozdur denklanşöre basmadan önce makinayı gözüme götürmemeyi öğretemedim kendime. öğrenilmesi gereken birşey olduğundan değil, bu makinayla buna gerek olmadığından. kurallardan biri olan “hızlı ol”‘u da yapamıyorsun böylece, hızlı olmak bir yandan doğaçlama imkanını da arttırıyor çünkü. neyse zamanla alışıcağımı biliyorum.

lomoyla ilgili bir diğer şey de filmleri ve banyosu. herşeyden önce lomo negatif film kullanıyor. yani şimdiki çoğu makinanın olduğu gibi dijital değil, banyo yaptırman gereken filmlerden. çektiğin fotoğrafı hemen görememek, denklanşöre her bastığında merak etmek en azından kendi adıma özlemiş olduğum bir hismiş. makinayı dükkandan alıp eve geldiğimde hemen kullanmak için film takmam gerekliydi ve negatifi elime alınca ne kadar uzun zamandır analog bir makinaya film takmadığımı farkettim. biraz tırsarak (ya filmi doğru takamazsam da çektiğim herşey çöp olur diyerek) tedirgin ellerle filmi taktım. 6-7 poz çektikten sonra kullanma kılavuzundaki bir ibareden filmi yanlış taktığımı anlayıp ilk ruloyu çöp ettim..

gelelim filmlerine ve banyosuna. lomo’da normal/bildiğimiz negatif filmi kullanabilirsin. hatta mümkünse fotoğrafçıya gidip bayat filmlerden alman daha mantıklı olur. hem çok daha ucuz olurlar hem de bir nevi geri dönüşüm. ayrıca lomo’da pozitif yani dia filmleri de kullanabilirsin. burda cross processing denilen çapraz banyo tekniğine geliyoruz. aldığın dia filmi (yani pozitif filmi) normal bildiğimiz negatif filmin kimyasallarıyla banyo ettirirsen lomo’ndan daha eğlenceli sonuçlar alabilirsin. bir nevi hatalı yıkama.. (ufak bir ipucu: dia filmini normal negatif filmin banyosuyla yıkatırsan renkleri daha parlak/doygun kareler elde edersin.)

şimdi biraz da lomo’nun çeşitlerine bakalım. aslında temelde benzer mantığa dayalı bir çok lomo tipi var.
yazının başında bahsettiğim lc-a modeli en eski model olması sebebiyle kendi sitelerinde bile 250 euro gibi çok çok bir paraya satılıyor.
diğer modeller genellikle 40 ile 90 euro arasında oynuyor. diana, holga, balıkgözü (fisheye), çoklu lens, renk patlatan gibi temel seçenekler var. makinana aksesuar ekledikçe fiyatın artabilir. temelde basit bir makina olduğu için    eklenen flaş, uzun pozlama gibi özellikler fiyatta değişiklikler yapıyor ne yazık ki. türkiye’de nerelerden alınır pek bilmiyorum, muhtemelen sirkeci’deki hayyam pasajına gitsen bulabilirsin ya da internetten sipariş vermek de mantıklı olabilir veya yurtdışına çıkan bir arkadaşından isteyebilirsin. genelde dükkanlar kendi fiyatlarını belirledikleri için türkiyeden alırken dikkat etmek lazım. kimilerine göre çok moda/trendy birşey olduğu için normalden fazla para vermek pek akıllıca olmayabilir. ne kadar çok fotoğraf o kadar baskı parası evet ama dediğim gibi bayat film alarak belki bu maliyeti biraz azaltabilirsin. hatta ve hatta kendisi de lomo kullanan bir fotoğrafçı bulursan baskı aşamasında pek de eğlenebilirsin.

lomonu aldıktan sonra flaşının önüne renkli jelatinler yapıştırarak, objektifin önüne büyüteç tutarak, kafanın üstüne yerleştirip zıplayarak ve daha hayal edebileceğin kadar çok yöntemle fotoğraf çekebilirsin. bunları herhangi bir makinayla da yapabilirsin elbet ama dijital olmayan, “beğenmedim sileyim” opsiyonun hemen o anda bulunmayan bir aletle yapmak işin keyifli yanı. tabii bir de tüm bunları dslr makinayla çektiğin fotoğraflara photoshop ya da herhangi bir fotoğraf editleyebileceğin bir programla yapmak da var.

evet bunlar lomo’yla yapabileceklerin. aslında uyduruk, hafif ve çıt desen kırılacak gibi duran bir fotoğraf makinası için neden bu kadar yazı devirdim.. lomo kendi içinde bir sosyal kültür, fotoğraf çekmek de öyle. çektiklerini internette galonla bulabileceğin paylaşım sitelerine koymak, yorum almak yapmak bunların hepsi lomonun içinde de var (bu arada çok popüler bir fotoğraf paylaşım sitesinde üye olucam diye çektiklerimi bir ben biliyorum, yok yorum yap, şu kadar puan topla, şu sayıda foto yükle de anca öyle alırız seni gibi). lomo bir tarafıyla pazarlama harikası. gidip sovyetlere “sizin makinanızı birileri baştacı etti” desen bir zamanlar kıçlarıyla gülerlerdi belki. birçok ülkede üzerine seminerler, toplaşmalar ve organizasyonlar, sergiler, yarışmalar yapılan lomo sana kendini bir altkültüre aitmişsin gibi hissettirmek için kendisine bir sebep yaratmış da olabilir.

lomonun keyfi sürprizli olmasında bana göre. aklını başka bir şekilde kullanmana vesile olması, alışkanlıklarını anlık da olsa kenara koydurtması.

NazIm

Yabani diyorum ama allah icin ilk izlenimde on puan verdim. Gemiden inip Norvec toprağında 100m kadar adımlamıştım ki bir müzik sesi duydum. Pencereden içeri bakınca millet gel gel yaptı. Bi akordeon bir saksofonlu abi, aile toplantısı halindeki ortamda müzik yapıyolar. Girişteki norvecli hanım kızımız giris ücreti yemek rezervasyonu falan sordu. Walla dedim o Kron dediginiz paradan bizde yok. Aha surdaki gemiden indik. Garibanız, müziği duyduk, gel gel yaptınız ona tav olduk die anlattım derdimi. Abla da herkesten para mı alıcaz canım die bizi iceri aldı. Keyifli birkaç şarkının yanında beleşten nefis bir Balık Çorbası da yemiş olduk. Keşke her gümrük böyle olasıymış.

Bu abilerin türklerle çok eski tarihi bağları varmış. Vikingler İstanbula Miklagard diyorlarmış. Çok hoşuma gitti bu isim. İskoçyadan gelirken İskoçyanın Tarihi diye süper bir BBC belgesel serisi izliyordum. Viking zulmünden imanları gevremiş iskoçların. Diyor ki, bu viking abiler iskoç köleleri istanbul köle pazarında satıyolarmış. Süper ticari ilişkiler falan. Kültürler de etkilemiş birbirini. Bi ara derinlemesine bakmak lazım tarihsel bağlara. Hatta birisi dedi ki rivayet olunur ki istanbul meyhanelerinin badigartları komple viking yarmalarıymış. Ben diyenin yalancısıyım walla.

Yani insan evladı bu kadar soğuk ve karanlık yerlerde yaşamalı mı tam emin olamadım ben. Madem bu havalardan hayır yok, abiler azimle çalışmaya vermişler bünyeyi. Sanırım kişi başına gelirin en yüksek olduğu ülkelerden birisi norveç. topu topu 4 milyon kişi yaşıyor koca ülkede. Oslo’da sokakta yürürken insanlar nerede diye sordum. Bu kadar dediler

Aslen Greenpeace Norveç’te pek sevilmiyor, laf aramızda. Japonya gibi Norveç de balina katliamını ulusal bir gurur meselesi olarak gördüğü için Greenpeace’e gıcıklar. Ellerini notröjena kremle yumuşatmadıkları zamanlarda, norveçli balıkçılar, hobi olarak greenpeace gemisinin liman halatlarını çözüyorlarmış geçtiğimiz senelerde Oslo’da. O yüzden hafiften temkinli hareket ediyoruz. Biz niye geldik buraya onu da açıklayayım biraz. Bu sefer balina meselesi değil gündem. Efenim bildiğiniz gibi nobel komitesi absürd bir kararla bu yılki Nobel Barış ödülüne Obama’yı layık gördü. Arkadaşım bi dakka bişey yapmasını bekleyin bari demeye kalmadan walla verdiler ödülü gitti. Bizde Oslo’da sote bi yere yerleştirdik gemiyi. Astık üstüne pankartı. Daha birsürü etkinlik vardı. Temel amaç ise, iklim değişikliği konusunda bissürü vaadde bulunan Obama’nın, Kopenhag İklim zirvesinde inisiyatif alması için baskı oluşturmak.

Biliyosunuz Hindistan Çin’in ardından inisiyatif alarak zirve öncesi yaptığı açıklama ile karbon yoğunluğunu düşüreceğini söylemişti. Bu güzel hareketler, gelişmekte olan ülkeler harekete geçmeden bişey yapmam diyen ABD’yi inceden köşeye sıkıştırınca Obama, programını değiştirip zirveye zirve yapıldığı sırada katılma kararı aldı. Buradan sonra kopenhag’da da kendisini yakından takip ediyor olacağız. Birçok gelişmekte olan ülke ve ada devleti, aslen ABD’ye gölge etme başka ihsan istemez deme noktasına bile geldi. Zira ABD iklim anlaşması için katkıda bulunmak bir yana; anlaşma olmasın diye elinden geleni yapıyor. Kyoto sürecinde de resmi politikaları buydu. Öte yandan ABD’de cumhuriyetçiler, iklim değişikliği bilimsel gerçeğine karşı, evrim teorisi karşıtı kampanyalara benzer bir kampanya yürütmeye başlıyor gibi geldi bana. Fosil yakıt lobisi pek şaşırtmıyor haliyle…

Oslo’daki ilk gecemizde yine başımızı polisle derde sokmayı başardık. Limana varan sarhoş denizciler olarak değil ne yazık ki. Moose diye sokak sanatçısı bi abi katıldı bize ingilterede. Bu amca, asistanı güzel insan Corç ile (kendisi türkiyede bir yıl geçirip çok iyi pezevenk demeyi öğrenmiş) yeni bir stensil tekniği geliştirmişler 5 yıl önce. Hazırladıkları kontraplak kalıpları, sprey boya yerine basınçlı su kullanarak uyguluyorlar. Fotograflarda gordugunuz boya değil sadece temiz yüzey. Bir süredir İngiltere’de greenpeace ile ortaklaşa çalışmalar yürütüyorlarmış. İklim ve obama konulu mesajları oslo’nun bilimum kirli kaldırım duvar zeminlerine itina ile uyguladık. Yaya geçitlerindeki kirli beyaz çizgilere bile uygulanıyor.

Moose ve George oluşumlarının adı Symbollix . Kullandıkları tekniğin, sokak sanatı ve stensilin reklam karsiti, reklam bozumu niteligini guclendirdigini dusunuyorlar. Zira sokakta varolan mesaj kaosuna yeni kalıcı bir unsur eklemek yerine eksilterek calisiyorlar. Eksilttikleri bazen kirli bir duvar yuzeyi, bazen posterlerle kaplı karmakarışık bir yüzey. Kalıbı koyup basınçlı suyu sıkmak dışında bir faaliyet de yok. Son 5 yılda Moose dunyanın birçok yerinde bu tekniği uygulamış. Taklitçilerinin türemesinden de son derece memnun abi. İstanbullu stensilcilerin ilgisine ve bilgisine diyorum.

Yapılan iş özünde basınçlı su ile sokak temizleme olduğundan polis de hiçbirşey yapamıyor. Araba yıkama için kullanılan seyyar bir basınçlı su kompresörü ile şehir turuna çıktık bizde. Kimi bidonla su taşıyo kimi kocaman stensiller. 2-3 saat uygulamadan sonra sonra başkanlık sarayına yakın bi yerde bir anda 6-7 polis arabası bitti yanımızda.

Bi memlekette suç oranı düşük olunca, herhangi bir vaka durumunda polis de biraz fazla heyecanlanıyor hatta yaşasın olay var diye seviniyor sanırsam. Abiler zaten gemiyi ve etkinlikleri çok yakından izliyorlar. Ama sonunda bisey yapamadan gittiler. Adimizi alip vesikalik fotograflarimizi cektiler ayak ustu. 24 saat icinde 200m civarda ayni seyi tekrarlama yasağı gibi garip bir ceza kestiler. O da trafik güvenliği bahanesiyle. Polisin yasal sınırlar içinde davranmak zorunda olduğu demokratik ülkeleri seviyorum ben yaw. Hiçbir keyfiyete yer yok. Bizim vakada biraz kendi sınırlarında dolaşıyorlar aslen. Obama geleceği için, Oslo, ABD gizli servisinden ajancılık oynayan abilerden kaynıyo bol bol. Polisi de bunlar gaza getiriyo diye tahmin ediyoruz biz.

Benim gözlerim ise sigara içenlere kilitlenmiş durumda. Arkadaşım ne kadar çok tiryaki var ortalıkta. Fosur fosur sigara içiyo herkes. Sigarasız birinci haftayı tamamladım. Üzerimdeki enerji fazlasıyla ne yapacağımı bilemiyorum. Asabiyet biraz daha azaldı. Ama yine hafiften bir dengesizlik hali var üzerinize afiyet. Durumu yasal yollarla tarif etmeye çalışırsam; sanki 5 tane enerji içeceğini (içmem de içirmem de o ayrı) arka arkaya yuvarlamışım gibi geziyorum ortalıkta. Çikolata kilo yapar dediler ben de soğuk suya verdim kendimi son bikaç gündür. Denize atlayıp yüzmek istedi bu deli gönül. Yemedi, ben de soğuk duşa girdim. Çivi gibi su gazımı aldı biraz çivi çiviyi böyle sökecek herhal du bakalım…

tuna

Fixed gear ya da kisaca fixie. Amerikada son yillarda giderek populerlesen bir bisiklet. Bir yasam bicimi. Bir kendini ifade edis bicimi. Bir kulturel sembol. . Bisikletle bir olmanin yolu. Ya da sadece bir hipster olmanin yolu. Sehrin cocugu, trafigin sorf tahtasi. Sade, fonksiyonel, saglam ve estetik. Aslinda bizim eskiden bildigimiz kontra pedal bisiklet. Arka disli arka tekere sabitlendigi icin, bisiklet gittigi surece pedallar da donuyor, pedallari durdurdugunuzda arka teker de duruyor. Bisikleti surerken ters yone pedallayarak fren yapabiliyorsunuz. Bisikleti surdugunuz surece pedal cevirmek zorundasiniz, durup dinlenmek yok. Tabi yokusa gelince siginacaginiz vitesler de yok, tek bir vitesle daglari taslari asmak gerekiyor. Kim boyle bir bisikleti kullanmak ister? Velodramlarda yarisan pist yariscilari yillardir antreman ve yaris amacli kullaniyorlar. Ama Velodram dedigin dairesel bir duz pist, orada kullanmak mantikli da kim asil bu aletleri sehirde kullanmak ister? Bisiklet kuryeleri. Sehir merkezlerinde sabahdan aksama gokdelenlerden gokdelenlere pedal basan kuryeler icin bisikletleri ekmek tekneleri. Ama duzenli kullanilan bir bisiklet, hizla yipranmaya da mahkum. Fren papuclari, kablo aksamlari, disliler, vites attiricilar vs. bir ton parca, bir ton pahali parca, bir ton cabuk eskiyen parca. Kuryeler velodramlarda ki tek vitesli fixieleri gorunce her halde Arsimed gibi Eureka! diyip hamamdan ciril ciplak firlamislardir. Bu minimal bisikletler, minimal olduklari icin cok saglamlar, cok hafifler, cok efektifler. Ustune ustluk ayni kalitedeki vitesli bir bisiklete gore cok daha ucuzlar. Yaris icin tasarlanan govdeleri agresif bir surus, ani manevra kabiliyeti, cabuk hizlanip cabuk durabilme yetilerini yaninda getiriyor. Butun gunlerini sehir trafigi icinde arabalarla geciren kuryeler icin bunlar tam da aradiklari ozelliklerdi.

Fixie’ler su anki popularitelerini bisiklet kuryelerine borclu. Fixielerin kuryelerden bisiklet camiasina yayilmasi ve bir kulte donusmesi cok uzun surmedi. Kuryelerin kendileri, giyim tarzlari, yasam bicimleri zaten populer kulturu uzun bir suredir besliyordu. Kurye tipi cantalar (messenger bags) 90larin basindan beri oldukca moda. Yukselen cevresel degerler, daha yesil bir yasam, daha az tuketim beraberinde arabalara karsi bisikleti koyan, cabuk eskiyen narin giyim kusam yerine ucuz ve saglam kiyafetler, gicir gicir dukkandan taze alinmis parlak cillop bir goruntu yerine eskimis old school havasinda bi imaj, cok fazla seye sahip olmak yerine az ve oz seye sahip olmak ve daha niceleri gibi degerleri de yaninda getirdi. Bisiklet butun bu kulturel donusumun bas kosesine gecerken, fixie tek kelime ile bu alt kulturun simgesi haline geldi. Bu alt kulturun tum degerleri fixielerin celik govdelerinde vucud buluyordu. Tabi bir de bu sade bisikletlerin estetigini de hesaba kattginizda, bir moda objesi olmalari cok uzun surmedi.

Bu alt kulturden bahsederken onun dogma buyume sehirli oldugunun altini tekrar tekrar cizmek lazim. Her ne kadar cevresel degerleri olsa da, dogayla bir butun olalim, cayirlara cimlere acilalim tendansina sahip degiller. Bu sehrin sokaklarinda ortaya cikan, sehrin sokaklarinda yasayan ve sehrin sokaklarindan beslenen tekno-kulturel bir hareket. Fixieler her ne kadar saglam olsalar da, sehrin asfalt yollarinda gidebilirler ancak. Sehrin bittigi yerde fixielerin saltanati da biter. Sadece bisikletleri degil, kulturleri ile de sehre baglilar. Sanati graffiti, gosteri sanatlari ve diger bilimum sokak sanatlari, mekanlari sehirlerin parklari cafeleri barlari, muziklerinde turn table, bol bol sampling ve dj’ler, yasamlari da oldukca dijitalize.

Fixie surenlerin tekrar tekrar dondukleri bir nokta da bisikletle bir butun olma hissi. Cok Zen bir duygu diye tanimliyorlar, sen ile bisiklet degil, senden ve bisikletten ote ikinizin bir pota altinda eriyip baska bir sey, bir butun oldugu bir tecrube. Bam baska bir farkindalik hali, bam baska bir varolus. Beatnikler gibi konusuyorlar, onlar gibi asiler, onlar gibi budist referanslari da var, ama Hindistana kacmak yerine kendi sokaklarinda kendi degerleri ile yasamayi tercih ediyorlar. Sanayi devrimi ve sehirlesme berberinde yabancilasmayi da getirmisti. Uretime yabancilasan isci. Kamusal alana yabancilasan, arabasinda ve apatmaninda izole edilmis sehirli. Beatnikler buna isyan edip dogaya kacmayi denemislerdi. Yeni yeni insanlar kafalarini cikarmaya basladilar icine tikildiklari deliklerden. Yeni yeni insanlar teknolojiyi izole eden bir duvar degil, kendilerine yeni imkanlar sunan birer arac olarak gormeye basladilar. O teknolojik duvarlari teknolojiyle asan yeni bir kultur de sokaklari geri alma pesinde bu arada. Ruhunu kaybetmis sehirlere yeniden ruh verme pesinde, sehirli degerlerle dogayi yok saymadan. Duvarlari boyamasi bundandir. 70leri 80leri kurcalamasi bundandir. Cevreci olmasi bundandir. Sokaklarda pedal basmasi bundandir. Celikle bir butun olmasi bundandir.

NazIm

ankara’dan uzanıp, seneler içinde durak durak dolaşarak istanbul’a gelmişler. yanlarından geçerken durmamanız imkansız. santurun muhteşem sesi, gitar, darbuka, ney derken bir de güzel bir vokal erişiyor kulaklarınıza. ister gidin yanlarına sohbet edin, isterseniz çalmaları bitene kadar müzikleriyle mutlu olun.

benim takip ettiğim ve anladığım kadarıyla hep evrildi kara güneş. ankara’da başlayan yolculukları sonradan antalya, istanbul ve izmir’e yayılınca orda tanıştıkları müzisyenler, hayatlarla birlikte müzikleri de şekillendi, değişti devamlı. istanbul’a gelmeleriyle birlikte santur, kemençe eklendi seslerine, “barış için 100 kısa film, red 1111 vicdani red belgeseli, 25+ , videa” gibi video kolektifleri ile ortak çalışmaları oldu.

“modern çağ ozanları” gibi klişe bir tabir kullanmak istemiyorum ama nedense hep bana böyle bir his verdiler. yerleri hep sokaklar, caddeler olduğu için her an her yerde karşılaşma ihtimali var onlarla. şimdilik bir anadolu turnesindeler fakat sağlık sorunları nedeniyle kimi konserleri iptal oldu.
hani bazı adamlar vardır, ellerine teneke, ayakkabı, direk veya çay versen onlarla müzik yaparlar. kara güneş’de öyle işte. reggea, dub, türküler.. bir yerde denk gelinirse yanlarına çöküp bir bira/çay/su içmek şahane olur derim nacizane.

çağlar

(internet sitelerinden şimdilik yayınlanmış 4 albümleri indirilebiliyor, videoya bakmak güzel olabilir..)

Adina criticona dedikleri ve trafigi bisikletlilere acmayi/arabalara kapatmayi amac edinen, bunun yaninda petrol kullanimina, petrol tekellerine ve dolayisiyla da sisteme karsi bir durus sergilemekte olsa da, herkes kendi yorumunu getirerek katiliyor bu eyleme. Yolda durdurup sorular yonelten merakli insanlara verilen cevaplar da dolayisiyla farkli farkli oluyor. Bazisi sadece bisikletin strese iyi geldigini, bisikletle daha rahat hareket edildigini ve bisiklet yolu isteklerini on planda tutup dile getirirken, bazisi daha bir sistem karsiti durusunu ortaya koyup, petrolun nasil bir illet oldugundan, savaslardan, iklim degisikliginden, kuresel isinmadan bahsediyor merakla izleyen gozlere. Ne olursa ve nasil dusunurse dusunsunler, bellli bir ortak ruh, bisiklet sevdasi var gonullerde.

Madridde belirlenen bir hatta tum trafigi durdurup hep birlikte ilerliyoruz. Trafik polislerinin yerine one atilip trafigi durdurmaya kalkisinca gerilimli birkac an yasaniyor ama genel olarak hicbir sorun cikmiyor. Bazisi muzigini getirmis paylasiyor, durup bizi izleyen arabalarin arasinda bisiketimizle ilerleken arada bir insanlarla birebir diyaloga giriyoruz. Ben bazen gaza gelip “Bu gezegen sadece sizin degil” filan gibi buyuk laflar ediyorum.

Ispanya Meydaninda toplaniyor kalabalik. Alisildik bir manzara olan meydan, ispanyollar ve paylasilan bir litrelik bira siseleri uclusune bisikletler ve terli kipkirmizi suratlar da katiliyor. Sonrasinda dans, muzik ve hep birlikte sehrin diger ucundaki isgal evine gidiliyor. tam mezarligin icinde ortacag yapilarina benzeyen eski bir bina bu kadar mi guzellestirilebilir diye sormadan edemiyor insan kendi kendine. Iceri girer girmez, hareketli cingene muzigi yapan Cingaro Drom ve Malarazza adli gruplarin verdigi enerjiyle hoplaniyor ziplaniyor. Binanin etrafi bisiklet tarlasi gibi, her renkten her cinsten bisiklet, hala sehri isgal etmekte. Biz de tum gunun rehavetine ragmen harekete devam diyoruz balkan ritimleri kulaklarimizda…

Kivilcim

Ve Pripyat’ın kaderi Çernobil nükleer enerji santralı. Boşluk. Kıpırtısızlık. Sessizlik. Ve tabii radyasyon hakim Çernobil’de artık.

Orada bir köy var uzakta. O köy bizim köyümüzdür. Gitmesek de görmesek de o köy bizim köyümüzdür.

Kazadan 20 yıl sonra Moskova, Minsk ve Berlin’den toplam 7 tane sokak sanatçısı bu kimsenin gidip görmediği yere, Çernobil’e, gitmeye karar veriyor. Sergey Abramchuk ve Vitali Shkliarou projenin başını çekiyor, çocukken bölgede kazanın yarattığı katastrofa birebir tanık oldukları için belki de. Sanatları ile burada yaşanmış, ve herhangi bir yerde her an tekrar yaşanabilir ama yaşanmaması gereken bir katastrofu anmak için.

Yasak olan tesise sızıp boyamaya başlıyorlar, nükleer tesisin içindeki duvarları ve endüstriyel zeminleri kullanarak. Konstantin Danilov, Denis Averyanov, Ivan Malakov, Tobias Starke ve Kim Koster Çernobil’in her tarafına yayılmış bu yabancılaşmış ama depresif gerçekliği çabalarının ön planı olarak yansıtmaya çalışmışlar. Arka planda ise çocuklar:

ve çocuklar..

ve çocuklar..

Bu kontamine, bu terkedilmiş, bu yasak bölgenin saklı gizli köşelerinde oynayan çocuklar bırakmışlar.

Artık kimsenin oynamaya gelmediği bu radyoaktif yerin tek sahibi onlar.

Proje dramatik olayların yaşandığı yerlere tekrar dikkat çekmeye çalışıyor. Katastrofun yaşandığı yerde acı çeken insanlarin anılarını canlı tutmayı hedefliyor.

Proje toplumsal duyarsızlığımızı damgalamaya, gelecek nesillerin sorumluluğunu elimizde tuttuğumuzu hatırlatmaya çalışıyor.

Radyasyonlu bölgeler- çok özel bir türden ağıt.

NazIm

ps: Bu yazi ve fotograflar cernobil projesinin sayfasi 26-04-1986.com ‘dan derlenmistir.

Hikayeleri sesle anlatmak bazen fotoğrafla anlatmaktan daha da eğlenceli olabiliyor. Dinleyicinin hayal gücüne kalmış renkler, kokular, şekiller; ama, sesler burada.

Meydandan eve yürüken Eric’in çaldığı Jew’s Harp, soundtrackimiz oluyor güneşli bir Şubat gününde, Brüksel’de:

Barselona’da metroya benimle birlikte binen Roman akordeoncunun çaldığı Tango, nerede olduğumu unutturup ruh halime şekil veriyor:

Metrodan inip kuş pazarından geçtikten sonra:

Vardığım meydandaki bir çift sokak müzisyeni hangdrum’la tanıştırıyor beni:

İstanbul’da yağmurlu bir Mart gününde Taksim’de Yeşim’le kahve içtiğim cafe’den çıkıyorum ve Galatasaray Meydanı’nda bir grup sokak sambacısı deliler gibi samba çalıyor yağmur altında ve etraflarındaki kalabalık gülümseyerek dans ediyor:

Beşiktaş’dan vapura binip Kadıköy’e geçiyorum. Haldun Taner tiyatrosunun önünde Karadeniz’li yaklaşık 40-50 kişilik bir grup, tulum eşliğinde horon tepiyor:

Strasbourg’da Nato karşıtı gösteri mitinginde, polis sirenleri, sambacı aktivistler ve havada uçuşan sloganlar nerede ve ne yapmakta olduğumu hatırlatıyor sürekli:

Amsterdam’da OVA halk kütüphanesinde çalışırken, 4. kattaki canlı yayın odasından bir jazz grubunun prova sesleri yükseliyor:

Brüksel’de yürüyüşe çıkıyorum ılık bir Nisan akşamında. Orta yaşlı bir müzisyen çift (Fransız bir abi, Amerikan bir abla) gitar çalıp kulaklarımızı 70′lerin müziğiyle yıkıyor, temizliyor. Çevrelerinde işten çıkmış bir adam kravatını gevşetmiş bağdaş kurmuş, birkaç genç bira içiyor, iki ayyaş dans etmeye başlıyor, bir tanesi çiftin topladığı paraları çalmaya çalışırken ötekisi onu yaka paça halkanın dışına fırlatıp, elindeki bozuklukları gitar kutusuna geri atıyor, Japon turistler fotoğraf çekiyor:

Ve eve dönüyorum. Juuda, henüz söz yazamadığımız şarkıyı gitarla çalarken kardeşi Elisa mızıkayla doğaçlıyor ve şarkının giriş kısmı tamamlanmak üzereyken, Elisa bırakıyor ve mızıkanın kolay görünmesine rağmen ne kadar emek isteyen bir müzik aleti olduğundan bahsediyor, Juuda çalmaya devam ederken:

Bu kalabalık, biraz kaotik, biraz karışık kentleri yaşanır kılan en güzel şeylerden biri sokak müziği. İçinde olduğumuz anları gerçek kılıyor, hikayeye boyut katıyor.

Bansky’nin daha fazla calismasina bakmak icin sitesi www.banksy.co.uk ‘e gidebilirsin, ya da ona

diyip yoluna devam edebilirsin

NazIm

ps: Banksy ile beni tanistirdigi icin Yeliz’e burdan tesekkurler