Haydaa… Uyan Elif… Gözünü aç… Hayır, zaten Britanya’dan kıta Avrupa’sına geçmek için kullanmamız gereken feribot şirketinin çalışanları grevde olduğundan şu allahın belası Eurotunnel’e bineceğiz diye yusufluyorum… Sorma, Prenses, bu Eurotunnel denen şey aracınla içine girdiğin (ki benim durumumda istikameti Budapeşte olan bir otobüs, içindeki curcunayı artık sen hayal et) raylı bir mekik işlevi gören metal bir tüp. Otobüsle daracık tüpe giriyorsun, her araç ayrı bi kapalı kompartmanda dışarıyı filan da göremiyorsun. Yan taraftaki ufak ekranlardan sürekli yazılar geçiyor “Kontağınızı kapatıp, havalandırma camlarını açın ve gerisini bize bırakın”, yok efendim “endişelenecek bir şey yok, kontrol bizde, Eurotunnel…” filan gibi bilim kurgu filmlerini andıran yazılar. Otobüsün içinde birileri uyukluyor, tırsan grup da böyle birbirine bakıyor tuhaf tuhaf zira bu Eurotunnel içinde yangın vukuatları filan olmuş zamanında. Aman neyse, annem ne diyordu? Deprem, sel, volkan….  Deprem, sel evet biliyoruz Şili, Çin, Haiti, Türkiye filan ulan bi deprem daha mı oldu Türkiye’de?? Volkan dedi bi de… Ne volkanı be? “Ha, anne yok yoldayım Brüksel’e dönüyorum. Ne oldu? Ne vol…” derken annem başlıyor anlatmaya İzlanda’da patlayan volkandan çıkan kül ve duman, tamamen durudurulan Avrupa hava trafiği vesaire vesaire…

Eve döner dönmez ne olmuş diye bakıyorum. Güney İzlanda’daki adını tellafuz etmeye üşendiğim Eyjafjallajökull volkanik buzul dağı patlamış. Normalde şöyle olan İzlanda’nın en küçük buzul dağlarından biri:

Patlayınca böyle olmuş:

Çok acayip di mi yanan buzul görmek?? Efendim 2009 sonunda sismik hareketlenme gözlenen bu volkanik buzul dağında geçtiğimiz buzul çağından beri olan bu beşinci patlamaymış. Diğer dördü sırasıyla 920, 1612 yıllarında ve 1821-1823 yılları arasında arada bir olmak üzere lav püskürtmüş. Her neyse bunun detaylarını eminim wikipedia’dan vesaire okursun hatta türkçe ve ingilizce olarak buraya linkleri vereyim de merak edersen tıklayıver. Benim bahsetmek istediğim mevzu son bir haftadır Avrupa halkını en çok endişelendiren şu hava trafiği mevzusu. Her gün yazılı basında hava trafiğinin halinden, Paskalya tatiline gittikleri yerlerde “mahsur” kalan turistlerden, işadamlarından filan bahsediliyor. Hani oturup araştırmasan volkanik patlamadan pek bi haberin olmayacak, o derece diyeyim. Belçika’nın en popüler gazetesi Le Soir’ın bugünkü baskısında 4 sayfa ayırmışlar bu hava trafiğinin durmasının nelere mal olduğuyla ilgili. Bugün kısmen açıldı ya, bi tane de tam sayfa Alman bir mutlu aile resmi koymuşlar havaalanından çıkan… la havleeğğ diyesi geliyor insanın. Pazar günü de bir arkadaşla pazara gittik, bak dedi hatun görüyo musun sebze-meyvanın üstündeki külü. Yav toz olmasın? Hani pazar hengamesi filan, yamurda yağmıyor epeydir? Yok yok, kül… Haa peki madem.

Ben bu gündem yaratarak gezegenimizin sakinleri nasıl çıldırtılır konusuna takıldım işte. Şu küreselleşme zamanında spekülasyon yaratmak çok kolay biliyorsun Prenses. Bunun çok kolay olduğunu da herkes bildiği halde nasıl olur da her yaratılan spekülasyon bir felakete yol açar ve bu felaketin hep de maddi bilançosunun çıkarılması ardından ekonomik dengelerle millet galyana getirilir? Tamam demiyorum ki volkan patlamasını birisi uydurdu, herkes de yedi. Spekülasyon denilen şey  gerçeklere dayanarak yaratılan bir kurgu ve medyanın acayip önem taşıdığı günümüzde bir gündem yaratma mekanizması aynı zamanda. Şimdi bu volkan, kül, duman olayını açalım. İzlanda’da aktif bir yanardağ olduğu biliniyor. Zaten İzlanda Üniversite’sinde kocaman volkanik araştırmalar departmanını boşuna kurmamış adamlar. 2009′un sonundan beri de buzulda sismik hareketlerin artışı gözleniyor. Şimdi sismik hareketlerin artışı gözlendiğinde kabaca denebilir ki bu volkanın aktive olması ihtimali epey yüksek di mi? E bunun nelere mal olacağını kestirmek de pek zor değil, zira en bilimsel olmayan kaynağımız wikipedia’da bile baktığında 1823 yılındaki aktivasyon sonrasında kül ve dumanın atmosferde nasıl yayıldığının fotoğraflarını bulabiliyorsun. Yani bazı kişilerde olan bu bilimsel veri ve buna dayanan öngörüler bir yerlerde saklı tutuluyor ve önlem alınmıyor. Sonra 2010 yılı Nisan ayında sanki çok büyük sürpriz, beklenmeyen felaket gibi volkanın aktifleşmesini şaşkınlıkla izliyoruz gezegence. Uçakla seyahat eden birileri bir yerlerde mahsur kalıyor filan.

Benim bir şikayetim yok valla şu ara uçak kullanmadığım için. Ohhh bir hafta boyunca gökyüzünde bulutlardan başka bir şey görmedik. Havaalanına yakıın oturan arkadaşlar, rahat rahat uyudular geceleri. Dün gazetede okuduğum kadarıyla bu bir haftalık “hava muhalefeti”  sonucunda sudan ucuz uçak bileti alabildiğin Ryanair şirketi günde 6 milyon euroluk zarara uğramış. Air France-KLM için bu rakkam günde 35 milyon euroymuş. Şimdi tabi bu durumda yolcuların paraları da yandı. Tahmin edersin ki böyle bir zararla bir de iptal edilen uçuşların geri ödemesini yapmayacak bu şirketler. Offf ama düşünsene Prenses bu yolcuların hepsi paralarını geri alamadıkları için havayolu şirketlerini  dava edip davayı kazansa bu şirketler ne hale gelir. Çok acayip dengeler işte bunlar. Gazetede 4 sayfa havayolları şirketlerinin nasıl zarar uğradıklarını anlatma ihtiyacı da işte bundan. Hani volkan patladı hem yolcular hem havayolu şirketleri mağdur oldu. Seni gidi volkan, ne gereği vardı şimdi patlayıp düzenimizi bozacak tribi.

Şimdi bu gündem yaratma ve spekülasyon davasına, her yerde olayların nelere sebep olduğunu duyuyoruz -hele de bu olaylar Wall Street borsasını etkiliyorsa- ama bu olaylara neden olan şeyleri bir türlü göremiyoruz. İsviçre’li bilimadamları kesin araştırmışlardır ama bize anlatmadıklarından gündem, gerçeklerin serpiştirildiği yapay haberlerle donatılmış vaziyette. Millet de işte hafiften çıldırıyor, bu benim arkadaşın pazardaki tozlanmış elmaların volkan külüyle kaplı olduğunu düşünmesi gibi. Bu gerçeklerin hep bir şekilde üstünün volkan külüyle kaplanmış olması da komplo teorilerini ortaya çıkartıyor. İnternet dünyası çok eğlenceli bir halde tabi. Ee hani olayların gerçeğine ulaşma imkanın olmadığından, komplo teorilerini okurken neden olmasın diyorsun. En popüler komplo teorilerinden biri de Chemtrail. Ekşi Sözlük’ten bir arkadaş bunu güzelce şöyle özetlemiş: “iddialara gore gokyuzunun cok yuksek noktalarina cikan ucaklar, halki aptallastirmak (bkz: zeitgeist), hava olaylarini kontrol altina almak, nufusun azaltilmasi vs. amaclarla biyolojik gazlardan olusan bir bulutumsuyu havaya salmaktadir. bulutlara cok benzemelerine ragmen isigin kirilma noktasina gore renk degistirmeleri ve bir bulutta gorulemeyecek ilginc sekillere sahip olmalari ( buyuk bir x isareti gibi ) insanlarin dikkatini cekmis, talk showlarda bu konudan bahsedilmeye baslaninca amerika’da program yapimcisina konunun aciklanmasi icin binlerce fax yagmistir. ilk defa ’96 senesinde amerikan hava kuvvetlerinin, mutakiben ingiltere ve kanada saglik bakanliginin boyle kimyasal bir ilaclamanin soz konusu olmadigini soylemesine ragmen bu teoriye inanan insan sayisi gitgide artmaktadir.”(mouse sanitary pad, 11.08.2009 05:52)

Bu teoriye inananlara “yok artık!” demek senin elinde Prenses ama sismik hareketlenme halindeki bir volkanın aktive olmasıyla milyonlarca dolar kaybeden şirketler hikayesine de “yok artık!” demek senin elinde. Yani neyin gerçek, neyin yalan olduğunu bilmek çok zor. Eminim bu teorinin araştırması için bir bilim adamı güzel paralar alıp araştırmalar yaparsa ve sağlık bakanlığında da amcoğlu çalışıyorsa, ertesi gün medyada bunu bir şok şok şok haber olarak görebilir ve her birimiz buna gayet inanabiliriz. Sismik hareketlenmelerin son zamanlarda tüm dünyada artıyor olmasının sebeplerinden biri olarak da Chemtrail teorisi gösteriliyor birileri tarafından. Tabi başkaları kıyametin yaklaşmasını sebep olarak gösterdiği için Chemtrail teorisi görece daha rasyonel ve ispat edilebilir kalıyor. İnternette, youtube ortamlarında konuyla ilgili videolar sebil, Prenses. İşinin gücünün olmadığı bir zamanda bak, eğlen derim. Arada ben kendimi sınıyorum mesela. Böyle  komplo teorilerini görüp “Saççççmalama!” demeden önce “gerçek olabilir mi acaba?” diyerek bi zorluyorum kafayı. Mesela bu volkanın patlamasına sebep olarak Chemtrail göstermişler ya, benim de aklıma sebep olmuş olmasa bile hava trafiğinin bir an önce açılması yolunda medya destekli kampanyalar yapılması, açılmazsa zarar eden havayolu şirketleri ve turizm işletmeleri sebebiyle küresel ekonominin çökeceği spekülasyonları esasında jet uçaklarının Chemtrail’a devam etmesi için olabilir mi acaba sorusu geldi. Yok yok delirmedim Prenses, bu teorinin savunucusu filan da değilim ama hani zorlarsan inanırsın diyorum. Gerçeği bilmeyen sokaktaki adam olarak bir şeylere inanmam hiç de zor değil. En temizi kendi doğrularını bulmak bence, bulamadığın yerde de inanmamak. Hani inanacak bir şey ararken, aptal yerine konmaktan iyidir…

Mektubu, Prenses’e yazanlar ve çevresi olarak sevdiğimiz İzlanda’lı grup Sigur Ros’tan Hoppipola şarkısının video klibiyle bitiriyorum:

Lafı fazla uzatmadan son zamanlardaki gelişmelere geçeyim ki bu mektubu neden yazdığım da anlaşılsın bir an önce. Şimdi Amerika Birleşik Devletleri başkanı Obama 8 Nisan’da Rusya ile yaptığı START anlaşması ile nükleer silahların indirimine gideceğini de imza altına alırken, tam da Amerikan Büyük Elçiliği önünde eylem yapmaya hazırlanan bizler bu haberle bir yandan umutlanırken bir yandan da ister istemez “du bakalım altından ne çıkacak” demekten kendimizi alamadık. Eh ne de olsa muhatabımız ABD kesin altında bir hinlik var diye düşünürken nitekim, bunun Türkiye’deki İncirlik üssünde herhangi bir nükleer silahsızlanma demek olmadığını da idrak ettik. Bu anlaşma “eh en azından indirime gidiyolar” diye biraz rahatlatmış görünse de ben bir çeşit Green Wash olduğunu düşünmekten alamıyorum kendimi. Nitekim The Times’ın da belirttiğine göre Belçika, Hollanda, Almanya gibi NATO ülkelerinin, “bunları gerekli kılan şartların ortadan kalkması nedeniyle” bombaları artık istemediğini bildirirken uçaktan atılan B61 tipi nükleer bombalar hariç diğer nükleer silahların kalkması için ” gerekli şartlar” halen ortadan kalkmamış görünmekte ve elimdeki kaynaklara göre bu şartların gerekli olup olmaması durumuna ancak ve ancak NATO karar verebiliyor.

Olay bu kadar önemliyken biz de geneli Ankara’lı olan (ayağının tozuyla İstanbul’dan gelen bir arkadaşımızı atlamak istemedim) bir grup insan bir araya gelip İncirlik’teki 90 nükleer silahı “hatırlatmak” için nükleer başlıklı füzelerini Amerikan Büyük Elçiliği’ne teslim etmeye karar verdik ve teslim ettik de…

Bundan sonraki gelişmeleri hep birlikte göreceğiz sevgili prenses. Bakalım yeni yaptıkları bu START anlaşması ne kadar gerçekçi, ne kadar kapsayıcı olacak ve bakalım İncirlik’te, Almanya’da, Belçika’da bulunan, İngiltere’de yenilenmesi için milyarlarca sterlin harcanan bu  patlamaya hazır nükleer silahları artık tasfiye edecekler mi?

Haydi buna izleyici kalmayalım Prenses. Tam da bu noktada sahneye çıkmak gerek. Toplayabildiğimiz kadar insanla, Ankara’da, Adana’da, Sinop’ta, Mersin’de Nükleerin silahına da enerjisine de HAYIR  diyebilmek lazım artık. Hep birlikte!

İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’nin 13. maddesi der ki:
1. herkes, her bir devletin sınırları içerisinde hareket etme ve yerleşme özgürlüğü hakkına sahiptir.
2. herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terk etme ve ülkesine geri dönme hakkına sahiptir.

Benim bunu şimdi yazmamın nedeni, yaşadığım memlekette yavaş işleyen bürokrasi sebebiyle hareketimin kısıtlanıyor olması ve her gün bu, herkesin bir norm olarak kabullendiği “bir ülke vatandaşı olma ve fakat başka ülkelerde yaşamak istediğinde binbir türlü dereden su getirtilmesi sebebiyle rahat verilmeme” halini aklımda tutuyor olmamdır. Hani benim şikayet etmem bile aslında biraz ayıp, Avrupa’da yaşayan o kadar kaçak göçmen hayatından bezdirilirken ama ucundan da olsa bu ait olmama hissi bana bürokratik organlarla her gün hatırlatıldığından bu histen tiksinmeye başladım. Durumum şöyle Prenses… Esasında yasal yöntemlerle başvurulmuş ve aylarca bekleme (tabi her gün telefonla takip, arama, sorma vesaire) sonrasında edindiğim, Belçika’da yaşamak ve çalışmak için bir çalışma iznim var elimde. Avrupa vatandaşı olmayan sen ve ben gibi kişilerin (hmm… belki sen değil de ben, hani Prenses’sen sanmıyorum vizeye filan başvurman gereksin, direk yeşil pasaport di mi?) başvurduğu çalışma izni konsolosluğa başvurduktan sonra Belçika çalışma bakanlığı ve yabancılar dairesi de dahil bir ton elden ele dolaşıp, damgalar kaşeler yiyor. Sonra sana izin veriyorlar ama pasaportundaki bu izin sadece memlekete bir kerelik giriş yapabilmek için. Neden mi? Güzel soru… Ben de sordum ve dediler ki memlekete girdikten sonra bağlı olduğun muhtarlığa gidip Türkçe’de ikametgah dediğimiz şeyden alman gekiyor ama burada Türkiye’den farklı olarak senin ikamet kaydını ellerinde tutup, sana bir tane kimlik kartı veriyorlar. Bu kartla burada yaşayabiliyor, çalışabiliyor ve Schengen ülkelerinde dolaşıp buraya geri gelebiliyorsun. Buraya kadar iyi mi? Teoride ehh evet diyelim, pratikte çok çarpık… Efendim, aradan dört ay geçti ve ben belgelerimi içeriye vereceğim ilk randevum daha bugündü. Bu arada bu memleketten çıkışım, oldu ki çıktım girişim mümkün değil. Herhangi bir sebepten kimlik kontrolü yapılırsa gösterebileceğim bir kimlik olmadığından, ırkçı Belçika polisinin keyfine göre, gözaltına alınabilir veya hatta sınırdışı edilerek Türkiye’ye geri bile postalanabilirim. Ben tabi bu dört ayda ve geçen yıl burada geçirdiğim zaman içerisinde burada bir hayat kurdum, dili öğrendim, arkadaşlar edindim, mahalle pazarı ne zaman kurulur, saat kaçta ve hangi pazarcıdan ucuza patates alınır efendime söyleyeyim böyle şeyler öğrendim ama işte ırkçı bir polis tarafından tesadüfen kimlik kontrolü yapılsaydı yaka paça içeri alınabilir veya geri gönderilebilirdim.

Böyle bir şey olmadı çünkü her sabah aklımda bunu tutarak evden çıkıyorum, işe gidiyorum… Ha bir de tabi haftanın üç günü, mesai gibi, sabahın 8.30′unda muhtarlığa gidip o uzuuun göçmen kuyruğunda bekleyip sıram geldiğinde suratsız memurlara bildikleri dilde derdimi anlatarak randevumu öne almaya çalıştım ve geri çevrildim. Ha geçen hafta bir de Brüksel’de ikamet eden kişilerin katılma hakkının olduğu sudan-ucuz- Fransızca kursuna kayıt olmak için sabahın karlı, karanlık 7′sinde kayıt masası önünde kuyruğa girdim de sıra bana geldiğinde orta yaşlı, suratsız Flemenk teyze kimliğimi sordu ve ben bu derdimi anlatmaya çalışırken nereli olduğumu söyleyince teyzenin yüz kasları yukarı doğru bir çekilerek, “senin sorunun benim umrumda değil, kimliksiz kayıt yaptıramazsın bu kadar!” diye sesini yükseltti ve “Sıradaki!”. İçimdeki canavar ortaya çıkmak üzereydi Prenses. Hani hissettim böyle kafasını ağzımdan çıkartarak bu teyzeyi olduğu gibi yiyecekmiş gibi geldi. Neyse iki arkadaşımın yardımıyla ortamın dışına çıktım da canavar dışarı rahat rahat çıksın takılsın, şimdi bir de hem Türk hem içinde canavar var diye damga yemeyelim diye.

Benim hikayem böyle…Ama dediğim gibi, Avrupa’ya çeşitli sebeplerden gelen (ve çoğu zaman göçmek durumunda kalan) milyonlarca kayıtdışı göçmenin yaşadıklarını düşünürsek halimden şikayet etmem ayıp olur. Yalnızca Belçika’da, tahminen 150.000 ila 200.000 yasadışı göçmen yaşıyor ve bu kişilere Fransızca’da verilen ad “sans-papiers“ yani belgesiz.  Afrikalı, Güney Amerikalı, Koreli, Singapurlu, Bulgar, Türk, Faslı… Bu belgesizlerin pek çoğu “politik” nedenlerden burada. Ben de ilk duyduğum da bu insanların, ülkelerinde süper politize olduklarını vesaire düşünüp kafada hikayeler uydurmuştum, Prenses, ama kendileriyle tanışıp hikayelerini dinledikçe anladım ki bu “politik” başlığı acayip geniş. Finansal sebepler de bu politik sorunların içinde, dini sebepler de, aileyle Avrupa’da yaşama isteği de…. Bunların hepsi insanları zor da olsa doğduğu, büyüdüğü, yaşadığı, dili konuştuğu memleketi bırakıp nispeten daha insani çerçevelerde yaşayabilecekleri yerlere gitmek durumunda bırakıyor. Bildiğin dünyaya gelmiş bir insan evladının arzuladığı temel yaşamsal değerleri arama ihtiyacı esasında ama bu göçmenler durumlarını “politik” kapsamda ortaya koyuyorlar ki ciddiye alınsınlar. Aynı zamanda bunu böyle söyleyince kendilerini de daha iyi hissediyorlar, benim gördüğüm, çünkü politika yapmak otoriteye mahsus ve o zaman politik sorundan dolayı bir ülkeyi terk etmek, otoritenin biçtiği yaşamların bu kişilerin istediği yaşam şartlarıyla örtüşmemesi anlamına da geliyor. Ama öte yandan Nijer Cumhuriyeti’nden buraya göçmüş ve halihazırda belgesiz çok yakın bir arkadaşımın hikayesi var…

Abdül, Nijer’de zengin, Fransız bir otel işletmecisinin otelinde tur operatörü olarak çalışırken bu işletmeci tarafından bir takım belgelerin altına imza atmış, diğer yerli otel çalışanları gibi. Bunun ne olduğunu taa ki bir gün hastalanıp işe gidemediğinde iş arkadaşlarının tutuklanıp içeri alınmasından sonra öğreniyor. Meğer otel sahibi bu imzayla tüm Nijer’li çalışanları otel’e kefil yapıyor. Daha sonra iki ortak (karı-koca) Fransa’ya tatile gidiyoruz diye toparlanıp gidiyorlar, ve polis kara para aklama gerekçesiyle soruşturma başlatmak için otele geldiğinde sahipleri değil, kefil olduklarından habersiz kefilleri topluyor alıyor içeri. Abdül, tamamiyle şans eseri hasta yatıyor olduğundan içeri alınmıyor ama ertesi gün haberleri öğrenip Paris’teki bir arkadaşını arıyor. Hemen akabinde bir tıra atlayıp kendini Paris’te buluyor. İki ay çok fena geçiyor Paris’te…işsiz, evsiz, tek bir arkadaşının yanında. Sonra arkadaşı Brüksel’e giderse daha rahat iş, ev bulabileceğini söylüyor. O da Brüksel’de ilk altı ay merkezdeki sığınma evinde kaldıktan sonra bir barda koruma/güvenlikçi olarak iş buluyor ve sonra da ev. Bu seneye kadar yasallaşmak için bir girişimde bulunamıyor, çünkü avukat vesaire tutması gerektiğinden bir yatırım isteyen bir iş. Kaldı ki belgesizlerin, özellikle de Afrika’lı olanlarının, bir çoğu bu yasallaşma girişiminden korkuyor, hani olur da herhangi bir sorun çıkarsa aynen memleketlerine geri dönmeleri ve kendilerini yarıda bıraktıkları sorunların göbeğinde bulma ihtimalleri belgesiz Avrupa’da yaşamaktan çok daha korkunç geliyor. Yine de Avrupa’daki halleri çok da iç açıcı değil. Belgesiz olmak demek çalışma şartlarının tamamiyle işverenin keyfine kalmış olması demek. Sosyal güvencenin olmaması demek. Yaşadığın evden her an yaka paça çıkartılabilme ihtimalinin olması demek. Herhangi bir belgenin altına attıın imzanın tanınmaması demek. Çoluğun çocuğun hastalandığında ne yapacağını bilememek demek.Kısacası yaşıyorken, yok sayılmak demek.

Avrupa’da belgesizlerin yasal haklarının verilmesi için uğraşan büyük bir sosyal hareket mevcut. Genelde kilise işgali şeklinde gerçekleşen eylemleriyle belgesizler ve insan haklarını tanıyan destekçileri, bu kişilerin canlı diğer insanlar gibi tanınmaları, hareket edebilmeleri, sosyal haklardan yararlanabilmeleri için uğraşıyorlar. Hani düşünsene Prenses, ülkeye girdiğin dakika itibariyle alnına yasadışı göçmen damgası yapışmış gibi hissederek yıllarını geçiriyorsun bir ülkede. Her gün korkarak uyanıyorsun. Yasadışı göçmen ne demek ki? Bazı çok basit kavramlar, kafalarımıza öyle bir kazınıyor ki sebebine bakmadan kabulleniveriyoruz. Sınırlar içinde yaşayan biri olmak ne demek?n Sınır dışı edilmek ne demek? Kim, kime sorup belirlemiş sınırları ve içinde yaşama hakkının zorunluluğunu kim uydurmuş? Neyse ki bu soruları sormak için biraraya gelen uluslararası bir kitle oluşuyor son yıllarda. Hani bunca yıldır hepimizin kafasına kazınan bu “kuralları”, “sınırları” sorgulayan ve bunu yaparken eğlenmeyi tercih eden bir uluslararası kitle: No Border Network Avrupa’nın pek çok noktasında (genelde sınır kentlerinde mesela Fransa’da Calais veya Yunanistan’ın Türkiye’ye an yakın adası olan Lesbos/Midilli) kamplar düzenliyor bu kitleler kamplarda belgesizlerin dışında, insan hakları örgütleri, otonom gruplar ve dayatılan sınırların saçma olduğunu duyurmak isteyen herkes bir araya gelip dayanışma için daha fazla ne yapılabilir, kim kendi kapasitesini kullanarak neyi değiştirilebilir konuşuyorlar ve damgasız, sınırsız, sadece insan olmanın güzelliğini kutluyorlar birlikte.

Bu sene, Ekim ayında, No Border Kampı Brüksel’de düzenleniyor. Yolun düşerse ya da harekete kendinden bir şeyler katabileceğini düşünüyorsan bekleriz Prenses…

Daha once bahsetmistim, benim yasadigim St.Louis’in de icinde bulundugu Midwest denen Amerikanin ortasinda kalan bu ucsuz bucaksiz duzluklerde Amerikanin yeni ekolojik hareketleri sekilleniyor diye. Iste bunlarin en guzel orneklerinden biri Growing Power. 16 yil once, 1993 yilinda Will Allen adli doktorali ciftci abimiz, benim topragim var, bu bolgedeki cocuklarin bi mesguleyete ihtiyaci var. Ben en iyisi bunlara tarimciligi ogreteyim, gelsinler benim topragimda guzel bir seylerle mesgul olsunlar diye baslamis. Will’in seralarinda ve dukkaninda calisirak kendi topluluklari icin sebze-meyve uretmeleri ile baslayan proje yillar icinde yeserip lokal ve ulusal duzeyde surdurulebilir tarimcilik ussune donusmus. Su anda Milwaukee’deki bir super market buyuklugundeki ana merkezlerinde 6 sera, 20.000 adet bitki, bilimum hayvan, kompost sistemleri, solucanlar, 15,000 civarinda balik vs. var. Bunun disinda Milwaukee disinda tarlalari ve Chicago’da sehir icinde tarlalari mevcut. Lokal ve ulusal olarak kurulup gelistirilmesine on ayak olduklari degisik topluluklarin tarlalaririn haddi hesabi yok. Hedeflerini cok basitce ozetliyorlar: yiyecek yetistirmek, zihin yetistirmek, topluluk yetistirmek.

Sakin sakin baslayalim. Once para di mi, hepimizin aklina hemen o soru geliyor. Bizim turumuzda tam ordan basladi, bu kadar buyuk capli bir projenin suyu nerden geliyor. Projeleri yavas yavas serpilmis, dedigim gibi en basta Will ve sahibi oldu su anki ana merkezdeki dukkan ve uc ser varmis. Cocuck projeleri ile gonullu is gucu saglayip meyve sebze yetistirdice kendi marketlerinden, ciftci marketlerinden ama asil en onemlisi civardaki luks lokantalara satmaya baslamislar. Tamamen dogal olarak yetistirdikleri sebze ve meyveler haliyle acayip lezizler. Bunu civardaki luks lokantalara pazarlamayi iyi basarmislar. Bir adim otesi, luks lokantalarin baska hicbir yerden kolay kolay bulamayacaklari sebzeleri de tamamen dogal olarak yetistirmisler. (Bu arada surdurulebilir tarimcilikla yetistirilip tamamen dogal olmalarina ragmen, organik etiketi almamislar, devlet ofislerinde basvuru formu dolduracagimiza, bahcemizde sebze yetistirmeye tercih ederiz diyorlar) Degisik degisik filizlerden olusturulmus kendi ozel karisimlari var ki afili salatalarin vazgecilmezi olmus.

Tabi kendi maliyetleri de oldukca dusuk. Bir kere bastan surdurulebilir tarimcilik diye yola ciktiklarindan, disa bagimli yuksek maliyetli islerden uzaklar. Growing Power’in kendisi olabildigince kendi kendine yeterli olmaya calisiyor. Isin en ilginc kismi benim icin buydu. Kendilerini olabildigince kapali bir ekosistem gibi tasarlamislar. Disardan minimum sey alip, ellerindeki herseyi kullaniyorlar. Bir canlinin artigi oteki canlinin besini oluyor. Besin zinciri sona geldiginde kendi besledikleri solucanlar atiklari ayristirip tekrar kullanilabilir hale getiriyorlar. Ayristirilanlar topraklar olarak tekrar cevrime girip yeni bitkilerin besini oluyor. En buyuk maliyetimiz kisin seralari isitmak icin kullandigimiz isiticilar diyorlar, o da sadece kisin.

Cok soyut anlattim, simdi somuta iniyorum. Tum Growing Power’in nasil calistigini anlamak icin soyle basit bir ornekten yola cikalim. Yukarda fotografini gordugunuz sistem bir aquaponic sistem, daha bir oz turkcesi kapali bir nehir ekosistemi. En allta gordugunuz havuzda Tilapia baliklari yasiyor, solucan ve organik artiklarla besleniyorlar. Onlarin kirlettigi su bir pompa ile bi ust kata basiliyor. Burasi toprak yatagi denen bolge. Balik artiklarindaki toksik amonyum buradaki bakteriler tarafindan once Nitrat, ardina nitrojene ayristiriliyor. Nitrat bitkilerin hastasi oldugu besleyici bi abimiz. Suyumuz burayi da tavaf ederken, toprakta iyice filtre oluyor, filtre edilmis mis gibi su bu ust kata saksilar icinde domates, biber ne istersen. Bulunduklari kat hafif egimli yapildigindan su bir yonden oburune akip, en sondaki delikten en alt kata geciyor. Gecerken domatesler biberler sulanmis oluyor. Tabi bu su nitrat ile dolu oldugundan oldukca besleyici. Bu sistem disardan balik yemi (o da growing power’in baska yerlerinde ki artiklardan geliyor cogunlukla) ve pompaya harcanan az miktar enerji disinda kendi kendine yeterli. Birinin artigi oburunun besini oluyor. Yetisen baliklar ve bitkiler disaraya satiliyor, yerlerine yenileri konuyor. Gel keyfim gel. Growing Power’da seralarin icinde bu aquaponic sistemlerden dokuz adet var. En buyugunde, 10.000 adet balik yasiyor.

Kompost baska bir maliyet dusuren prensip. Topragi katki maddeleri ile zenginlestireceklerine, kendi organik atiklari ile ama daha da onemlisi sehrin organik atiklari ile zengilestiriyorlar. Sehirde anlastiklari mekanlardan duzenli organik atik topluyorlar, bira yapim yerlerinden arpa posasi, cafelerden kahve cekirdigi artiklari, marketlerden pazarlardan meyve sebze atigi, gazete atigi vs. Hepsini solucanlar afiyetle ayristiriyor. Haftada 45 ton organik atik kompostlaniyor ve sebzelere besleyici madde olarak geri donuyor. Sehrin atik sahalarina gidecegine, sehre besin olarak geri donuyor haftada 45 ton.

Bilumum cesit sebze meyve, aricilik, hindiler, keciler, kazlar, tavuklar…burada ne ararsaniz var. Her sey toprak ile basliyor diyorlar, tabi bir de gunes. Verimli topraginizi urettiginiz zaman gerisi ardina geliyor. Toprakta bitkiler yeseriyor. O bitkilerle hayvanlar besleniyor. Bitkilerin polenlerinden arilar bal uretiyor. Hayvanlarin artiklari tekrar bitkilere gubre olarak donuyor. Butun islerin yurumesi muazzam bir calismayi gerektiyor tabi. 35 tane calisanlari, yuzlerce gonulluleri var. Amerikanin cesitli yerlerinden insanlar staj yapmaya uc aylik olarak buraya geliyorlar, yemek yatak karsiligi burada calisip bu isleyisi ogreniyorlar. Hem burada islerin yurumesine yardimci oluyorlar, hem buradan ogrendikleri ile geldikleri yerlerde bu tip projeler baslatiyorlar. Bu da Growing Power’in ikinci ana islevine getiriyor bizi: Bilgiyi toplulukla paylasmak, baska yerlerde yeni tohumlar yesertmek. Growing Power surdurulebilir sehir tarimciligi konusunda ayni zamanda bir egitim merkezi. Staja gelenlerin yaninda, yilin 6 ayi boyunca duzenli olarak 2 gunluk kurslar duzenleniyor. Her gun saat 1′de bizim katildigimiz gibi 2 saatlik turlar duzenleniyor. Kurslardan sonra ilgilenen projelere destek amacli olarak egitmen gonderip baska yerlerde benzeri surdurulebilir tarim merkezlerinin kurulmasina on ayak oluyorlar, surekli assistanlik sagliyorlar. Kisaca, neyi nasil yaptiklarini, niye oyle yaptiklarini, degisik degisik formatlarda insanlara aktarmaya ugrasiyorlar. Biz de kendi ekolojik koyumuzde growing power yardimiyla kendi projemizi baslatacagiz gibi.

Uretim ve tarimcilik egitimi disinda, baslangic noktalari, bugun de hala kazandiklari paralari harcadiklari sey ise cocuklarla egitim projeleri. Milwaukee icinde veya disinda sayisiz okulla es zamanli projeler yuruyor. Cocuklara ekolojiyi ekolojiyle, tarimi tarimla ogretiyorlar. Cocuklarla kendi okullarinda tarim alanlari olusturma, aquapotic sistemler kurma ve gelistirme, cocuklarin Growing Power’da gonullu olarak calismalari, turlari, egitim calismalari…Dusuk gelirli ailelerin cocuklari yuruttukleri burslu akademik programlar ve profesyonel beceri kazandirmaya yonelik projeler…

Isin en guzel yani ucuk kacik esoterik yontemler degil, gayet basit, anlasilabilir, her yerde her olcekte uygulanabilir etkili yontemler ogretiyor olmalari. Iki saatlik turun sonunda bilgi bombardimani uzerine heyecan birlesince Michigan’a kadar arbada agizlar bir karis acik umut dolu hayallere dalmis, arada bir ya sunu nasil yapiyoruz demislerdi, ya da bak sunu bence biz de kesin yapabiliriz dolu muhabbetler ile Wheatland Muzik Festivaline dogru yola koyulduk…

NazIm

ps: Daha fazla bilgi icin www.growingpower.org adresini ziyaret edesiniz.

Videoda gordugunuz koprudeki goruntulerinin benzerinin bir gun Bogazici koprusunde de yasanmasi dilegi ile vancouver’dan herkese arabasiz bol bisikletli gunler!

NazIm

Adina criticona dedikleri ve trafigi bisikletlilere acmayi/arabalara kapatmayi amac edinen, bunun yaninda petrol kullanimina, petrol tekellerine ve dolayisiyla da sisteme karsi bir durus sergilemekte olsa da, herkes kendi yorumunu getirerek katiliyor bu eyleme. Yolda durdurup sorular yonelten merakli insanlara verilen cevaplar da dolayisiyla farkli farkli oluyor. Bazisi sadece bisikletin strese iyi geldigini, bisikletle daha rahat hareket edildigini ve bisiklet yolu isteklerini on planda tutup dile getirirken, bazisi daha bir sistem karsiti durusunu ortaya koyup, petrolun nasil bir illet oldugundan, savaslardan, iklim degisikliginden, kuresel isinmadan bahsediyor merakla izleyen gozlere. Ne olursa ve nasil dusunurse dusunsunler, bellli bir ortak ruh, bisiklet sevdasi var gonullerde.

Madridde belirlenen bir hatta tum trafigi durdurup hep birlikte ilerliyoruz. Trafik polislerinin yerine one atilip trafigi durdurmaya kalkisinca gerilimli birkac an yasaniyor ama genel olarak hicbir sorun cikmiyor. Bazisi muzigini getirmis paylasiyor, durup bizi izleyen arabalarin arasinda bisiketimizle ilerleken arada bir insanlarla birebir diyaloga giriyoruz. Ben bazen gaza gelip “Bu gezegen sadece sizin degil” filan gibi buyuk laflar ediyorum.

Ispanya Meydaninda toplaniyor kalabalik. Alisildik bir manzara olan meydan, ispanyollar ve paylasilan bir litrelik bira siseleri uclusune bisikletler ve terli kipkirmizi suratlar da katiliyor. Sonrasinda dans, muzik ve hep birlikte sehrin diger ucundaki isgal evine gidiliyor. tam mezarligin icinde ortacag yapilarina benzeyen eski bir bina bu kadar mi guzellestirilebilir diye sormadan edemiyor insan kendi kendine. Iceri girer girmez, hareketli cingene muzigi yapan Cingaro Drom ve Malarazza adli gruplarin verdigi enerjiyle hoplaniyor ziplaniyor. Binanin etrafi bisiklet tarlasi gibi, her renkten her cinsten bisiklet, hala sehri isgal etmekte. Biz de tum gunun rehavetine ragmen harekete devam diyoruz balkan ritimleri kulaklarimizda…

Kivilcim

Paylasmak istedigim milyonlarca sey var aslinda. Aklima ilk gelen Madrid’e tasindigimdan beri gidip geldigim ama gerek zamansizlik, gerek zorunlu secimler veya oncelikler yuzunden arada bir gidip gelmekle kaldigim, turkceye Harikalar Avlusu ya da Harikalar Bahcesi olarak cevirdigim isgal evi (daha dogrusu isgal edilmis sosyal merkez, “Centro Social Ocupado”) geliyor.

Bu harikalar avlusu da neymis diyeceksiniz. Insana umut veren, emek, istek ve en onemlisi de umutla insa edilmis bir proje. Proje deyince, havada kalmasin. Tam on yildir Madrid sehrinin gobeginde, kullanilmadan bombos bekleyen bir okulun, bir grup insan tarafindan mahallede ozgur alan olarak hayata gecirilmesiyle olusmus bir harikalar diyari deneyimi de denebilir.

Mekanin kullanimi organizasyonu tamamen yatay orgutlenmis. Oz denetim, oz yonetim esasina dayali hersey. Burada herkese yer var. Yeter ki istek olsun. Herhangi bir konuda soylesi organize edebilir, sinema gosterimi yapabilir, fransizca ogrenebilir, komsulariniza artik ve kullanilabilir yiyecekleri ziyan edilmekten kurtararak, ziyafet verebilirsiniz. Samba derslerine katilabilir, gitar resitali verebilirsiniz. Yani muzisyenler, gocmenlik konusunda avukatla gorusme firsati bulan gocmenler, cesitli sosyal gruplar veya kucuk sivil toplum kuruluslariyla ilgilenenler, aktivistler, sokakta dolasanlar, cocuklar…yani senin benim gibi siradan insanlar var. Isin sirri bir araya gelmekte, karsiliginda hicbir maddi cikar gutmeden, herkesin bildiklerini digerleriyle paylasmasina, ortak bir enerjiyle kendi kendimize ve kendimiz icin olan ortak bir uretime dayali bu ozgurluk alanlarini ornek alip, umutlanmakta…Cunku hersey umutlanmakla basliyor…

Mekanin isleyisi, ne oldugu hakkinda insanlari bilgilendirek icin yapilan sunumlardan birinden alinmis bir kare.

Bu mekanin kurulus oykusu ve pratik isleyisi hakkinda biraz daha bilgi toplayip sizinle paylasmak icin durmayip gidiyorum. Elime de bir kalem kagit almayi ihmal etmiyorum. Es dosttan buldugum kucuk digital fotograf makinem de cabasi. Bugun daha bir kalabalik, daha bir hareketli ustelik. Burdaki 4 gunluk tatili firsat bilip, bisiklet gunleri (critical mass diyelim artik siz cevirin) dolayisiyla ulkenin diger yerlerinden gelen arkadaslar ortami senlendirmisler, hummali bir eylem hazirligindalar. Direk kafeterya bar tadindaki ortak mekana dalip, bir yandan nargile icerken bir yandan da bira servisi yapan arkadasla konusmaya basliyorum. Burda yasayan pek fazla insan olmadigi sonucunu cikardiktan sonra, konu hakkinda daha fazla bilgi verebilecek bir arkadas, onumuzdeki yogun birkac gunun hazirliklari hakkinda oldugunu dusundugum toplantidan kafasini kaldirip, biraz zaman ayirabilecegini soyluyor. Ben de bunu firsat bilip kafamdaki sorulari siraliyorum. Boylelikle de hersey daha bir somutlasmaya basliyor kafalarda.

Oncelikle benim turkceye “Sessizligi delelim” veya “sessizlige son” diye cevirdigim “Rompemos el silencio” hareketinden bahsediyor guler yuzuyle. Bu bir grup insan, sehrin belli yerlerindeki bazi kilit mekanlari isgal edip taleplerini duyurmak icin bu mekanlari kullanmasindan ibaret bir eylemlilik hali. Bu “Sessizligi delelim” hareketini duydugumda kulagima bayagi yaratici ve etkili bir fikirmis gibi geliyor. Simdiye kadar aralarinda olup deneyimlemedigim icin bu eylemlilik hali nasil bir haldir diye sormadan edemiyorum, daha dogrusu asil ogrenmek istedigim bunyelerdeki siddetlilik – siddetsizlik hali. Bu soru kafamda onlarca ayri dala ayrilirken, aldigim cevap da gayet dalli ve de budakli bir cevap oluyor haliyle. Olaya siddeti nasil tanimladiginizla baslamaniz gerekiyor bu tur bir soru sordugunuz zaman. Siddetin tanimi soruyu yonelttigim arkadasin da dedigi gibi ikimiz icin farkli seyler ifade edebilecegi gibi, sosyal hareketlenmelerin icindeki her bir birey icin farkli seyler ifade edebiliyor. Yani soru bayagi karmasik hale gelince, e ustune arkadas tam bir cevap vermemeyi uygun gorunce, ben de su sessizligi delelim hareketine yakindan bakmadan bir yorumda bulunmak istemiyorum haliyle. Sozunu ettigi mekan isgalleri arasinda buranin cok unlu sinemalarindan birinin isgal edilmesi ve film gosterimleri yapildiktan sonra birakilmasi eylemi hareketi kavramamiz konusunda yardimci olabilecek bir iki ornek.

Neyse efendim, harikalar bahcemize geri donersek, bu mekanin da sessizligi delelim hareketinin bir parcasi olarak isgal edilmesi uzerine, tum yasal engellere ragmen, mahallelinin genelinin de “aman gitmeyin kalin, biz sizden memnunuz” talebi ve destegi, yapilan eylemler ve avukatlarin verdikleri emek uzerine mekan simdilik hala umuda ev sahipligi yapmakta. Mahallelinin destek olani da olmayani da oluyor haliyle. Ornek, binanin girisinde yabancilarin evlerine cok ucuza telefon edebilmelerini amaclayan tahtadan yapilma telefon kabininin yakilmasi olayi.

Aklima gelen diger bir soru, buranin isleyisi, para durumlari ve bunyelerdeki hiyerarsi egilimi uzerine oluyor. Soylediklerine gore yapilan herseyin butcesi haliyle izinsiz isletilen ve de fotograf cekmeme izin vermedikleri kafe barin ve duzenlenen partilerin getirisinden ibaret. Bir de arada sirada kek pasta yapmaya karar vermisler son gunlerde. E ispanyollarin akil almaz parti, eglence ve alkol kulturlerini goz onunde bulundurursak, kazanilan paranin yapilan tum harcamalara bol bol yetecegi geciyor aklimdan. Buranin giderinden ne olacak demeyin, avukatlara odenecek paradan, mekanin bakimi onarimi gerekli alet edavat alimina kadar bir cok masraf cikiyor.

Kararlarin verilmesi, ne yapilacagina nasil karar verildigine gelirsek…Efendim, burda asable dedikleri ve gayet genis bir yelpazeden insanlarin oldugu bir grup karar veriyor mekanin nasil kullanilacagina. Bu grubun uyesi olmak icinse kollari sivayip birseylerin ucundan tutan herkesin karar alma surecinde soz sahibi olma sansi oldugunu soyluyorlar. Yani kollari sivamak herseyin basinda, emek vermek…Mesela yoga dersi vermek istiyorum, ne mi yapmaliyim? Hersey Internet uzerinden yuruyor. Bayagi iyi bir web siteleri var ve insanlar Internet uzerinden bir elektronik postayla yapmak istedikleri faaliyeti ve gerceklestirmek istedikleri zamani belirtiyorlar, sonra tek yapmaniz gereken bekleyip gormek oluyor. Bunun disinda, zaten faaliyet halinda olan gruplar var. Her grubun ayri bir gunu ve saati var. Bunlarin hepsine internetten ulasmak mumkun. Ekolojik bir tarim kooperatifinden, eylemlerde muzik yapan samba grubuna kadar farkli gruplar var. Bunlardan ilginizi cekeni secip, aktivitelerine katilip katilamayacaginizi gormek icin mail yoluyla direk ulasiyorsunuz. Bisiklet tamirinde yardim mi istiyorsunuz, bilgisayarinizdaki Bill Gates den kurtulmanin yollarini ogrenmek mi istiyorsunuz yoksa, hadi harikalar diyarina…

Burada yasayan az insandan birkacina rastliyorum. Tanistiklarimin hic birisi Ispanyol degil nedense. Zaten yasayan pek fazla insan da yok burda diyorlar. Bir projen varsa kaliyorsun bir sureligine, bu proje mekanin kendisiyle ilgili olabilecegi gibi, herhangi sosyal bir proje de olabilir. Bu hafta sonu Barcelona ve Donosti sehirlerinden gelen kalabalik bir gruba ev sahipligi yapiyor mesela, yaklasik iki saat icinde gerceklesecek olan bisikletli eylem nedeniyle gelen renkli gruptan insanlar, koridorlarda cirit atip zemin katta basketbol oynarlarken, yazdigim satirlara son verip, bacak kaslarimi yaklasik 5000 kisiye varabilecegini soyledikleri bisikletli eyleme hazirliyorum.

Kivilcim Ilhan

Hikayeleri sesle anlatmak bazen fotoğrafla anlatmaktan daha da eğlenceli olabiliyor. Dinleyicinin hayal gücüne kalmış renkler, kokular, şekiller; ama, sesler burada.

Meydandan eve yürüken Eric’in çaldığı Jew’s Harp, soundtrackimiz oluyor güneşli bir Şubat gününde, Brüksel’de:

Barselona’da metroya benimle birlikte binen Roman akordeoncunun çaldığı Tango, nerede olduğumu unutturup ruh halime şekil veriyor:

Metrodan inip kuş pazarından geçtikten sonra:

Vardığım meydandaki bir çift sokak müzisyeni hangdrum’la tanıştırıyor beni:

İstanbul’da yağmurlu bir Mart gününde Taksim’de Yeşim’le kahve içtiğim cafe’den çıkıyorum ve Galatasaray Meydanı’nda bir grup sokak sambacısı deliler gibi samba çalıyor yağmur altında ve etraflarındaki kalabalık gülümseyerek dans ediyor:

Beşiktaş’dan vapura binip Kadıköy’e geçiyorum. Haldun Taner tiyatrosunun önünde Karadeniz’li yaklaşık 40-50 kişilik bir grup, tulum eşliğinde horon tepiyor:

Strasbourg’da Nato karşıtı gösteri mitinginde, polis sirenleri, sambacı aktivistler ve havada uçuşan sloganlar nerede ve ne yapmakta olduğumu hatırlatıyor sürekli:

Amsterdam’da OVA halk kütüphanesinde çalışırken, 4. kattaki canlı yayın odasından bir jazz grubunun prova sesleri yükseliyor:

Brüksel’de yürüyüşe çıkıyorum ılık bir Nisan akşamında. Orta yaşlı bir müzisyen çift -Fransız bir bey, Amerika’lı bir bayan) gitar çalıp kulaklarımızı 70′lerin müziğiyle yıkıyor, temizliyor. Çevrelerinde işten çıkmış bir adam kravatını gevşetmiş bağdaş kurmuş, birkaç genç bira içiyor, iki ayyaş dans etmeye başlıyor, bir tanesi çiftin topladığı paraları çalmaya çalışırken ötekisi onu yaka paça halkanın dışına fırlatıp, elindeki bozuklukları gitar kutusuna geri atıyor, Japon turistler fotoğraf çekiyor:

Ve eve dönüyorum. Juuda, henüz söz yazamadığımız şarkıyı gitarla çalarken kardeşi Elisa mızıkayla doğaçlıyor ve şarkının giriş kısmı tamamlanmak üzereyken, Elisa bırakıyor ve mızıkanın kolay görünmesine rağmen ne kadar emek isteyen bir müzik aleti olduğundan bahsediyor, Juuda çalmaya devam ederken:

Bu kalabalık, biraz kaotik, biraz karışık kentleri yaşanır kılan en güzel şeylerden biri sokak müziği. İçinde olduğumuz anları gerçek kılıyor, hikayeye boyut katıyor.