Bütün bu tozlu anıları bana hatırlatan dün Hajipur’da gittiğim sinemaydı. Bildiğiniz gibi Hindistan’ın en yoksul bölgelerinden birinde ikamet ediyorum. Bir tatil gününde yapılabilecek en ilginç şeyin sinemaya gitmek olduğunda karar kılan arkadaşlarım bak bu bildiğin gibi değil diyerek beni evden çıkarmayı başardılar. Filmin hintçe olduğunu yarı yolda söyleseler de hint filmlerinin konusunu anlamak için hintçe bilmeye pek gerek yokmuş aslen onu öğrendim. Yanımdan yine de hintli arkadaşımı eksik etmedim. Açıkhava sineması olmasa da kitlelerin filmleri hala heyecanla izlediği, sinemanın bölünmüş küçük odacıklardan ibaret olmadığı, köhne de olsa gururlu bir sinema salonu ile karşılaştım.

Bolywood filmleri başlı başına bir fenomen ama ben filmden çok sinema salonunu izledim. Sinema salonu resmen bir panayır yeriydi. Alkışlayanlar, ıslık çalanlar, müzikal sahnelerde kalkıp göbek atanlarla birlikte kaotik bir eğlencenin ortasına düştüğümü farketmekte hiç geçikmedim. Hikayeyi ne kadar dışarılıklı bir gözle anlattığıma da bu noktada dikkatinizi çekmek isterim. Zira fısıltıya bile toleransımızın olmadığı, nerede ne hissedeceğimize film psikologlarının karar verdiği modern zamanların görsel ama bireysel tapınma törenlerine alışalı çok oldu. Cık cıklamaya başlamadan önce, prensesin zihni açık Indiana Jones kılıklı muhabiri olarak yeni kültürleri yargılamadan, antropolog edasıyla inceleme misyonumu hatırladım. İçinde bulunduğum durumun çocukluk deneyimlerime ne kadar yakın olduğuna uyanmam da bu vesileyle oldu. Paralellik kurup “empati yaptım”.

Yani tabi empati de bi yere kadar. Hindistan’da herşeyin biraz abartılı olduğunu bilmek için buralara gelmek gerekmiyor herhalde. Yanımdaki eleman “daha ne kadar filmin gürültüsünü bastırmaya çalışarak telefonda konuşabilir” diye düşünmek ekrana odaklanmayı pek kolaylaştırmadı. Arkamdaki elemanın beşinci tükürüğünde, artık kesin üstüme tükürmüştür diye rahatlayıp tekrar filme geri döndüm. Bütün salon filmi bırakıp kötü adama laf yetiştiren sinirli bir amcaya kahkahalarla gülmeye başlayınca anladım ki film buradaki kitlesel eğlencenin sadece bir bölümünü oluşturuyor. İnsanlar etrafındaki yüzlerce kişiyi yok saymadan aktif bir katılımcı olarak birlikte eğleniyorlar. Yine de geçen bayram kutlamalarında Tom Cruise’a benzetilerek ilgi odağı olmaktan kaçamayan bu beyaz kulunuz, karanlığın nimetlerinden faydalanarak kimsenin ona bakmamasının keyfini de sürdü tabi.

Şimdilerde dansçı tiyatrocu tayfasının dillerine doladıkları interektif gösteri anlayışını, seyirciyi işin içine katma çabalarını düşünüyorum. Oturma gruplarını şöyle işin içine katalım, böyle atraksiyon yapalım hede hödösüyle, televizyonların karşısında eğlencenin pasif öğeleri olmaya alıştırılmış, uyuşturulmuş kitleleri uyandırmaya çalışsınlar. Entelköy Efeköy’e Karşı filminin galasına giden bir arkadaşım, galaya davetli egeli köylülerin müzikli sahnelerde nasıl kalkıp göbek attığını anlatıp, biz de kös kös oturduk diye hayıflanmıştı. Biz o treni kaçırmışız anlaşılan. Bunun adına batılılaşmak mı diyorsunuz ne diyorsunuz bilmiyorum ama ben o batılılaşan yanımı çok sıkıcı buluyorum.

Gelelim Bollywood filmlerine. Hintli arkadaşlar, hiç kimse dans edip şarkı söylemediği için Hollywood filmlerini oldukça sıkıcı bulduklarını ifade ettiler. Bence çok haklılar. Hint filmleri çok ciddi görsel şölenler olmalarının yanı sıra her filmde drama, aksiyon, gerilim, şiddet, aşk ve komediyi içeren standart bir modeli takip ediyorlar. Bütün bu unsurları barındırmayan filmler de zaten satmıyor. O yüzden ne tür bir film bu demek biraz anlamsız kaçıyor. Hint geleneksel tiyatrosunun oturduğu binlerce yıllık oyunculuk mirasının izlerini de oyuncularda görmek mümkün. Hindistan bol mimikli bir ülke olsa da oyuncuların herhangi bir duyguyu ifade etmek için onlarca farkli mimik ve yüz kasını ustalıkla kullandığını gözlemek mümkün. Yani bizim dizi oyuncularını figüran diye bile koymazlar bu filmlere.

Fimlerdeki temalar tamamen hint popüler kültürü ve yeni yükselen değerlerin izlerini taşısa da ulusal sinema denen şey demek böyle bişeymiş diye düşündüm şöyle bi durup. Bir milyarlık bir nüfusa hizmet verdikleri düşününce hasılat ve film endüstrisinin hacmi konusunda pek bir sıkıntı çekmedikleri aşikar. Teknik bir gözle filmlere bakınca sanat yönetiminden görsel efektlere, görüntü yönetmenliğinden oyunculuğa kadar oldukça iyi iş çıkardıklarını söyleyebilirim. Temaların ve hikayenin klasik ve kitsch olması bence diğer unsurları gözardı etmek için yeterli değil.

Velhasıl kelam altı üstü ikibuçuk saatimi sinemada geçirip, film hintçe olduğu için bütün bunları düşünmeye zamanım oldu. Kafanızı şişirmem de ondandır. Dua edin kriket maçına gitmeyeyim. Bütün prenseslerimi münasip yerlerinden öpüyorum.

Sevgili Prenses
Karlı İstanbul’dan güneşli Hint diyarına göçümün birinci haftasındayım. Bihar eyaletinin Hajipur şehrinde gürültüden kafamı yastıkların altına gömerek geçirdiğim gecelerin ardından ne oluyor lan dışarıda konulu araştırmamın sonuçlarını seninle de paylaşmak isterim. Meğersem ben Saraswati Bayramı denen çılgın kutlamanın kurbanıymışım. Allah jeneratör ve hoparlörü yaratırken bu ölümcül kombinasyonun bir gün hintli halk kitlelerinin eline geçeceğini hiç hesap edememiş bana kalırsa. Burası 110 milyonluk nüfusa sahip fakir bir eyalet olsa da, hint halkı aç kalmış susuz kalmış gidip devasa hoparlörler edinmiş. Hatta bazıları bunları sekizli onlu kombinasyonlar haline getirmiş, evinin önünde dini tekno partisi vermekteymiş. Bilgelik, sanat ve müziğin tanrıçası Saraswati’ye ithaf edilmiş bu bayramın öncelikli olarak müzik kısmını dikkate alan halk güruhları, “dans etmeyeni dövüyorlar” şiarıyla kendinden geçmiş.

Hintlilerin tekerleği de keşfettiğini unutacak kadar saf olan kulunuz, şu anda 15 hoparlör, bir jeneratör ve iki el arabasını takip eden bir güruhun kapının önünden geçişini şaşkınlıkla izliyor. Popüler şarkıların hint mantralarıyla uyarlanmış, dijitalize edilmiş versiyonları dört bir yandan uykusuz beynime hücum ediyor. Dün gece gerçekleştirdiğim; bir sokağı içeren sosyolojik örnekleme çalışmasında; en az 5 hoparlör, 1 tanrıça heykeli, yiyecek ikramı ve en az 50 çocuktan oluşan bayram paketinin tek bir sokakta 10 kere tekrarlandığını gördüm. Gerisini siz hesap edin.

Hindistan’ın turist görmemiş fakir bir bölgesinde yaşamaya başladığımdan kelli, rock star denen şahsiyetlerin kalabalıklardan ve ilgiden nasıl bunalabileceğini meşhur olmadan keşfetme şansına da nail oldum. Bayramdan bayrama içki içen ve bu yüzden içince sapıtan hint gençliği, dans bayramını benim gibi dans etmeyen yabancıları motive etmek için kullanıyor. Tuna dans etmeye çalışıp yine kendini rezil etti diyenleri duyuyorum orada. Sevgili arkadaşlarım! Sonunda benim gibi dans eden, abuk subuk el kol hareketleri ve koordinasyonsuz zıplamaların normal karşılandığı bir memlekete vardım. Ben dans ederken dalga geçen gözleriniz sizin olsun. Beni burada bağrına basan bir kitle var. Burada dans kardeşlerimleyim. Yine de aralarından sıyrılmak biraz zor. Allahaşkına gel bi tur da benimle dans et ısrarları bizim köy düğünlerini aratmayan cinsten.

Günün anlam ve önemine binaen bugün sana senin kadar büyüleyici bir tanrıça olan Saraswati’den bahsetmek isterim prenses. Tanrı Brahma’nın karısı Saraswati. Hem tanrısal hem de dünyevi bilgelik en önemli özelliği. Sanat ve dans gibi başka bir çok özelliği olsa da Saraswati teyzenin, Saraswati Bayramı bir nevi okuma bayramı olarak kutlanıyor Hindistan’da. Okumuş insanlara krallardan daha fazla hürmet eden hint toplumu çocuklarına ilk kelimeleri okumayı bugün öğretiyormuş. Çocuklar kitapları defterleri toplayıp tanrıça heykeline sunuyorlar bugün. Çelişkili bir şekilde kitap okumak yasakmış bugün. Tanrıça Saraswati, kendisine sunulan kitaplar üzerinden kutsuyormuş “öğrenen”leri.

Brahma’nın karısı desek de hinduizm alimleri ve mitolojik araştırmacılar arasında Saraswati’nin kimin kızı ve kimin karısı olduğuna dair çeşit çeşit spekülasyon var. Bu güzel ablanın Brahma’nın ağzından çıktığına dair söylentiler de mevcut. Antik metinlerde Saraswati’nin aslen Himalayalarda doğan bir nehir olduğuna dair bir konsensüs mevcut. Nehrin izleri uydudan sürülebilse de yatak değiştirip kuruduğu anlaşılıyor. Bir süre nehir tanrısı olarak takılan Saraswati dilberi daha sonra vedik metinlerde belirirken nehir vurgusu ortadan kalkmış gibi gözüküyor.

Suya ne kadar hasret ve muhtaçsak bilgiye ve bilgeliğe de o kadar muhtacız şiarıyla bu tarihsel geçişi okumak olası. Antik hint dinadamı-entellektüellerin halkı eğitmek için dini tarihsel bir manipülasyon yaratmış olması muhtemel. Ben en çok bu benzetmeyi sevdim. “Ey bilgi! Gel ak üstüme bir nehir gibi. Batayım içine, doldur içimi!” demeye getiriyorlar ki bilgiye obsesif derecede tapan ben kulunuz dışarıda hintlilerle kudurmak yerine yine oturdu sizi bilgilendirmeye çalışıyor.

Hindistan’ın bu yanında kutlanan en büyük bayrama denk geldim gelir gelmez. Önümüzdeki 6 ay Hajipur’daki prenses bürosundan prensese yazdığım mektuplarla belirli günler ve haftalar ile Hindistan’a has abukluklarla bünyeleri şaşırtmaya çalışacağım. Bu süre içinde Hindistan’ın uzaylılar tarafından istila edildiğini, hintlilerin aslında uzaylı olduğunu, çok pis olduklarını, her yerde salgın hastalık olduğunu iddia eden arkadaşlarımı çatlatırcasına sosyokültürel gerçekliklerin tepetaklak olduğu bir ortamda da mutlu mutlu yaşanabileceğini ispata çalışacağım. Bunu niye diyorum: Dün aldığım bir mesajda bir haber linki vardı. Kalküta’da zatüre teşhisiyle hastaneye kaldırılan bir hasta, penisini farenin yemesi sonucu kan kaybından ölmüş. İstisnai örneklerle yormayın beni arkadaşlar. Seviyorum hepinizi.

Şimdilik seni 2010 yapımı Thought of You videosuyla başbaşa bırakıyorum ki yüzüne biraz da gülümseme gelsin şu karışmış dünya gündeminde. 2011 yılında festival festival gezmekte olan video, Prenses’e özel şimdi ve burada!

METROPOLIS

Yönetmen: Fritz Lang
Senarist: Thea von Harbou | Fritz Lang
Yapımcı: Giorgio Moroder | Erich Pommer
Müzik: Gottfried Huppertz | Abel Korzeniowski | Giorgio Moroder | Peter Osborne | Bernd Schultheis | Benjamin Speed | Wetfish
Tür: Macera | Drama | Bilim Kurgu
Lisan: Almanca
Ülke: Almanya
Süre: 153 ‘
Vizyon Tarihi: 10 Ocak 1927

Zamanın kapitalizm tanımı ile geleceğe dikiz… Yerin kat kat altında karanlık, sanayi kokan ürkünç bir yapılaşmada çalışan binlerce işçi, yerin üstünde yükselen cam kaplı gökdelenler arasına çekilmiş tren raylarını kullanan zenginler… 1927, Weimar Cumhuriyeti Almanya’sından gelecek böyle görünür. Gelecek derken hangi yıl ve hangi ülke olduğunu bilemesek de ilginç bir biçimde bugünün Tokyo’su, New York’unu andırmıyor değil.

Art-Deco akımıyla sanatta modernleşmenin Almanya’da emeklemeye başladığı yıllardan inanmakta zorluk çekilecek kadar gerçekçi bir sessiz bilim kurgu filmi Metropolis. Filmin orjinalinden bir kısım parçalar kaybolmuş olsa da 2001 yılında yeniden keşfedilmesiyle orjinaline uygun bir halde yenilenir ve hatta Unesco Dünya Hafıza Kaydı altına alınır. E haliyle…. Metropolis, 1984 ve Cesur Yeni Dünya gibi kült distopyalardan önce yazılmakla kalmayıp modernite akımının emri, sanayi devriminin kavliyle görsele dökülmüş o kadar gerçekçi bir bilim kurgu filmi ki insan 85 yıl sonra bakınca “Ulan dünya Hitler’i Mussolini’yi, ikiz kulelerin havaya uçmasını gördü ama mizansen o zamandan belliymiş” demeden edemiyor.

Filmdeki zenginleri eğlendirmeye gelen “erotik dansçı” sahnesi, aynı yıllarda Amerika ve Almanya’da ortaya çıkmaya başlayan modern dans girişimlerinin ilk video örneklerindendir. Çok da uzun olmayan dans sahnesine ve karakterin kötü kadın rolüne bakıldığında dışavurumcu modern dansın Alman annanesi Mary Wigman’in “Cadı Dansı”ndan epey ilham alındığını görüyoruz.

Yalnızca distopya sevenleri değil aynı zamanda modernite takipçilerini de kalpten vuran bir film. Şiddetle tavsiye edilir. Trailer’i burada.

THE AMERICAN ASTRONAUT

Yönetmen: Cory McAbee
Senarist: Cory McAbee
Yapımcı: Michael Krantz, Robert Lurie, William Perkins, Joshua Taylor
Müzik: The Billy Nayer Show
Tür: Müzikal, Komedi, Bilim Kurgu
Lisan: İngilizce
Ülke: Amerika
Süre: 91 ‘
Vizyon Tarihi: 14 Ocak 2001

Müzikalli absürd bir bilim kurgu filmi izlemek ister misin Prenses? Hem de düşün ki Kim Ki-Duk’a “Gel abi, sana bi bilimkurgu filmi verelim.” demişler, böylece her bir plan muhteşem güzellikte olmuş, hem de bunu siyah-beyaz yapmışlar.

Peki bir sürü gezegen içinde tek meme görmüş adam olmak ve bunu bir ton insana anlatmak zorunda olmak nasıl bir şeydir sence?
Bu film hiç öyle tahmin ettiğin bilim kurgu yada müzikallerden değil. Müzikal de değil belki de. Cory McAbee filmi yazmış, yönetmiş, üstüne bir de başrollerden birinde oynamış. Filmin orasından burasından hiç beklenmedik anlarda müzikal tadında şarkılar çıkıyor, bir çoğu korkunç keyifli. Parçalar da aslında yine yönetmenin grubunun elinden çıkma.

Gezegenler arası kamyon şöförlüğü yapan oyuncumuzun bu “meme gören” elemanı dünyaya getirmek için çıktığı yolculuğu anlatan film Ceres diye bir uyduda başlıyor ve bu giriş sahnesi bile insana verdiği keyifle büyük hayranlığı hakediyor. Şahsen son zamanlarda izlediğim en iyi film olduğunu itiraf etmeliyim. Bu da sitesi ve trailer’ı.

KOKUHAKU (CONFESSIONS)

Yönetmen: Tetsuya Nakashima
Senarist: Kanae Minato (kitabından uyarlanma), Tetsuya Nakashima
Yapımcı: Minami Ichikawa, Yûji Ishida, Genki Kawamura
Müzik: Toyohiko Kanahashi
Tür: Drama, Gerilim
Lisan: Japonca
Ülke: Japonya
Süre: 106 ‘
Vizyon Tarihi: 5 Haziran 2010

Seneler önce, adını hatırlayamadığım, bir grup okul öğrencisinin en vahşisinden birbirini doğradığı bir Japon filmini sinemada izlediğimden beri ne zaman gerilim sınıfında bir Japon filmi izleyecek olsam kendimi uzun uzun ikna etmem gerekiyor prenses. Bir yandan merak ediyorum, bir yandan da bildiğin tırsıyorum.

Neyse ki bu Kokuhaku öyle çıkmadı. Gerilim sınıfında bir film olsa da çok daha başka bir şekilde işlenmiş konu. Hatta inanmazsın ama filmde iki yerde Radiohead bile çalıyor. (Last Flowers to Hospital) Bir Japon filminde Thom Yorke’un sesini duymak ilk başta şok etkisi yaratsa da zamanla alışılabilen bir durummuş.

Film bir okulda öğretmenin öğrencilerine o sınıf içindeki iki çocuk tarafından kendi kızının nasıl öldürüldüğünü anlatması ile açılıyor. Zaten sonra film de bu sınıftaki birkaç öğrenciyle bağlantılı bir şekilde itiraflar üzerinden gidiyor. Ve bunu da takiben öğretmenin aldığı intikamı anlatıyor. Bu kadın öğretmen büyük bir soğukkanlılıkla intikamını alırken biz de muhteşem bir görüntü yönetmenliği, müzikler ve ışıklarla başbaşa kalıyoruz. Film bildiğimiz bazı Japon filmleri gibi kan revan bir biçimde geçmiyor, dozajı çok güzel ayarlanmış. Bir yandan da zeki öğretmene hayran olmadan yapamıyoruz tüm film boyunca.

Film yavaş çekim görüntülerle dolu. Kimi zaman sıkıcı olabilse de konu bütünlüğüne desteği büyük. Kendi içinde bir tutarlılığı olduğu için de bir yerden sonra bu yavaş çekimleri bekler oluyorsunuz. Bencilliklerimizin, öğrenciler arasında son zamanlarda doğruğa çıkmış şiddet eğilimi ve hatta uygulanışları konusunda çarpıcı bir film. Trailer’ını ingilizce altyazıyla buradan izleyebilirsiniz.

Burada ufak bir not girmek istiyorum. Japonya’daki bu “çocuk hukuku” denen şey hakkında bir bilgim yok ama filmden anladığımız üzere baya ilginç bir kanun. Fikri, bilgisi olan varsa yorumlara eklerse çok sevinirim.

LUCIFER RISING

Yönetmen: Kenneth Anger
Senarist: Kenneth Anger
Müzik: Bobby Beausoleil
Tür: Deneysel, Müzikal
Lisan: İngilizce
Ülke: ABD
Süre: 29 ‘
Vizyon Tarihi: 1972

Guy Maddin’den önce Kenneth Anger vardı. Maddin’den sonra da var ve kalplerimizde ebediyen yaşayacak ama Anger, eşcinsel özgürlük hareketine, Batı yakası okült entelijansiyasına ve sinemaya vereceğini çoktan verdi ve yeni ikona fabrikaları açacak sermayeyi tüketti.

Anger, Lumiere’ler ve Mélies gibi biraz fazla erken dönem isimleri ustası kabul etse de kendisinin daha çok Cocteau ve Vigo’nun sürrealist-sembolist (bağlam karışıklığı, terim cehaleti yok; her ikisi de, zira Anger Breton’ca değil pekala Dali’ce bir sürrealizmden ve günümüzde Matthew Barney’nin omuzladığı kadarından daha az fiyakalı ama daha damardan bir sembolizmden bahsediyoruz) sinema dilinin mirasçısı ve geliştiricisi olduğu düşünülebilir. Tam da Cocteau ve Vigo gibi her onyılda yeni “score”lar bestelenebilecek, müzikle soluyan işler kotarmıştı Anger – tabii Vigo’ya theremin ya da klavsenle eşlik edilebilirken Anger’a öksürüklü bir amplifikatör ve elektro gitar daha iyi gidecektir.

Homoerotizmi pek de evcil olmayan çehresiyle (ladyboylar değil, deri fetişisti motorcular) bayraklaştırdığı, 60′lar “New Age uyanışı”na Thelema’yı (Crowley’nin peygamberi olduğu din) enjekte ettiği en ünlü işi “Lucifer Rising”, sinema tarihinin en Rock’n Roll yapıtlarından biri kabul edilebilir. Kadrosunda Marianne Faithfull ve Mick Jagger’a yer veren ve esas “score”unu eski Manson çetesi elemanı, halen hapiste demlenen Bobby Beausoleil’in bestelediği “Lucifer Rising”, Marianne Faithful’a tekrar aşık olmak ve Rock’n Roll, tehlikeli sanatlar ve libidonun “kutsal üçlemesini” yeniden tatmak isteyenler için ufak bir bilmece.

Hazırlayanlar: Elif & Çağlar & Mutlu

Baştan söyleyeyim, bu bir kaç parçaya bölünecek uzun bir yazı dizisi olacak. (Evet biliyorum ben bu sitenin Fidel Castro’suyum.) Bu uzun yazma meselesiyle ilgili hep bir takım güzellemeler duydum. Kısaca yazarlara tembihlenen şu: “İnternet kullanıcısının odaklanma süresi çok kısa olduğundan yazıları kısa ve öz tutmalıyız.” Yoksa.. yoksa.. kuş uçar, yaprak konar. Hepimiz onca koşturmacanın içinde kısa mesajlarla ve Facebook duvarlarıyla iletişmeye alıştığımız için 2 sayfalık bir yazı bize dünyanın en gereksiz şeyi gibi geliyor. İletişim aletleri çoğaldıkça söyleyecek şeyler azalıyor mu ne? Zamanımız yok işte! Ama hezimetlere rağmen yılmadım. (Yenecem seni İstanbul!) Özellikle Japon gençliğinin altkültürü gibi geniş ve eğlenceli bir konu da olduğu sürece yazı uzun olabilir. Niye? Çünkü Prensese Mektuplar anayasasında “Nayır uzun olmaz. Uzun olması teklif dahi edilemez.” diye bir madde yok. Ama kalkıp dört sayfa taxidermy’nin inceliklerinden bahsedersen insanların yazıyı ayıla bayıla okumasını beklememelisin. O yüzden anlayışlı davranıp bazen bayabileceğimi itiraf ediyorum. Douglas Adams değiliz sonuçta. Arada sıkılanlar bahçeye çıkıp oynayabilir, Facebook’a bakıp birilerini dürtebilir ya da friendfeed’deki arkadaşlarının yemini suyunu verebilir.

Biraz açık fikirli olun canım. Bu kadar ethnocentric olmayın.

Tam olarak neredeydi bu ada?
Benim için Japonlar çoğu zaman bir muamma. Ben baştan pes ettim zaten. Bunların iki tane yarışma programını seyredince anladım ki olay başka. Yemeklerini, filmlerini, spritüel inanışlarını çözmeye çalışan nice Batı’lı arkadaş genelde kısa sürede beyin erimesi riskiyle telef olur. (Beynin kulaktan akma hali japon animelerinin sevdiği bir temadır.) Çünkü Japonya denilen bu garip denklemde pek çok bilinmeyen içiçe geçmiştir. Her zaman anlamasam da seviyorum herifleri.

2010 nisan ayı civarında CNN’in sitesinde hentai oyunu “Rape Lay” ile ilgili olarak bangır bangır bir haber yayımlandı. Rape Lay pornografik bir oyun ve baş karakterlerinden biri çocuk yaşta. Oyunun temasını isminden tahmin etmişsinizdir. Habere yağan yorumlar neredeyse bir milyona yaklaşırken CNN sayfası hiç olmadığı kadar tıklandı. Genelde herkesin yorumu benzerdi. “Bu kahrolasıca Japonlar nasıl böyle bir şeyi rahatça piyasaya sürebilirler? Daha doğrusu böyle korkunç bir endüstri nasıl varolabilir? Ne oldu bu adamlara?” Sınırsız internet semalarında bugün isteyen herkes kolaylıkla bu oyuna ulaşabilir. Forum bir anda Japon düşmanlığı mesajlarıyla dolup taşınca bu sefer bir de olayla hiç ilgilenmeyen Japonları savunmaya çalışan başka bir grup peydah oldu. Bu tartışmanın diğer tarafında kültürlü ve dünyayı gezip görmüş diğer arkadaşlar vardı. Bu zat- ı muhteremler Goa’yı görmüş, Kamboçya’da konaklamış ve İran’ın dağlarını katetmiş olduklarından farklı kültürlerle içiçe yaşamanın ve normalliğin nasıl göreceli bir kavram olduğunu kafalarında çözmüş aşkın insanlardır. Doğal olarak bu darbeyinli yorumlara köpürdüler.

Benim bi kısım arkadaşlar bu gruba girdiğinden “İki boyutlu küçük kafalarıyla kendi burunlarının ucu dışında hiç bir şeyi göremeyen dar görüşlü budalalar! Sadece sizden farklı oldukları için ilk fırsatta sapkın, manyak yaftasını yapıştır gitsin.” şeklinde karşı atağa geçip kültürlerin kaynaşmasına ve dünya barışına kendilerince küçükte olsa bir katkıda bulundular. Bu arada iki tarafında aklına “Bu oyunu yapan tek bir firma. Niye biz -Japon halkı- şeklinde komple bir milleti kapsayan tartışma içerisindeyiz?” demedi. Sanki Japonya’da herkes Rape Lay oynuyor. Benim pozisyonum ise her zamanki gibi imrenilecek bir pozisyon değildi. Görüşlerim genelde popüler olmamıştır. Bence her iki taraf da haklıydı. Çünkü evet Japonlara kısaca deli diyebiliriz. Ama onlara asıl bu sebepten hasta olmak lazım. Özellikle benim bu yazı ve diğer ilgi alanlarım için iletişime geçtiğim çoğu Japon genci bildiğin manyak. Manyak olarak da gayet mutlular. Ailelerinin daha da manyak olduğunu düşünüyorlar ve aileleri de onların manyak olduğunu düşünüyor.

eööö... ee... şey..ohaaa... WTF Japan yaa hakkaten WTF dedirttiniz bana!

Şimdi sen kalkıp “Ben dünyayı görmüş sevgi dolu bir ruhum.” deyip ortalara atlarsan kendini bir takım platformlarda 9 yaşında çocuklara tecavüz edilen bir video oyununu savunuyormuş gibi gözükürken bulabilirsin. Ben duymadığım bilmediğim hentai filmlerini hep bu delilerden öğrendim. Kami’nin tavsiyesiyle Kite denen bir şey seyredip ağır kabuslara gark oldum. Kısacası her ortamda “Cool olmalıyım!” diye kasmayın. Dumura uğramak bünyeye iyi gelen bir şeydir. Çünkü biliyorum liberal beyinlere garip gelecek ama gerçek anlamda ırkçılıktan kurtulmanın tek yolu ilk başta kısa bir ırkçılık girdabından geçiyor. Fransızlar, Hintliler hepsi manyak, hepsi deli, sadece sizin manyaklıklarınızdan daha farklı bir manyaklıkta büyümüşler. Kurban bayramında ziyarete gelen ecnebi bir arkadaşım Topkapı’da otobüse binmeye çalışırken efsanevi “Topkapı Silent Hill” minibüs şöförlerinin kıstasında kaldığında canını zor kurtarmıştı. Etraf da Hostel filmi gibi bağırsak ve döşe bulanmış durumda tabii.(Yaşasın bayram!) Sonuçta İstanbulluların Mad Max tarzı bir hayat yaşayan bir grup manyak olduğuna kanaat getirmişti. Bu yazı için yaklaşık 3 haftadır konuştuğum 30 Japon’un 30′u ayrı deli. Adamlarla sadece nezaket seviyesinde kalırsan o mesafe öyle kalıyor. Bir türlü içlerine girip almak istediğin bilgileri alamıyorsun. Çok kibarlar o ayrı. Neyse sonra uçtu kibarlık pencereden. Ne zaman ki onlar bana önce “Gaijin” sonra “Barbar Türk” diye saldırdı ondan sonra arkadaşlığımız rayına oturdu. Onların bana gönderdiği “Ermeni katliamı fotoları” ve benim onlara forward edip durduğum sayısız “rape of Nanking” makalesi ve “The Cove” belgeseli trailerından sonra gayet güzel anlaştık. Yoksa nezaket, kibarlık öyle gidecekti. Ser verip sır vermiyorlardı. Karşılıklı girdiğimiz kültür şoku dumuru ve atışma sayesinde Dir en Grey grubunu, ipod’umda loopa aldığım miyavi’yi keşfettim. Eğer sonradan açıldığımız o muhabbetler olmasaydı bu seride ne sukebanlar olacaktı ne de “hız kabileleri”. Tanıdık bir şey bile oralarda yakından baktığınızda “hass…hasss” demenize yol açabilir.

Diet su...bilmiyoruz ki hiç birimiz.. bilemiyoruz

Bilmem anlatabiliyor muyum? Seviyorum..seviyor musuun?

Bu adamlar, millet bellerine bomba koyup kendilerini patlatmayı akıl etmeden ya da ateşe vermeden çok önce harakiri ve seppukuyu hatmetmiş, uçakları doldurup gökdelenlerle çarpıştırmak, daha moda olmadan kamikazelerle milleti titretmiş ve tentacle porn’u, Godzilla’yı, Takashi Miike’yi  çıkarmış adamlar. O yüzden bunalımları sosyolojik faktörleri bir kenara bırakalım. “Hiroşima’dan sonra böyle oldular, milletçe travma geçirdiler. İntihar oranı giderek yükseliyor. Efendim uyuşturucu kullanımı tavan yapmış. Avrupa’nın hayatında görmediği kokteyller ve kimyasallar burda liseli Japon gençlerinin elinde oyuncak vs vs…” Geçelim bunları. Her ne olduysa veya içtilerse ortaya çıkan karışım bazen nefis şeylere gebe oldu. Ben hep kendi çarpık kafamda merak ediyordum, animeler ne kadar gerçeği yansıtıyor? Harbiden çoğu animeseverin kafasında hayal ettiği gibi “PostApocalyptic bir Bladerunner Tokyo’su” var mı? Motosikletli, kılıçlı samuraylar ve öldüren demir yoyolu çılgın okul kızları Shibuya’da cirit atıyor mu? Az sonra!

Cosplay nasıl bir şey?
Tokyo’nun Harajuku istasyonu moda dünyasının Mekke’si olmadan çok önce gotik lolitalar ve kogallar daha sokakları doldurmamışken cosplay bu oluşumun ilk sinyallerini veren fenomendi. Cosplay kısaca kostüm oyunu olarak değerlendirilebilir. Frp’yle haşır neşir olanlar bilirler. Live oyunlarda kostümler, asalar, kılıçlar sık karşılaşılan şeylerdi. Karakteri öldüğünde ağlayan, oyuna yürekten bağlı gençler de tabii. Yaratacağınız cosplay karakteri için sınırsız seçenek vardır. Anime ve manga kahramanlarının yanı sıra her türlü fantastik mecrayı kötü emellerinize alet edebilirsiniz. Pikaçhu bile olabilirsiniz.

“Türkiye’de bu işler tutmaz.” derseniz yanılıyorsunuz çünkü tam olarak cosplay sayılmasa da bizim gençlik bu ortamlarda adını duyuracak işlere imza atmıştır. Aşağıdaki video tamamen türk FRP’cilerinin eseridir. Dragonlance yani Ejderha Mızrağı fantastik edebiyat serisinin saygı duyulan bir parçasıdır. Bizimkiler bir gün “Ulan filmi çekecek paramız yok bari trailer çekelim.” deyip ateş çemberine atlamışlar. Şimdi bu traileri seyredip gülebilirsiniz. Biz de her seyrettiğimizde gülüyoruz. Aksanlar, kostümler, oyunculuk; hiçbirine sinematik şaheser diyemeyiz bu bir gerçek. Fakat projenin arkasında gerçekten bu işe inanılmaz vaktini ve emeğini vermiş bir grup insan var. Azıcık maddi destekle yapılan bu projeden Yüzüklerin Efendisi kalitesinde bir şey bekleyen diğerlerine ise söyleyecek sözüm yok.

Çoğunluk Cosplay olayının çıkış yerini uzakdoğu zannediyor aslında bu tam anlamıyla doğru değil. Şimdilerde dev organizasyonlara dönüşen ComicCon gibi sci-fi fuarlarından çok önce tüm çizgiroman dünyası yıllık olarak Worldcon’da biraraya geliyordu. Worldcon 1939’yılından beri devam eden büyük bir bilim kurgu fuarı. (Evet doğru okudunuz 1939. Şimdiye kadar sadece 1942 ve 45 yılları arasında düzenlenmedi. Tahmin edersiniz… 2. Dünya savaşı desem…) 1984 yılında fuara davet edilen Japon manga çizerleri ve prodüktörler Amerika’da 5 gün boyunca çizgiroman fanlarının gayet ciddi bir şekilde kostümlerle sokaklarda fink atmasından çok etkilenince geri dönüp ortamları Japon gençliğine bildirdiler. Her ne kadar Cosplay’i Japonlar yaratmasa da onu alıp bambaşka yerlere taşıyanlar onlar oldu. Bendeniz de amatör bir otaku olarak çoğu zaman onların yaptığı işleri hasetle seyrediyorum. (Otaku: Kelime anlamı olarak fan gibi bir şey. Cosplay’i, animeleri hastalık derecesinde sevenlere takılan isim. Bir çeşit psikolojik manyaklık) Dünyanın geri kalan cosplayerları onların yanında sakil ve acemi duruyor. İnternette hala daha pek çok sitede “Amerikalılar cosplay yapmasın!” şeklinde foto bombardımanları var, buradan bir örneği göstereyim.

Final Fantasy serisinden Cloud

U S and A olmamış. Otur

Japon arkadaş yapmış. Güzel olmuş...

Benim konuştuğum saf kan Japon cosplayerların çoğuda Amerikan kardeşlerine dudak bükmekte.
Tabii american “geek”leri bu haberler yüzünden isyan edip, yırtındılar. “Burada da çok başarılı cosplayerlar var. Ama siz en kötüleri seçip koyuyorsunuz. Japonların ölesiye fotoşopladığı bu cosplayerlar gerçeği yansıtmıyor!” Yıllar içerisinde USA topraklarında cosplay gelişmiş olabilir (ki çok başarılı cosplayerlar var. Geçen seneki Bayonetta’lar neydi öyle?) Ama Japon hatunlar ve herifler her seferinde basıyor. Dergilerde gördüğümüz mankenler de fotoşoplu sonuçta. Japon cosplayerlara firmalar büyük maddi destek sağlıyormuş da…. O para onlarda olsaymış da falan filan. Buradaki niyetim cosplayercıların naif kalbini kırmak değil ama bizzat konuştuğum bazı Tokyo cosplay canavarlarının bu işe nasıl bir emek verdiklerini kendilerinden dinledim. (Saatlerce… ölesiye… başka bir şey konuşmuyor deliler.) Adamlar sadece kostümle falan haftalarca uğraşmıyor, canlandıracağı karakterin yüz mimiklerine kadar her şeyi yalayıp yutuyor. Poz verme anı geldiğinde herif yüzünü ve vücudunu öyle bir ayarlıyor ki bir anda Alucard, Yuki, Bleach artık Allah ne verdiyse oluveriyor. Sadece “Parayı bas. Kostümü giy.” felsefesi yok yani. (Ne felsefesi var peki? demeyin. 3 haftadır anlatıyorlar bir halt anlamıyorum ki. Cosplayercılar başka dilden konuşuyor, başka gezegenden geliyorlar sanırım.) Konuştuğum çocuklardan biri Light denen karakteri oynaya oynaya Light olmuştu tamamen. Death notu’na yazacaktı neredeyse beni. Tırstım kaçtım (ki övünmek gibi olmasın manyaktan kolay tırsmam). Londra cosplay fuarında yıllar önce ben de Japonlarla yarışacak durumda değildim. O yüzden diğerlerinin hasetlerini, hırslarını biraz anlıyorum. “Bizde niye böyle durmuyor kardeşim!” isyanını ben de yaşadım. Amerikan gençliği bunu eğlenmek için yapıyor, diğer grup Naruto evreninde yaşıyor, fark bu kısaca. Her şeyi en ekstrem uca götürmeden rahat edemiyorlar bunlar. Kavgalar ne kadar uzarsa uzasın görüp görebileceğimiz en büyük şiddet plastik Jedi kılıçlarıyla birbirlerini kovalayan çocuklar olacaktır. Cosplayci şiddet uygulamaz. Bazen canlandırdığı karakterler kana susamış canavarlar olabilir o ayrı. 

Merhaba.Tanışalım mı?

Cosplay sınırsız özgürlüğü beraberinde getiriyor. İstediğiniz karaktere bürünebiliyorsunuz cinsiyet gibi şeyler cosplay dünyasında çok önemsiz ayrıntılar. Örneğin: Bu arkadaş hakkında size kısaca bilgi vereyim. Evangelion serisinin cosplayini yapıyor, 18 yaşın üzerinde ve erkek. Kızların erkek karakterlere bürünmesi, erkeklerin Sailor Moon olması gayet normal sayılıyor. Kadın kılığına girenler gay değiller, gayet heteroseksüel hatta oraya kız bulmaya gelmiş, hormonları burunlarından akan abaza arkadaşlar. “Fırfırlı tütü ve bağcıklı gotik korse giyerek nasıl karı tavlanır ula!” diyenlere tek sözüm cosplay kızlarını tanımıyorsunuz olacaktır. Cosplayin bir alt kolu olan Crossplay’in bildiğimiz anlamda herhangi bir cinsel amacı yok. Kızların erkek karakterlere bürünmesi çok daha sık karşılaşılaşılan bir durum, hatta bayıldığımız çoğu erkek karakteri canlandıran cosplayercılar bayan. Bunların arasında benim bayıldığım biri varsa o da Yuegene. Resimlerini ilk gördüğümde ve erkek olduğunu duyduğumda ağzımın suyu akmıştı. Sonra bir baktım meğer hatunmuş. İki hafta sonra nette baktım birileri “Yok o erkek.” diyor. Beni yine aldı bir şüphe. Nihayetinde gerçeği öğrendik. Kendisi süper kafa bir hatun ve benim gibi bir cosplay cahiline bile sabırla neyin ne olduğunu anlatmaktan yorulmuyor. Bazı beğendiğim cosplayercıları buraya eklemek istiyorum (Aslında 50 tane eklemek isterdim ama büdütörler beni öldürecek cesedim Japonya’da kıyıya vuracak.)

Yuegene seksi hanım hallerindeyken. Luki vocaloid'i emüle etmekte kendileri:)

Burada Death Note live action filminden L karakterini canlandırıyor. Erkek kılığında ama L zaten pek maskülen sayılmaz.

Görebileceğiniz en şahane Bleach cosplay'i. Sanırım Ulquiorra kılığına girmiş.

Pandora's Heart -Will of the Abyss

Beleth of Lineage

Cosplay etkinliğinde insanlarla tanışmak çok kolay. Sevdiğiniz karakterlere “glomp” yapıyorsunuz. Buna kısaca “gerilip gerilip insanın üstüne atlama eylemi” diyebiliriz. Kızları çimlerde sürüklüyorlar, oğlanları aynı anda 9 kız kovalıyor falan. Youtube’da arayın, seyredin, çok komikler. Adamlar geek ve sosyalfobik olduklarından böyle bir iletişim yolu keşfetmişler. Gençlerin böyle toplanması İspanya’da ve İtalya’da ve diğer uzakdoğu ülkelerinde de çok popüler. Deviant semalarından duyduğuma göre Londra’da Cosplay piknikleri bile yapılıyormuş.

Japonya’daki felaket cosplay dünyasınıda sarstı doğal olarak. Kimsenin kostümle ilgilenecek hali kalmadı. Yine de oraların en ünlü anime ve manga çizerleri en sevilen anime karakterlerini çizdikleri özel manga sayıları hazırladılar. Bu seriler sayesinde oldukça sıkı bir para toplamışlar. Bu yazı bittiğinde deprem henüz yeni olmuştu. Böyle bir felaketin ardından “Aaa pikaçu, kawai!” şeklinde neşeli bir yazı ayıp kaçacak diye çok endişeliydim ama onlar bana gönderdikleri maillerde en berbat zamanda bile süper bir espri anlayışına sahip olduklarını gösterdiler. Öyleyse onlardan size direkt mesaj: Pray For Japan (Even if you are an atheist. Pray to a Miyazaki bathouse spirit. That would be hip.) 

Harajuku’dan sokak manzaraları: Fruits,Kawai ve Decora Kızları

Harajuku’nun tüm dünyaya yayılmasında FRUITS dergisinin büyük katkısı vardır. Fruits gençliği olarak bilinen bu sokak modası savaşçıları aslında “decora” olarak bilinen bir moda akımının öncüleriydiler. Magazinin şöhreti decorayı aşınca millet bu şaheser güzelliğindeki delilere kısaca fruit gençliği demeye başladı.

Decoracıların işgal ettiği herhangi bir mekanda sıkılmanız imkansız. Pokemonlar, oyuncak ayılar, abartılı akseuarlar, para para dansı, rengarenk saçlar. Kızların üstüne sanki anime film ya da Hello Kitty mağazası patlamış gibi. Çantasına çatal saplayan da var kafasına akvaryum takan da… Bu stili kawai tarzıyla karıştırmak çok kolay. Kawai olarak bilinen kızların özelliği çocuk gibi giyinmeleri. (Çocuğun içine Aysel Gürel’in ruhunun kaçtığını farzedin.) Çizgi film karakterlerinin olduğu tişörtler ve elbiselerin yanısıra az makyaj ve çocuk saç modellerini tercih eden hatunlar decoranın az parıltılı versiyonları sayılırlar. Yani Kawai kızları İggy Pop’sa decoracılar Dawid Bowie’dir. Decora’da çocuk kıyafetlerinin yanısıra yüzlere yapıştırılan stickerlar veya parlak taşlar dikkat çeker. Çok katmanlı pofuduk kıyafetler, abartılı sayıda kolye ve küpeleriyle decora kızları moda dünyasına bomba gibi düştüler. İlk bakışta benzer gözükseler de hepsi nev-i şahsına münhasır punk, rock, geleneksel geyşa tarzı, ne ararsan. Decora gençliği Harajuku’nun en canayakın grubu. Ellerinde “Free Hugs” yazılı pankartlarla bekleşip isteyenlere bedavadan sarılıyorlar. Bir gün yolunuz oralara düşüpte “Şu gençlerle muhabbet kurayım. Aralarına katılayım.” arzusuna düşerseniz ortama en güçlü giriş biletiniz decora kızlarından geçmekte. Guro lolitalara falan yanaşmak cesaret istiyor çünkü.

Lolitalar
En sevdiğim gruplardan biri olan Lolitalar yaklaşık 20’den fazla alt kolu olan popüler bir akım. Bu grupların her birinin sıkı kuralları var. Her şey mükemmel olmadan sokağa çıkarsanız bu son hatanız olabilir. O yüzden loliler kurallara sıkı sıkıya bağlı ve kapalı küçük gruplardan oluşuyor. Lolitaların tanrıçası hayranlarının sevgiyle taktığı isimle kısaca(!) Mana-Sama olarak biliniyor. Mana müzik endüstrisinin yarattığı en garip şaheser. Visual kei akımını başlatan gruplardan Malice Mizer’ın kurucusu olmakla kalmayıp tüm lolilerin taptığı “Moi-même-Moitié” tasarım evinin başında. Kısaca Mana ne derse Lolita ordusu onu giyip, onu soluyor. Kendisi her daim lolita kıyafetleriyle ortalıkta dolanır. Elegant Gothik Aristocrat akımını tek başına bu hanımefendi başlatmıştır. Diğer grup üyeleri de aynı şekilde takılırlar. Fakat Malice Mizer grubunun tüm üyeleri erkek. Ama kılıklar… işte… ne diyeyim bu şekilde.

Black(Kuro) lolita: Tüm kıyafetlerinde sadece siyah rengi kullanıyorlar. Soğuk ve suratsız takılmayı seviyorlar. Başları yerde garip bir yürüyüş şekilleri var. İnternette chatleşirken bile tek kelimeyle cevap verip bazen adamı zıvanadan çıkarıyorlar.

Princess(Himeru) lolitalar: Ağırlıklı olarak pembe ve pastel rengi kostümlerle salınırlar. Fazla neşeli ve aşırı romantikler. İki günde mail hesabınızı lolcat ve bento yemek kutusu resimleriyle tıkabasa doldurabilirler. Black lolitaları sevmiyorlar. White Lolitalara “Siyah olanların sıkıcı fotonegatifleri.” diyorlar. Toplu halde çığlık attıklarında desibel dinlemiyorlar. Bu grup şemsiyesiz sokağa çıkmaktan hiç hazzetmiyor.

Gore lolitalar: Oyuncak kutularından kabuslarımıza dalan kafası gözü paralanmış kırık bebeklerden ilham alıyor ve ring’teki kızı aratmayacak kıyafetlerle öğlen vakti Tokyo halkını dumurlara uğratmayı seviyorlar. Bu lolitaların çoğu manyaklık derecesinde Visual kei müzik gruplarına hastalar. Visual kei gruplarının neredeyse tüm erkek elemanları gore lolitalara benzediği için iyi anlaşıyorlar. Çok daha büyük bir grup olan Gotik Lolitalar bu grubu kanatlarının altına aldıktan sonra Gore kızları çoğalmaya başladı.

White (Shiro) Ethereal Lolita: Beyaz lolitalar siyah kız kardeşlerinin antitezi olarak sadece beyaz ve tonlarını tercih ediyorlar. Çoğu zaman siyah ve beyaz loliler 2′li gruplar halinde bir arada gezerek kontrast yaratmayı seviyor. Bunlar lolitaların en ağırbaşlı ve olgun olanları ama hayalet gibi sessizce sokaklarda süzülmeyi seviyorlar ve webcam’den chat yapmaya çalıştığınızda fısıltılarını duymaya çalışırken kulaklarınız akıveriyor.

Himeru lolita

Gore Lolita

Mana- sama Black Lolita takılırken

Ōji Lolitalar ise bu şık bayanların erkek karşılığı. Kralice Viktorya döneminden kalan pantalonları, dönemin baston ve şapkalarını taşıyan bu beyler kendilerine “dandies” diyorlar. (zaten lolita deseler şaşardım.) Lolitalar bu işi oldukça ciddiye alıyor. Kostümsüz evden dışarı adım atmıyorlar. Asla bir sabahta kalkıp “Bir kot bi tişört giyeyim.” gibi bir şey yok. Yedi gün yirmidört saat bir lolita her zaman lolita. Evin içinde bile dönemin ev kıyafetlerini giyiyorlar. Yani öğlen saatinde mc donalds’ta zaman makinesinden kopup gelmiş bu prensesleri hamburger yerken görebilirsiniz. Tim Burton kız yurdu öğrencileri misali sokaklarda salınırlar. Bu kılıkların hepsi bir moda anlayışının parçası. Hiç bir cinsellik içermiyor. Gidip lolitaları ellemek falan yok yani. Ancak öyle uzaktan bakılıyorlar. Zaten öyle göğüs dekoltesi falan da yok. Viktorya çağının ahlak anlayışını günümüzde yaşayan, biraz hayalperest, hafif uçuk, Rokoko dönemine ait her şeyi ezberlemiş bir garip kitle işte. Sevdim lolitaları, aralarında zehir gibi zeki olanları var.

Mana- sama

Blue Lolita

Tokyo sokaklarında maceralarımız motosiklet çeteleri ile devam ediyor…

Poliamor: Poli yani “çok” ve amor yani “aşk” kelimelerinin birlesiminden oluşmus bir kavram. Sanırım bu açıklama sana biraz fikir vermiştir. Evet, çok aşklılık hareketi, yani Poliamoria.

Aklımda uzun süredir dolanıp duran, ütopya olarak tanımladığım kişisel bir hayalden yola çıkarak kendimi Madrid’de aralarında bulduğum Poliamor Madrid topluluğunun toplantılari ve onlarla yaptığım röportajlar sonucu bu konuda epey bilgi edindim ve bunları seninle paylaşmaya karar verdim.

Öncelikle  sana biraz  Poliamoria hareketinin tarihinden söz etmek istiyorum. Daha önce de bahsettiğim gibi kökenleri Özgür Aşk ” Free Love” kavramı yani 70′lerin hippi hareketinden gelse de aslında Poliamor adını alması 1990′da gerçeklemiş. Poliamor adını aldıktan sonra da özgür aşk hareketinden ayrılmaya ve birden çok sekse dayalı ilşkinin aynı anda yaşanabilmesi olarak tanımlanarak, sadece aşkın tadını çıkarmak ile bağlantılı olan özgür aşk hareketinden ayırmış kendisini. Aslında 1970′lerde kabul edilen “open marriage” yani açık evlilik kavramından geliyor. Bu kavram evli çiftlerin başka ilişkilere de girebilme haklarının bulunduğu bir yapı. 1990′lardan itibaren de kendisini evlilik kurumundan ayırarak Poliamor adı altında bir yaşam şekli ve hareket olarak kabul edilmiş.

Son yıllarda yapılan Poli web sitesi ve Londra’da düzenlenen Poli haftası ile de sesini duyurmaya başladı. Şimdilerde internetin de yardımıyla insanlar birbirlerini bulup daha kolayca örgütlenebiliyor ve özellikle Avrupa ve ABD’nin farklı yerlerinde lokal gruplar oluşturarak piknikler, buluşmalar ve benzeri aktiviteler düzenliyorlar. Etikçi monogamistlerin (tutucu tek eşlilik yanlılarından bahsediyorum, hepsinden değil) karşı çıkışına ve toplumun genel önyargılarına başkaldırmaya da devam ediyorlar. Poli haftası dışında Gay ve Lezbiyen hareketi ve Feminist hareketten de besleniyor Poliamor hareketi. Ortak eylemlere katılıyor, birbirleriyle fikir alışverişinde bulunuyorlar. Polimor hareketinin de hedefinde toplumun değer yargları ve baskın olan heteroseksüelist, erkek merkezli, tek eşli aile kalıbı olduğu için benzer çizgilerde yürüyorlar esasında. İnternet teknolojisinden de diğer yeni sosyal hareketlerde olduğu gibi oldukça faydalanıyorlar. Forumlar, chatroomlar, hatta ilişki kurma siteleri olan Date site’lar aracılığı ile birbirlerini tanıyor, birbirlerinin nasihatlarını dinleyip deneyimlerini paylaşırken cinsel politikalar hakkında tartışabiliyolar.

Şimdilerde 26 Eylül, Londra’da kutlanan Poli gününde (Polyday) Poliamorus kardeşler biraraya geliyor, workshoplara katılıyor, konuşuyor, konferanslar veriyor ve Seks-free kabare  izliyorlar. Son zamanlarda ortaya çıkan CAAN (the Consenting Adult Action Network), yetişkin insanların hükümet politikalarından bağımsız olarak kendi cinsel tercihlerini yapabilmeleri için kampanya düzenliyor ve poli protestocularını eyleme çağırıyor. İngiltere’deki polilerin ABD’dekilerden çok daha politik oldukları da bir gerçek. ABD’de daha çok cinsellik ve pratik sorunlar konuşulurken İngiltere’deki toplantılar, politik aktivizm havasında geçiyor ve tartışılan konular da feminizm ve eşcinsel hareketi de harekete dahil eden cinsellik politikaları oluyor. Hatta İngiltere’deki poli aktivisterden bir kısmı kendisini “Relationship anarchists”  yani ilişki anarşistleri olarak tanımlıyor ve bunu bir dünya görüşü olarak tanımlıyor. Oldukça radikal bir duruş tabii. Toplumun içindeki güç hiyerarşilerini kırmaya inanıyor ve bunu hayatlarında uygulamaya girişiyorlar. Nasıl Queer kavramı hetero/homo, kadın/erkek olmanın ötesine geçiyorsa poliamoruslar da tek eşli/çok eşli olmanın ötesine geçiyorlar. Bu haraket henüz gay-lezbiyen haraketi içinde veya feminist hareket içinde yeterince saygı görmüyor ne var ki. Yani halen elle tutulur bir çoğunluk olarak varolamadıkları gibi, bu diğer cinsiyet odaklı hareketler içinde de varlıklarını kabul ettirebilmiş değiller. Öncelikle kabul görmekle başlayacak bir yardım ve kabullenme, cinsellik veya cinsiyetçiliğin ötesine geçip kavramlara uzaktan bakabilme kapasitesini getirecektir. Çünkü poliamor olmak da aynı şekilde insanların hayatlarını, yaptıkları işleri, aileleri tarafından toplum tarafından kabul edilebilirliklerini etkiliyor ve bu yüzden çoğu poliamorus, kapalı olarak bunu yaşayabiliyor. Aynen eşcinsllerin büyük çoğunluğunda olduğu gibi. Ayrıca bu hareket üçüncü dalga feminizmin sonucunda ortaya çıkmış olması ve yazılan 5 kitabın da kadınlar tarafından yazılması ile de feminist harekete yakınlaşıyor.

Tabii ki akıllarda kavram karmaşaları var. Mesela hepimizin aklından poligami ve poliamor arasinda ne fark var ki sorusu geçmiştir. Önce bu konuya bir açıklık getirip sonra açık ilişki kavramına değineceğim.

Aradaki en büyük fark poligami kavramının sosyal olarak kabul edilmiş bir yapı olmasında. Mesela Sarmansuyu köyündeki Ahmet Efendi’nin dört karısının olması sosyal olarak bulunduğu toplumda kabul edilmiş birşey. İkincisi bu kadınların hiçbir seçme şansı yok. Buna mecburlar çünkü sosyal yapı bunu gerektiriyor. Özgürlük söz konusu değil. Poliamor da ise tüm taraflar için sonsuz bir özgürlük söz konusu. Poliamor’un bazı ilkeleri de var. Bunlar öncelikle taraflar arasında konsensus sağlanmış olması, ki Poligami’de bu söz konusu bile degil. Tıpkı monogamide olduğu gibi sosyal olarak dayatılmakta. Bunun yanında Poliamor da yüzde yüz bir şeffaflik söz konusu. Yani dürüstlük en önemli ilkelerden birisi. Monogamik görünüp de başkalarıyla birlikte olan bir çiftten poliamorus bir çiftin temelde ayrıldığı noktalardan birisi bu işte. Fakat Poliamor’dan kasıt açık ilişki de değil. Çünkü açık ilişkide bir hiyerarsi söz konusu. “Yani bir sevgilim var ve diğerleriyle de cinsel anlamda birlikteliklerim oluyor ama sadece bir tane sevgilim var” gibi. Bu bağlamda açık ilişki monogamik bir yapı oluyor. Burada da dürüstlük söz konusu ancak yine tek eşli bir ilişki bu.

Poliamorda aşk söz konusu, birden fazla kişiye aşık olmak ve hisler ön planda. Akla geldiği gibi sadece cinsellikle ilgili bir kavram değil.

Kavramları netleştirdikten sonra sıra akla gelen bazı problemlere ve çözümlere değinmeye geldi. Çünkü poliamor teoride ideal görünse de pratikte problemli olması çok beklenir bir sonuç. Tabii aynı şey monogamik ilişkiler için de geçerli.

Poli toplantılarından birinde yaptığım röportajdan bir kesit:

Sizce en büyük sorun ne?

“Öncelikle en büyük sorun havada kalan meseleler. Olaylar netleştirilmediği sürece yani havada kaldıkları sürece daha tehlikeli bir hale geliyorlar. Herşeyi netleştirip konuşmak, çözüm üretmek gerekiyor.

En önemli unsur ise aşk ve güven meselesi. Bunları konuşmak gerekiyor. Yani Poliamorda en önemli şeylerden biri güven duygusu. Sandığımızın aksine güven tek eşlilikle ilgili bir kavram değil sadece. Güven vermek ve bağlılık söz konusu.”

Taraflar arasında nasıl bir iletişim söz konusu?

“Benim üç tane sevgilim var. Oturup konuşuruz birini daha aramıza almak istiyorsak.”

“Herkesin poliamoru yaşayışı farklı. Benim tüm sevgililerim birbirlerini tanıyorlar ama illa da böyle olması gerekmiyor. Anlaşamıyor ya da tanışmak istemiyor olabilirler. Herkesin kendi yasayış şekli vardır poliamoru.”

Topluluk olarak aktiviteleriniz oluyor mu? Amaç nedir?

“Biz Poliamoruslar için partiler, kamplar, film gösterimleri ve toplantılar düzenliyoruz. Böylece bu hareketin görünürlüğünü arttırarak sosyal yaşanırlığına işaret ediyoruz. Bir yandan da pratik sorunlarımıza çözümler arıyoruz. İnsanlara bu hareketi tanıtıyor ve kendilerini özgürleştirebileceklerini onlara kanıtlıyoruz.”

“Bu aktivitelere ne kadar çeşit insan gelirse görünürlüğümüz o kadar artıyor. Sosyal çeşitlilik çok önemli.”

” İnsanların aşka olan korkularını yenmelerini sağlamaya çalışıyoruz.”

“Poliamor rekabet yerine güveni ve dayanışmayı koyuyor.”

Mogamik insanlar da poliamor ilişkisi yaşayanlarla birlikte oluyorlar mı?

“Bazen monogamik insanlarla poliamor ilişkisi yaşıyorum. Onlar kabul ettiği ve birbirimizin seçimine saygı duyduğumuz sürece sorun olmuyor.”

Kafadaki tabuları ve kalıplaşmış düşünceleri yenebiliyorlar mı insanlar?

“Bazıları ilk başta anlayışlı fakat sonradan sorun çıkarıyorlar. Kafalarının bir kenarında “Gerçekten aşık olursa diğerlerini bırakır.” fikri var. Bu düşünce kafalardan atılmadıkça poliamor ilişki mümkün olmaz.”

Peki ya kıskançlık?

“Ben poliamorusum ama sevgililerimden birisi başka birine aşık olunca rahatsiz oluyorum. Kıskançlık hissediyorum. Bu duyguyu yenmem gerekiyor ve bunu konuşarak hallediyorum. Bu bir gelişim süreci. Hep tek olmak istiyoruz. Bu bir yanılgı; evrimleşmeliyiz.”

Bence en büyük sorun kıskançlık ve benimsemeyle başlıyor işte. Bu sorunun çözümü duyguların sorumluluğunu almakla mümkün. Yani en önemli şey kişisel gelişim ve evrimleşme. Örneğin arkadaşlar arasında da kıskançlık söz konusu. Ancak sosyal olarak kabul edilmediği için insanlar bu duygularını kontrol etmekte zorlanmıyorlar. Aşk ilişkisinde bize dayatılan tek olmak olduğu için bu duygumuzu kontrol altına almıyoruz. Oysa bu irrasyonel bir duygu; ne kadar insanca olsa da. Ve bizi rekabete itiyor. Bu duyguyu yenmek pratik hayatta uygulamalarla mümkün. Duygularımızla yüzleşmeli ve bunu öğrenmeliyiz. Poliamorda kıskançlık oluyor ve bunun en önemli nedeni insanların ilgi gösterme konusunda eşitsiz davranmaları. Tarafların bu konuda dikkatli ve hassas olması gerekiyor anladığım kadarıyla.

“İnsanlar ilişkilerini sahiplenme ve korku üzerine kuruyor. Onu bana tercih etti, başkasına benden daha çok önem veriyor kelimeleri sıkça duydugumuz monogamik sorunlar aynı zamanda. “

“Poligamide sahiplenme yok. Taraflardan ötekisi, bir cisim olarak algılanmaz. Ama kıskançlık duygusu söz konusu oluyor.”

Peki ya ben ona ihtiyaç duyduğumda o başkasıyla birlikte ise ne olacak?

“Bu sorun en büyük sorun olacak gibi görünüyor. Fakat aslında aynı sorun monogamik ilişkide de söz konusu. Ya ben ona ihtiyaç duyduğumda o annesiyle olmayi tercih ediyorsa? Ya da en yakın arkadaşıyla?

Yani sorunun temelinde poliamor ilişkisi yaşamak yatmıyor. Bu her ilişkide en önemli paradoks. Poliamorda başka bir önemli sorun adaletsiz davranmanın getirdiği suçluluk duygusu. Bunu konuşup yenmek gerekiyor. Nasıl kıskanan taraf kıskançlığının sorumluluğunu üstleniyorsa karşı taraf da bundan etkilenip suçluluk duyarsa bu duygusunun sorumluluğunu üstlenmeli.”

“Sevgililerimden birisinin babası ölmüştü ve diğeri de çok kötü bir olay yaşamıştı. Sorumluluk hissedip ikisiyle de uyumadım. Seçim yapmadım. Suçluluk hissetmek istemedim ve kanepede yanlız uyudum.”

” O kadar kıskancım ki bazen uyurken kulaklarıma tıkaç takıyorum. Diğer sevgiliyle seslerini duymamak için.”

“Ben sevgilim diğer sevgilisiyle olduğunda ona bu şansı verdiğim için mutlu oluyorum. Onu daha mutlu edebildiğim için. Kendimi bu yüzden özel hissediyorum. Ben onun için çok özelim.”

“Aynı anda gelirlerse birini seçmek zorundasındır. Ve seçimini yaparsın. Diğerinin de bunu anlayıp saygı duyması gerekir.”

” Günüme bağlı olarak sevgilim başka bir sevgilisiyleyken kızdığım da oldu, hoşuma gidip kendi kendime tatmin olduğum da…”

“Bu anlayış ilişkiyi başka bir boyuta taşıyor. Poliamordaki problemler sosyal kabul edilirliği olmadığı için göze batıyor.”

Özel günleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

” Noel, doğum günü, tatil geçirme gibi ortak seçimler iyi bir organizasyon ile aşılabilir.”

“Ben birisiyle birlikte yaşadığım için diğeriyle tatile çıkıyorum”

“Çocuklara ortak bakılıyor. Bu çocuk için çok sağlıklı. Tek bir anne baba modeli olmuyor önünde”.

Eşcinseller ile heteroseksüeller arasında poliamoru yaşayışta farklar var mı?

“Eşcinseller de heteroseksüeller kadar kıskanç. Arada fark yok. Özellikle lezbiyen ilişkide dengeler çok hassas oluyor.”

Böyle işte Prenses, alıntılar yaparak konuşulanları ve izlenimlerimi özetlemeye çalıştım. Sen bu “çokaşklılık” hareketini sindiresin diye yanına The Blues Brothers’dan “Everybody Needs Somebody to Love ” veriyorum iki doz.

Afiyet olsun…

Bende herkes gibi aileden çocuğa geçen ve kafa kağıdına yazılması zorunlu din konusu ile hesaplaşmamı bir zaman önce yaptım ve çok rahatladım. Ama din haneme müdahale etmek için AKP’nin iktidara gelip AB uyum yasaları çerçevesinde herkese ‘özgürlük’ tanıması gerekiyormuş. Ne ironik di mi? Şimdiye kadar hiç bir partinin yapmadığını bu islamcı parti yaptı. Kendilerine temkinli bir teşekkür edip konumuza dönüyorum. Din ile hesaplaşmam ortaokul sıralarında iken bitmişti. Olayı çözmüş, neyin mantıklı neyin mantıksız olduğuna karar vermiştim. Mutluydum ve bu konunun kendi açımdan kapanması beni gayet mutlu etmişti. Hayatım böyle geçer diye düşünürken karşıma çıkan bu yeni din kendimi anlatabilmek için bir anda ilaç oldu. Bir anda kendimi bambaşka bir dünya içinde buldum. Artık belli bir dine mensup herhangi birine kendimi daha rahat ifade edebileceğim bir din bulmuştum ve bunlardan da önemlisi belli bir dini savunan insanların ne hissettiklerini anlayabilmeye başlamıştım. Empati yapabilmeme yardımcı olan bu dinin peygamberi Bob Henderson’a buradan bir teşekkür etmek isterim.

Kim demiş dinler sadece kutsal topraklardan çıkar diye? İlk olarak ABD de ortaya çıkan ve Bush döneminde güç kazanan Akıllı Tasarım‘ın okullarda okutulmak istenmesiyle ortaya çıkan yeni bir din. Wikipedia ya yazanlara göre esasında bu bir ‘parodi din’. Ancak 5 yılda müritlerindeki artış gerçekten düşündürücü. Buradaki düşünmek diğer dinlere getirilmek istenen eleştirilerde bir tıkanma noktası yaşayan insanları anlamak açısından düşündürücü.

Tabii ki öyle sıradan ve sırf bir şeyleri eleştirmek için ortaya çıktığını söyleyemeyiz. Her dinde olduğu gibi burada da bir peygamber onun kehanetleri, cennet ve cehennem var. Bir dinde olması gereken sosyal kanıtlara da ihtiyaç var tabii ki. Semboller ve onların doğada, yaşamımızda her yerde ortaya çıkan kanıtlarını da web sitesinde ayrıntılı olarak görebilirsiniz. Sizde kanıtlarınızı paylaşmak veya soru sormak isterseniz peygambere sadece eposta uzaklığındasınız. İnanın bana detaylara girdikçe, kanıtları gördükçe inanmamak zorlaşıyor. Ben bile etrafımda bu kanıtlarından görmeye başladım. Görünen o ki artık inançlı biri olma yönünde hızla ilerliyorum.

PASTAFARYANİZM

Pasta yani makarna ve rastafaryanizm sözcüklerinin birleşmesi ile ortaya çıkan bu dinin adı Pastafaryanizm. Dinin mensuplarına Pastafaryan deniyor ve pastafaryanlara göre Evrim hakkındaki bütün kanıtlar Uçan Spagetti Canavarı tarafından yerleştirilmiştir. Uçan Spagetti Canavarı (USC), etraftaki şeyleri olduklarından daha yaşlı göstererek Pastafaryan’ların inançlarını sınamaktadır. “Örneğin, bir biliminsanı bir kalıntıya radyokarbon testi uygulasın. Kalıntıdaki Karbon 14′ün %75′inin elektron ışınımıyla Nitrojen-14′e dönüştüğünü görsün, ve bu kalıntının yaklaşık 11.000 yıllık olduğu sonucuna ulaşsın; zira karbon-14′ün yarıömrünün 5.730 yıl olduğu düşünülüyor. Ancak bilimcimizin gözden kaçırdığı şey, yaptığı her ölçümde Uçan Spagetti Canavarı’nın gelip Kutsal Makarna Kollarıyla onun bulduğu sonucu değiştiriyor olduğudur. Elimizde bunun nasıl mümkün olduğunu detaylarıyla anlatan ve O’nun bunu neden yaptığını söyleyen çok sayıda belge mevcuttur. O elbette ki görünmez olandır, normal cisimlerin içinden kolaylıkla geçebilendir.” (1)

Karışık mı geldi? Önemli değil. Sembolleri ve kanıtları gördüğünüz zaman daha iyi anlayacaksınız. Demin de dediğim gibi etrafınızda olmadık yerlerde Uçan Spagetti Canavarı’nın kanıtlarını görmek mümkün. ‘Olur mu?’ dediğinizi duyar gibiyim. Ağaç içinden ‘allah’ yazısı çıkınca durum gayet açık oluyorda neden bu durum anlaşılmaz olsun ki?

ORTAYA ÇIKIŞ

Her dinde olduğu gibi bu dinde de yolunda gitmeyen bir şeyleri yoluna sokma çabası var. Ortaya çıkışı ABD’de okullarda Akıllı Tasarım (AT) teorisinin okutulmasına bir nevi karşı çıkış olarak doğdu demiştik. Eğer AT okutuluyorsa o zaman bizim inancımız olan Uçan Spagetti Canavarı’nın da okullarda okutulmasını istiyoruz deyip okula bir mektup yazıyor. Kansas Eğitim Kurulu’na 2005 yılında yazılan bu mektubu bu siteden okuyabilirsiniz.

Benim yorumum şöyle; ‘sizin inancınız buysa bu da bizim inancımız. Eğer derslerde din konusuna giriyorsanız o zaman beni de ciddiye almanız gerek’

KORSANLAR ve İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

Pastafaryan inanç sistemine göre, korsanlar “mutlak kutsallıktaki varlıklar”dır ve gerçek Pastafaryanlardır. “Hırsız ve dışlanmış” kişiler oldukları izlenimi Orta Çağda Hıristiyan din alîmlerince yayılmış yanlış bilgilerin sonucudur. Pastafaryanizme göre onlar gerçekte “barışsever kâşifler ve iyiniyet elçileri”dir ve çocuklara şeker dağıtırlar. İşte size istatistik ve sonuçları. Saçma mı geldi? Hayatımız istatistikler üzerine kurulu değil mi zaten? Bu neden saçma olsun!

EĞER YAPMASANIZ ÇOK MEMNUN OLURUM.

On Emir‘e gönderme yapıp ama esasında ‘eğer yapmazsanız memnun olurum‘ demek tam bana göre. Sonuçta herşey benimle Kutsal Spagetti Canavarı arasında. Esasında bu yazıyı yazmakla 7. emiri pardon tavsiyeyi gözardı etmiş oluyorum. Bunun sonuncunda ölünce muhtemelen cehennemde biraz zaman geçireceğim gibi. Ondan sonra da muhtemelen içinde bir striptizci fabrikası bulunan ve volkanlarından bira fışkıran bir cennete gideceğim. Yani vaat böyle. Bundan daha güzel bir cennet olabilir mi?

Cehennem mi? Lütfen aşağıdaki linklerden birine tıklayın. Açıkcası orada çok zaman geçirmeye niyetim yok.

Son olarak kutsal kitap altıkırkbeş yayınlarından türkçeye çevriliyormuş. İlgilenenlerin ilgisine bilgisine…

RAmen

Konuyla ilgili linkler;

Uçan Spagetti Canavarı Kilisesi

Pastafaryanizm@Tr Wiki

Uçan Spagetti Canavarı’nın Kutsal Kitabı@Tr Wiki

Uçan Spagetti Canavarı@Wiki

David Lynch’in 1990 yılında 29 bölüm olarak çektiği dizinin senaryosu, salt kendisinin dâhi kafasındaki detayları geniş geniş görsele dökmesi için yazılmış zannımca. Zira 45 dakikalık tam 29 bölüm, nüfusu 51,000 olan bir Amerikan kasabası’ndaki tek bir cinayeti çözmek üzerine çekilmiş! Karakterlerden, baş kahramanımız dedektif de dahil, bir kısmının psişik halleri ve doğaüstü deneyimleri ile birlikte bunların cinayetlerde bayağa ciddi ciddi ipucu olarak kullanılması olaylar zincirini iyice karmaşıklaştırıyor. Lynch abimizin fantazilerini zamanın klişe senaryosu üzerine kurması, kendisine hem izleyiciyi ekrana bağlama garantisi vermiş hem de ekrana bağladığı izleyiciyi cinler, devler, cüceler, kırmızı kadife perdeler, seksi kadınlar, tanıklık eden odunlarla gülme, gerilme ve mest olmayla tiksinme arasında bir yerde bırakabilme şansını vermiş.

İnternet ortamlarında kimilerinin 90′lı yılların “Lost”u diye bahsettiği dizi, çözüme götüren ipuçlarının bir önceki ipuçta beliren karakter tarafından yanlışlıkla ortaya çıkarılması durumu sebebiyle bana 90lardan hatırımda görüntüsü, damağımda tadı kalan, Pazar günleri kaçırmadığım Cinayet Dosyası (bkz. Jessica Fletcher. Hatırlamayan var mı bu tonton, iyi niyetli ama burnunu her türlü cinayete sokan yazar teyzeyi?) dizisini ve Scooby Doo çizgi filmini (bir grup genç çocuğun esrar perdesini aralamak için çaba harcadığı ama her olayın gruptaki çok bilmiş, kısa saçlı, gözlüklü kız tarafından çözüldüğü çizgi film hani) hatırlattığı için kendi kendime daha bir eğlendim.

Play’e bas ve okumaya devam et!

Herkesin diğerlerinin ne yaptığını her an bilebildiği küçücük bir kasabada, sırları olan genç ve güzel bir kız cinayete kurban gittiğinde katili bulmak hiç de sandığın kadar kolay olmayabilir. Hatta çete adamlarının ortada kol gezdiği, uyuşturucu mafyasının her köşe başında adamının beklediği büyük bir kentteki katili bulmaktan bile zor olabilir. Küçük kasabadaki bu cinayetin çözümündeki sorun, şerif ve davadan sorumlu FBI ajanı dışındaki kasaba sakinlerinin de bu cinayetin çözümü için iş güzarlık yapmaya girişmesidir. Bunun sebebi yalnızca öldürülen kıza ait sırların ölümü ardından tek tek yüzeye çıkması değil, aynı zamanda katille birlikte cinayete sebep olan karakterler ortaya çıkmadıkça rahata kavuşmayacak genç kızın ruhunun kasaba sakinlerine rahat vermemesidir.

Twin Peaks kasabası ve esrarengiz ormanların tanıklık ettiği birbiriyle bağlantılı olaylar zinciri içinde Laura Palmer cinayetini çözmeye çalışan FBI ajanı Cooper… Cooper, olayların arkasındaki sır perdesini kaldırmak için kıvrak zekası ve dedektiflikteki becerisi dışında mistik yönünü de kullanarak (daha önemlisi bunu kendine kılavuz etmekten çekinmeden) cinayetin bileşenlerini bir bir ortaya çıkarttıkça bir şekilde ucunun dokunduğu kasaba halkı, gidişata burnunu sokarak işi içinden çıkılmaz bir hale sokmaktan geri kalmaz.

Ve Laura Palmer…

Sürekli aynı (şu yanda gördüğün) vesikalık resmiyle karşı karşıya geldiğimiz, sarışın masum yüzlü genç kız hayattayken Twin Peaks’de dönen uyuşturucu ticaretinden, fuhuşa, zengin iş adamlarının metresliğini yapmaktan, içine kapanık sosyopatları sırdaş edinmeye  kadar pek çok ortama girip çıkmıştır. Bu yüzden de cinayetiyle ilgili pek çok ipucunun kasabanın farklı noktalarında saklı kalması, Laura Palmer’la herhangi bir münasebeti olmuş her bir kişiyi ilgilendirdiği için önemlidir.

David Lynch, bu karakter üzerinden kurguladığı dizide Laura’nın ruhunu yaşarken bir türlü rahat etmemiş, öldüğünde de diğerlerini rahat ettirmeyecek bir karabela gibi yansıtmış. Böylece cinayetin çözümünü zorlaştıran kasaba sakinleri ile birbirini tamamlayarak çözüme götüren doğaüstü olaylar sanki “iyi” ve “kötü” gibi gösterilmiş. Ulaşılmak istenen mutlu son, cinayetin çözümüyle birlikte suçluların cezasını çekmesi ile Laura’nın ruhunun rahata kavuşması ve Twin Peaks kasabasının bu karabeladan sonsuza dek kurtulması gibi geliyor izlerken.

Daha fazla anlatıp esrarı bozmayayım… Dizinin tüm keyfi ve seni başına oturtup 45 dakikalık 3 bölümü arka arkaya izlemeni sağlayan olay bu ne de olsa. Ha bir de, bir rivayete göre bölümler çekilirken oyuncuların katilin kim olduğundan haberleri yokmuş. Bana öyle geliyor ki, Lynch’in kendisinin de senaryoyu yazmaya başladığında bundan haberi yoktu. İzlerken, her bölümde bir karakterin katil olduğuna seni o kadar ikna ediyor ki bir sonraki bölümde bu adamın nasıl masum çıktığına şaşırıyorsun.

- bir fotoğraf makinası. tercihen dijital. dijital olmasa da pozlama süresiyle oynayabileceğin ve self-timer’ı olan bir makina olması yeterli.
- karanlık bir ortam (gece sokak olabilir, ışıkları kapalı odan olabilir)
- çakmak, maytap, cep telefonu, fener yani bir şekilde ışık saçan bir alet.
- tripod, tripod yoksa makinayı koyabileceğin düz bir zemin.

şimdi hikayemiz şöyle prenses. bir grup insanoğlu 1980′li yıllarda, son birkaç yıldır bolca moda olan hatta reklamlarda kullanılan eğlenceli bir oyun geliştirdiler fotoğraf makinalarıyla. aslında bir nevi sinemanın içinden çıkamadığı teknoloji, konu kısırlığı sorununa 3d ile gelmesi gibi bu insanlar da light paint diye bir yöntem buldular. bir nevi kendi teknikleri içinde sıkışıp kalmış fotoğraf sanatına ilk başlarda ilaç gibi geldi bu yeni oyun. oyun diyerek hafife aldığımı düşünme, ben işin oyun kısmına bakıyorum yoksa aslında çokça zaman alan ve aldığı zamanın karşılığını haddiyle veren bir sanat akımı da diyebiliriz bu yönteme.

fotoğrafa ışıkla resim yapmak (cümlesini yazmak bile sihirli geliyor). ışıkla yazı da yazabilirsin, hayaletler de çizebilirsin, rastgele şekiller de çıkarabilirsin. ben internette ilk kez örneklerini gördüğümde gözüm bir hayli korkmuştu açıkçası. bu kadar

başarılı fotoğrafları nasıl yapıyorlardı? hele benim gibi çöp adamı çizerken bile 8 kere karalama yapan birisi için imkansız bir işti sanırım.. sonradan deneye deneye anladım ki durum hiç de öyle değil.

bir kere sevgili prenses, internetten ilham alabilirsin. ben kendime birkaç tane fotoğraf seçip önce onları taklit etmeye çalıştım. bu taklit esnasında yöntemler hakkında çok şey keşfettim. sonrasında da öğrendiklerimi doğaçlama uygulamaya çalışırken çıkarttığım sonuçlara baktım. kimileri taklidini yapmaya çalıştığım fotoğrafın yanına ulaşamasa bile başka bir şey olmuştu ve olan şey de güzeldi. o yüzden denemekten korkma. bas denklanşöre gerisini getirirsin zaten.

bu işte asıl hikayemiz uzun pozlama. gece çekimi yapar gibi bir mantıkla makinamızı elimize alıyoruz. objektifimizden geçecek olan ışık miktarı karanlıktan dolayı az olacağından perdenin açık kalma süresini yeteceğini düşündüğümüz kadar uzun tutuyoruz ki negatifimizin üstüne yansıyacak olan objeler görünebilir olsun. ışıkla boyamada da mantık aynı. yine perdemizi uzun bir süre açık bırakıyoruz, elimizdeki ışık kaynağından gelecek olan çizimi filmimizin almasını sağlıyoruz.
kendi deneyimlerinden söyleyebileceğim ilk şey bu light graffiti işine hakim olmanın biraz zaman aldığı. ilk başlarda saçma sapan ve pek de yaratıcı olmayan sonuçlar elde ediyorsun genelde. o yüzden dijital bir makina işini pek bir kolaylaştırabilir. hem sonucu anında görüyorsun hem de yanlış pozlama yaptıysan hemen düzeltebiliyorsun. aslında baya da enerji harcatan bi iş, makinayı tripoda tak, self timera al, objektifin önüne koş, resmini hararetle çiz ve sonra yine makinanın başına geri koş. iki kişi olsan daha kolay.

benim bütün işlerini çok sevdiğim sevgili picasso bile 1949 yılında life dergisine verdiği bir röportajda light graffiti örneklerini bize o zamanlardan sunmuş.

3-5 pratik bilgiyle ilk denemen için biraz yol göstermiş olabiliriz belki..

- az ışıkta otomatik netleme pek işe yaramıycağından elle netlemeyi tercih edersen daha iyi olur. evdeysen ışığı açıp resmini yapacağın yeri belirleyip objektifini oraya netlersen sonradan “ah bulanık olmuş fotoğraf” diye üzülmezsin.
- iso\asa ayarını 400-800 gibi bir ayara getirirsen, fotoğrafın ışığa daha duyarlı olmasını sağlayabilirsin. ne kadar yüksek iso o kadar gren ama karanlıkta da o kadar iyi performans. iso’nu yükseltirsen daha kısa pozlama süreleri verebilirsin.
- eğer fotoğrafta kendin görünmek istemiyorsan sadece ışık olsun diyorsan üstüne siyah bişeyler giymende fayda var. böylece karanlık kamuflajından yararlanarak fotoğrafında sadece ışıkla çizdiğin şeklin görünmesini sağlayabilirsin.

ve birkaç tane de eğlenceli ipucu:
- eline şu elektrikler kesilince kendinden devreye giren beyaz ışık veren lambalardan aldığını düşün. aralara atkı, çorap gibi kimi kumaşlarla şeritler yaparsan o şeritlerin denk geleceği yerler karanlık olacağından sanki elinde çizgili bir ışık kaynağı varmış gibi makinayı kandırabilirsin.
- ve ya fener olduğunu düşünelim. yine aynı şekilde üstüne değişik renklerde selobantlar yapıştırırsan farklı renkler elde edebilirsin.
- jonglör bir arkadaşın varsa ve o arkadaşının ışıklı oyuncakları varsa kendisi performans sergilerken sen de bir yandan denemelerini yapabilirsin.
- illa elinde bir ışık kaynağıyla hareket eden sen olmak zorunda da değilsin. feneri yak ve makinanı tripoddan çıkar, makinanı hareket ettir bir de öyle dene. (kinetik fotoğraf deniyor buna da)

yöntem kısaca böyle prenses. denemesi bedava. ekipmanını kap ışığa koş şimdi hadi!

dedim ki cebine bir lomo koysak, sarayının her yerini çekip bize göndersen, nasıl olur?

ben oldum olası tam olmayan, hatalı, çirkin, birilerine rahatsızlık verebilecek işleri sevdim. orasında burasında kusur olan, yarım kalan, genel estetik kurallarına uymayan işleri.. lomo bunu isteyerek yapmak için harika bir fırsat. eline aldığında bırakmak istemeyeceğin seni sokağa çıkmak için zorlayacak eskilerden kalma bir fotoğraf makinası. bir çeşit alt-kültür aslında. fotoğraf makinelerinin converse’i bile diyebiliriz belki. hafif, ucuz(?!), basit ve kullanışlı.

lomo ilk olarak rusya’da ajanların kullanması için üretilmiş. küçük olması, hafif olması ve pratikliği nedeniyle sokakta, yolda olan insana hitap etmeye başlamış bir süre sonra. 80lerde prag’a tatile giden üç gençten bir tanesi ikinci el bir dükkanda lomo compact automat (lc-a) bulmuş. seyahatinin tüm anlarını bu makina ile kaydetmiş ve negatifi bastırdığında ortaya çıkanlardan çok etkilenmiş. renkler, açılar derken makina kulaktan kulağa bir şekilde yayılmaya başlamış. gencin çektiği fotoğrafların diğerlerinden farklı olmasının sebebi lc-a’nın üstündeki 32mm.lik merceğin yapısı.. mercek üretim şekli sayesinde görüntüde bozulmalara, renklerde sapmalara ve aslında bir çok kişiye “hata” gibi gelebilecek kareler çıkmasına sebep oluyor.

lomo’nun tüm derdi de aslında bu. kuralsız bir fotoğraf çekme anlayışı. yamuk kareler, sarı gökyüzleri, mavi insan suratları, kadrajdan çıkmış objeler, fazla boş alanlar, bulanıklıklar vs.. bir fotoğraf kursuna gitsen öğreneceğin herşeyin tam tersi yani. lomo bunun için kendisine 10 altın kural belirlemiş: (kuralsızlık derken, kendisine kural mı belirlemiş?)

1. kameranı gittiğin yer yere götür.
2. her an kullan, gece ya da gündüz.
3. hayatının bir parçası haline getir.
4. mümkün olduğunca bel hizasından çekim yap.
5. objelere mümkün olduğunca yaklaş.
6. düşünme.
7. hızlı ol.
8. çekerken neyin fotoğrafını çekiyor olduğunu bilmek zorunda değilsin.
9. sonrasında da neyin fotoğrafını çekmiş olduğunu bilmek zorunda değilsin.
10. hiçbir kuralı umursama!

şu bel hizasından fotoğraf çekme hadisesine değinmek istiyorum biraz. yaklaşık 9 senedir fotoğraf çekmeye çalışan birisi olarak elime lomoyu aldığımda kimi şeyleri çok otomatik yaptığımı farkettim. herşeyden önce bir lomoda makinayı gözünüze götürsen dahi çekeceğin karenin ne olacağını ya da neye yakın olacağını bilemezsin. çünkü mercekte illaki bir gariplik vardır ve bu vizöre yansımaz. yani ister bir kareyi 4′e bölen makinalardan, ister balık gözü, istersen de renkleri patlatan lomo’dan al, vizör hiçbir işine yaramaz. aslında biraz da bu yüzden bel hizasından çekim yapmak mantıklı. henüz 1. filmimi bitirmek üzereyken 32 pozdur denklanşöre basmadan önce makinayı gözüme götürmemeyi öğretemedim kendime. öğrenilmesi gereken birşey olduğundan değil, bu makinayla buna gerek olmadığından. kurallardan biri olan “hızlı ol”‘u da yapamıyorsun böylece, hızlı olmak bir yandan doğaçlama imkanını da arttırıyor çünkü. neyse zamanla alışıcağımı biliyorum.

lomoyla ilgili bir diğer şey de filmleri ve banyosu. herşeyden önce lomo negatif film kullanıyor. yani şimdiki çoğu makinanın olduğu gibi dijital değil, banyo yaptırman gereken filmlerden. çektiğin fotoğrafı hemen görememek, denklanşöre her bastığında merak etmek en azından kendi adıma özlemiş olduğum bir hismiş. makinayı dükkandan alıp eve geldiğimde hemen kullanmak için film takmam gerekliydi ve negatifi elime alınca ne kadar uzun zamandır analog bir makinaya film takmadığımı farkettim. biraz tırsarak (ya filmi doğru takamazsam da çektiğim herşey çöp olur diyerek) tedirgin ellerle filmi taktım. 6-7 poz çektikten sonra kullanma kılavuzundaki bir ibareden filmi yanlış taktığımı anlayıp ilk ruloyu çöp ettim..

gelelim filmlerine ve banyosuna. lomo’da normal/bildiğimiz negatif filmi kullanabilirsin. hatta mümkünse fotoğrafçıya gidip bayat filmlerden alman daha mantıklı olur. hem çok daha ucuz olurlar hem de bir nevi geri dönüşüm. ayrıca lomo’da pozitif yani dia filmleri de kullanabilirsin. burda cross processing denilen çapraz banyo tekniğine geliyoruz. aldığın dia filmi (yani pozitif filmi) normal bildiğimiz negatif filmin kimyasallarıyla banyo ettirirsen lomo’ndan daha eğlenceli sonuçlar alabilirsin. bir nevi hatalı yıkama.. (ufak bir ipucu: dia filmini normal negatif filmin banyosuyla yıkatırsan renkleri daha parlak/doygun kareler elde edersin.)

şimdi biraz da lomo’nun çeşitlerine bakalım. aslında temelde benzer mantığa dayalı bir çok lomo tipi var.
yazının başında bahsettiğim lc-a modeli en eski model olması sebebiyle kendi sitelerinde bile 250 euro gibi çok çok bir paraya satılıyor.
diğer modeller genellikle 40 ile 90 euro arasında oynuyor. diana, holga, balıkgözü (fisheye), çoklu lens, renk patlatan gibi temel seçenekler var. makinana aksesuar ekledikçe fiyatın artabilir. temelde basit bir makina olduğu için    eklenen flaş, uzun pozlama gibi özellikler fiyatta değişiklikler yapıyor ne yazık ki. türkiye’de nerelerden alınır pek bilmiyorum, muhtemelen sirkeci’deki hayyam pasajına gitsen bulabilirsin ya da internetten sipariş vermek de mantıklı olabilir veya yurtdışına çıkan bir arkadaşından isteyebilirsin. genelde dükkanlar kendi fiyatlarını belirledikleri için türkiyeden alırken dikkat etmek lazım. kimilerine göre çok moda/trendy birşey olduğu için normalden fazla para vermek pek akıllıca olmayabilir. ne kadar çok fotoğraf o kadar baskı parası evet ama dediğim gibi bayat film alarak belki bu maliyeti biraz azaltabilirsin. hatta ve hatta kendisi de lomo kullanan bir fotoğrafçı bulursan baskı aşamasında pek de eğlenebilirsin.

lomonu aldıktan sonra flaşının önüne renkli jelatinler yapıştırarak, objektifin önüne büyüteç tutarak, kafanın üstüne yerleştirip zıplayarak ve daha hayal edebileceğin kadar çok yöntemle fotoğraf çekebilirsin. bunları herhangi bir makinayla da yapabilirsin elbet ama dijital olmayan, “beğenmedim sileyim” opsiyonun hemen o anda bulunmayan bir aletle yapmak işin keyifli yanı. tabii bir de tüm bunları dslr makinayla çektiğin fotoğraflara photoshop ya da herhangi bir fotoğraf editleyebileceğin bir programla yapmak da var.

evet bunlar lomo’yla yapabileceklerin. aslında uyduruk, hafif ve çıt desen kırılacak gibi duran bir fotoğraf makinası için neden bu kadar yazı devirdim.. lomo kendi içinde bir sosyal kültür, fotoğraf çekmek de öyle. çektiklerini internette galonla bulabileceğin paylaşım sitelerine koymak, yorum almak yapmak bunların hepsi lomonun içinde de var (bu arada çok popüler bir fotoğraf paylaşım sitesinde üye olucam diye çektiklerimi bir ben biliyorum, yok yorum yap, şu kadar puan topla, şu sayıda foto yükle de anca öyle alırız seni gibi). lomo bir tarafıyla pazarlama harikası. gidip sovyetlere “sizin makinanızı birileri baştacı etti” desen bir zamanlar kıçlarıyla gülerlerdi belki. birçok ülkede üzerine seminerler, toplaşmalar ve organizasyonlar, sergiler, yarışmalar yapılan lomo sana kendini bir altkültüre aitmişsin gibi hissettirmek için kendisine bir sebep yaratmış da olabilir.

lomonun keyfi sürprizli olmasında bana göre. aklını başka bir şekilde kullanmana vesile olması, alışkanlıklarını anlık da olsa kenara koydurtması.

NazIm

Bonus: Gectigimiz cumartesi de bildiginiz uzere 24 Ekim 350 kuresel isinmaya karsi uluslararasi eylem gunuydu. St.Louis’de bunun icin de bi aktivete gerceklestirdik:

Bu etkinlikten diger fotolar da surada.

Youtube’a tunel kazacak arkadaslar icin videonun linki: http://www.youtube.com/watch?v=tuDJmVkPYpw

Isbirligi(Collab) videolari denen bu tip videolar belli bir konu uzerine yuzlerce kullanicinin urettigi versiyonlarin baska bir youtube kullanicisi tarafindan editlenip bir araya getirilmesi ile olusturuluyor. Ilk baslarda komik danslarla veya skeclerle sadece eglence amacli baslayan collab videolari giderek sosyal ve politik mesajlar da icermeye basliyor. Oldukca amator, tamamen kullanici tarafindan uretilen icerige dayali ve organik bir paylasim surecinden arada bu tadda cok renkli videolar cikinca insan ayri bir keyifle izliyor. Ayni zamanda bu tip isbirligi videolari bireysel sanal aktivizme de cok guzel bir ornek. Video 15-20 kullanicinin mutfaginda odasinda bahcesinde cektigi amator goruntulerden derlenmis, ne kullancilarin ne videoyu editleyenin aktivist bir gecmisi, bir mitinge gosteriye katilmisligi oldugunu da sanmiyorum. Alti gun once youtube’a yuklenen bu videoyu su ana kadar 100.000 kisi izlemis, viral olarak internette yayilmaya da devam ediyor. Basit bir mesaji insanlara iletmek icin belki milyonlarca dolarlik butcelere, devasa kurumsal yapilanmalara ihtiyac yoktur. Belki bir bilgisayar ve birseyler yapmak isteyen bir birine bagli ruhlar yeterlidir. Denk geldikce baska collab video ornekleri postalamaya calisacagim.

NazIm

Bandista evi şenlik kıyamet bir eylem bandosu şimdi ses vermekte ska, balkan, vertov, reggae, eşitlik, özgürlük, cango, votka, adalet, kökler sularından… Bandista evinde geceler gündüz gündüzler denktir geceye, bu evde güneş batsa da dinlenir ev hece heceye. Bu evin odaları geniş uzun dar hayal; bu evde mebzul miktar kapılar kilitsiz gıcırdar. Bu evde koridorlar, sokaklar ve meydanlar, sahneler salonlar dansla sesle hınçla çığlıklar… Bu ev bir dağ başında bir gettoda ya da down-town’da, bu ev dev bir karavan bu evi bulur arayan. Bu evin sakinleri kara kızıl mor renkleri, yeşil sarı turunç ve nar, bu ev binbir bedenle var. Bu ev döker alınteri, bu ev rahim yangın yeri; söndürür kandilleri nice esrik sever evi. Bu evde geçmiş hüzünle değil hüsnü kabulle, bu evde gelecek yokla değil beklenir telaşla. Bu ev tenha bu ev dar-maduman kanma yalan, gözyaşları ağıtlar destanlar epik tasalar, bu evde yasalar değil ses verir yoldaş maison‘lar!

Websayfalarini bir ziyaret edip tadlarina bakasiniz, soyle bir balkan ezgileri ve reggae ile hareketlenin derim. Websayfalarinda sarkilari tek tek dinleyebildiginiz gibi butun albumu de indirebiliyorsunuz. Burdan buyrun:

http://tayfabandista.org/

NazIm

ps: Kisisel favorilerim Ozgurluge Manus ve Ille de Rumba

Kültür jamming’in yaygınlaşmasının 90ların başına takabül etmesi rastlantı değil. Sanayi devrimi, teknolojik gelişmeler, dünya savaşları, büyük buhran derken 20yy’lın başları insanları meşgul edecek yeterince mataryelle dolu idi. 68 kuşağı, kendisi ile geçmişi arasında devrimci bir çizgi çekip, savaşma seviş derken, fark etmeden de tüm toplumsal değerleri de temizliyordu aslında. 68 kuşağı birçok açıdan özgürlükçü olmaları nedeniyle çok övülür de, toplumsal değerleri temizlersen geriye ne kalır o pek düşünülmez. 80′ler sonrasının bize gösterdiği bir şey var: Bireysel zevklerden başka bir şey kalmaz. O özgürlükçü şöylemin arkasındaki ideolojiyi aradan çıkardığında ve onun yerine şirketleri koyduğunda, bireysel değerlerin yüceltildiği koca bir tüketim toplumundan başka bir şey kalmadı insanlara . Senin emeğin, senin paran, özgürce dilediğin gibi harca. Ne ailenin, ne devletin sana nasıl harcaman gerektiğini söylemesine izin verme. Sen özgürsün. Özgür. Kendin ol. nike ile, levi’s ile, adidas ile. Kendini tanımla. nike ile, levi’s ile, adidas ile. Kendini yarat. nike ile, levi’s ile, adidas ile. Özgürsün sen. Özgür.

Reklamlar giderek artan miktarda hayatımızda yer almaya başladı. Logolarlar, markalar, kimlikler. Satılan kimlikler. Alınan kimlikler. Alındığı sanılan kimlikler. Traş köpüğü ile kendimizi daha erkeksi hissedip, kullandığımız rujla seksi olduk, şampuanla herkes peşimizden koştu, eşofmanla atletik, ayakkabı ile sportif, pijamayla mistik, elbise ile kadın, araba ile erkek, kot pantolanla cool olduk. Susadığımızda su yerine gazoza uzandık. Aldığımız teyple müzisyen, aldığımız bilgisayar ile tasarımcı, içtiğimiz sigara ile adam olduk, olduğumuzu sandık, markalandık.

Bir saniye: Ben gözlüklü sivilceli kambur birisiyim ama! Kültür jammerlerin vermeye çalıştığı mesaj belki de bu. Bir saniye, ben normal birisiyim, bana kimlik satma, insanlara kimlik satma, satıcaksan sadece ürününü sat. Kandırma beni. Sporcu olmak o kadar kolay değil, yıllarca çalışmak lazım. Kandırma beni. Artist olmak o kadar kolay değil, yetenekli olmak çalışmak gerekir. Kandırma beni. Bilgili olmak o kadar kolay değil, yıllarca okumak öğrenmek gerekir. Kandırma beni. Bunlar parayla alinabilcek şeyler değil, keşke olsaydı. Kadın veya erkek dediğin o kadar hatları keskin çizilebilecek şeyler değil. Yönlendirme beni. Rujum için benle çıkan adamı ne yapayım. Yönlendirme beni. Arabam için benle olan kadını ne yapayım. Yönlendirme beni. Beni ben olduğum için sevin, hep birlikte bir halisunasyonu yaşamayalım. Bir saniye lütfen, şirketler çıkın aradan, şirketler çıkın hayatımdan ve insan ilişkilerimden!

Ürünlerini insanlara bir hayalle birlikte satarak büyük karlara dönüştüren şirketlerin tabi aradan çıkmaya pek niyeti yok. Şirketler reklamlara her yıl milyonlarca dolar harcıyor. Bu parayı cebe indiren reklamcılar ise insanlara hayal satmanın daha etkili yöntemleri üzerine sürekli çalışıyor, grafikerler renklerle oynuyor, psikologlar insan beyninin çalışma yöntemlerini öğreniyor, yaratıcı yazarlar yeni yeni akılda kalıcı sloganlar yaratıyor, logolar tasarlanıyor, sporcular sponsorlanıyor, reklam filmleri çekiliyor, afişler hazırlanıyor, kampanyalar düzenleniyor ve bombalanıyoruz. Nike ile, Levi’s ile, Adidas ile. Bombalanıyoruz. Ipod ile, Mercedes ile, Coca Cola ile. Bombalanıyoruz. McDonalds ile, Sony ile, Shell ile. Bombalanıyoruz. Bilboardlardan, televizyondan, gazeteden, internetten bombalanıyoruz. Hergün istemeden reklamlara maruz kalıyoruz. Binlerce reklamla bombalayarak zihinlerimizi işgal ediyorlar.

Aikido, karşıdakinin momentumunun doğru yerine doğru zamanda müdehale ederek, ortadaki enerjiyi dönüştürüp, aradaki çatışmayı çözümleyen bir uzak doğu dövüş sanatıdır. karşı taraf ne kadar güçlü saldırırsa o kadar kontrolsüz olacağından, enerjisi de o kadar kolay dönüştürülür. Kültür jamming, bunun şirketlerin miyonlarca dolarlık reklam kampanyalarına yapılan halıdır. Ki sizinle olsun.

Hikayeleri sesle anlatmak bazen fotoğrafla anlatmaktan daha da eğlenceli olabiliyor. Dinleyicinin hayal gücüne kalmış renkler, kokular, şekiller; ama, sesler burada.

Meydandan eve yürüken Eric’in çaldığı Jew’s Harp, soundtrackimiz oluyor güneşli bir Şubat gününde, Brüksel’de:

Barselona’da metroya benimle birlikte binen Roman akordeoncunun çaldığı Tango, nerede olduğumu unutturup ruh halime şekil veriyor:

Metrodan inip kuş pazarından geçtikten sonra:

Vardığım meydandaki bir çift sokak müzisyeni hangdrum’la tanıştırıyor beni:

İstanbul’da yağmurlu bir Mart gününde Taksim’de Yeşim’le kahve içtiğim cafe’den çıkıyorum ve Galatasaray Meydanı’nda bir grup sokak sambacısı deliler gibi samba çalıyor yağmur altında ve etraflarındaki kalabalık gülümseyerek dans ediyor:

Beşiktaş’dan vapura binip Kadıköy’e geçiyorum. Haldun Taner tiyatrosunun önünde Karadeniz’li yaklaşık 40-50 kişilik bir grup, tulum eşliğinde horon tepiyor:

Strasbourg’da Nato karşıtı gösteri mitinginde, polis sirenleri, sambacı aktivistler ve havada uçuşan sloganlar nerede ve ne yapmakta olduğumu hatırlatıyor sürekli:

Amsterdam’da OVA halk kütüphanesinde çalışırken, 4. kattaki canlı yayın odasından bir jazz grubunun prova sesleri yükseliyor:

Brüksel’de yürüyüşe çıkıyorum ılık bir Nisan akşamında. Orta yaşlı bir müzisyen çift (Fransız bir abi, Amerikan bir abla) gitar çalıp kulaklarımızı 70′lerin müziğiyle yıkıyor, temizliyor. Çevrelerinde işten çıkmış bir adam kravatını gevşetmiş bağdaş kurmuş, birkaç genç bira içiyor, iki ayyaş dans etmeye başlıyor, bir tanesi çiftin topladığı paraları çalmaya çalışırken ötekisi onu yaka paça halkanın dışına fırlatıp, elindeki bozuklukları gitar kutusuna geri atıyor, Japon turistler fotoğraf çekiyor:

Ve eve dönüyorum. Juuda, henüz söz yazamadığımız şarkıyı gitarla çalarken kardeşi Elisa mızıkayla doğaçlıyor ve şarkının giriş kısmı tamamlanmak üzereyken, Elisa bırakıyor ve mızıkanın kolay görünmesine rağmen ne kadar emek isteyen bir müzik aleti olduğundan bahsediyor, Juuda çalmaya devam ederken:

Bu kalabalık, biraz kaotik, biraz karışık kentleri yaşanır kılan en güzel şeylerden biri sokak müziği. İçinde olduğumuz anları gerçek kılıyor, hikayeye boyut katıyor.

Eylemciler Obama’ya Boğaz Köprüsünden “Ortadoğu’da barış için önce iklimi kurtarmak şart” mesajı verdi

http://www.greenpeace.org/turkey/news/obama

Kendi kendime polis bu ulkede olmasi gerektiginden fazla bir guce sahip diye hayiflanirken gecenlerde okudugum bir makale aklima geldi. Makale Dutch Provos diye bilinen, 1960larda Hollandada yaratici eylemler ve gosteriler yaparak marihuannanin legallesmesi dahil bir cok kazanima on ayak olmus bir grup. Hollandanin bizim bildigimiz ozgurlukcu Hollanda olmasinda bu abilerin baya payi var. Siddetsizligi ve absurd komediyi gosterilerinde ve eylemlerinde birlestirerek sosyal sorunlara isaret ediyorlardi. Besiktas taraftari ile alakasi, Dutch provos’u olusturan grup aslinda Nozem denilen sokakta amacsiz bir sekilde mopedleri ile dolanip, sistemden rahatsiz ama ne yapacagini bilmeyen genclerden olusuyor. Nozemlerin en buyuk vakit oldurme aktivitesi sorun cikarmak ve polisi provoke etmek. Amacsiz huzursuz gencligin enerjisi, aktivizmle birlesince Dutch Provos doguyor. Besiktas taraftarinin yedigi polis sopasi ile alakasi, Dutch provosta az polis siddetine maruz kalmadi. Lakin Dutch Provolarin en onemli farki Polisi hic siddet kullanmadan zekalarini kullanarak uysallastirmayi basarmalari.

Ilk basta her sey Marihuette oyunu ile basliyor, marihuanna hakkinda ortaliga ve ozellikle polise yanlis bilgi verme oyunu. 1960 larda marihuanna icimi yasak, ama polisin marihuanna hakkinda dogru duzgun bir bilgisi yok. Bilmeyen insana ne dersen ona inanir degil mi? Iste Dutch Provos’da tam bunu kullanarak marihuannayi yasaklayanlarin aslinda konuyla ilgili cehaletini ortaya sermeye calisiyor. Oyunun tek kurali, eglenmek, polisle dalga gecmek ve arada ot icmek. Marihuannaya uzaktan yakindan benzer herseye marihu demeye basliyorlar: cay, kedi mamasi, otlar, tohumlar vs. Kendi kendilerini polise ispiyonluyorlar. Oyunun en buyuk odulu, polisi olmayan bir seyi arar hale getirebilmek.

Frakli farkli yerlerde bir suru Marihuetteoyunu tertipleniyor. Bir gun Provos belcikaya otobusle giderken polise grupa marihuanna oldugu bilgisi sizdiriliyor. Polis sinirda barikat kurup otobusu durdurup arama yapiyor, basinda ordayken. Kopek mamasindan baska bir sey bulamiyor. ertesi gun gazeteler Kopek Mamasi Marihuanna diye polisle dalga geciyor. Bu olaydan sonra polis provoslari marihuanna konusunda rahat birakiyor, tekrar boyle komik bir duruma dusmemek icin.

Marihuetteoyunu ilerdeki Provos aktiveteleri icin bir model oluyor. Bu oyunlar ilginc bir sekilde otoritelerin o her zaman hakli duruslarini tuz buz ediyor. Polis herzaman asiri tepki gosteriyor ve aktivite icerisinde kendilerini komik duruma dusuruyordu. Ama oyunlarin arkasinda ciddi bir amac da vardi: Daha iyi bir toplum yaratmak.

Insanlari harekete gecirmek icin beyaz plan adi verilen aktiveteleri hayata geciriyorlar. En unlu beyaz planlari her halde Amsterdamda arabalarin yerini bisikletlere cevirme beyaz plani olsa gerek. Plan insanlarin bisikletlerini beyaza boyayip sokaga birakmalarini, boylece herkesin arabalarini kullanmak yerine rahatca bisikletlerle gitmek istedikleri yerlere gitmelerini saglamak. Ilk 50 bisikleti kendileri beyaza boyayip torenle sokaga birakiyorlar, polis hemen hirsizliga davetiye cikardigi gerekcesiyle bisikletleri topluyor.Provo polis bisikletleri calarak karsilik veriyor.

Beyaz kurban plani ise yine arabalara karsi bir plan. Insanlara her araba kazasi olan yere kurbanin dis hatlarini yere beyaz boyayla cizmelerini salik veriyorlar. Boylelikle amac arabalarin yarattigi zararin toplumsal hafizadan silinmesini onlemek. (Ara not bunun benzerini Kanadada gordum gecenlerde, bir arabanin bir yayaya veya bisikletliye carptigi yerde haftalarca insanlar cicek ve notlar biraktilar, o kaldirimi trajik bir mezar yeri havasina cevirdiler, sanirim butun suruculerin daha dikkatli olmasi icin cok iyi bir yontem)

Diger beyaz planlar: Beyaz baca plani(cevreyi kirleten bacalara yuksek vergi koy ve bacalarini beyaza boya), beyaz cocuklar plani (ucretsiz kres saglanmasi icin), beyaz kadin plani (kadinlar icin ucretsiz ucretsiz saglik hizmeti) vs. Bir yerden sonra bir beyaz plan uretmek provo olmanin sarti haline geldi.

Polis giderek provolara karsi daha fazla siddet kullanmaya basladi haliyle, onlari ve olasi yeni provolari caydirmak adina. Provonun yaniti yine bir beyaz planla geldi: Beyaz tavuk plani. Hollanda polisi mavi tavuk imaji ile biliniyordu. Provolar ise bunu beyaz tavukla degistirmeye karar verdi. Polis gibi giyinmis, ama mavi yerine beyaz kiyafetler, beyaz bir bisikletle gezen, silahsiz, insanlara ilk yardim, kizarmis tavuk ve prezervatif dagitan beyaz polisler. Tabi bu polisin hosuna gitmedi ve beyaz polisleri gozaltina aldi.

Provo-Polis atismalari provo hareketi var oldugu surece devam etti. Polis duzenli toplandiklari ve konusmalar, gosteriler yaptiklari heykel cevrelerinde onlari toplum huzurunu bozmaktan goz altina aldi. Onlar bir sonraki sefer heykelin cevresine cicek sunmak icin toplandi bu sefer, yine goz altina alindilar ayni sebeple. Polis bildiri dagitan provolari tutukladi, bir sonraki hafta provolar bildiri yerine beyaz kagit dagitmaya basladilar, yine tutaklandilar. Gosterilerde kuru uzum dagittiklari icin bile tutuklanmaya basladilar. Tutuklanmalar provolar icin normal hale gelirken, polis kendini giderek daha da marjinallestirdi ve komik ve haksiz duruma dustu, insanlarin guvenini kaybetmeye basladi.

Isi tavana cikaran olay ise bir kraliyet dugun gununde gerceklesti. Provolar kraliyet mitolojisine da karsiydilar ve daha once karsi gosteriler gerceklestirmislerdi. Dugun haberini alir almaz aylar oncesinden hazirliklara giristiler. Buyuk bir provo dugun hediyesi icin bagis toplamaya basladilar. Beyaz soylentiler plani devreye konuldu. Dugun gunu sehrin su kanalina lsd atilacagindan tut da dugun alanini boyamaya yeticek bir boya tabancasi hazirladiklarindan o gun kraliyet atlarina uyusturucu vereceklerine kadar degisik korkunc plan soylentileri sokaga salindi. Provolar bir iki gaz bombasindan baska bir sey planlamiyorlarken, polis sehirde olasi en kotu teror planina hazirlik yapiyordu. Yabanci basin ajanslari provolara ne yapacaklarini onceden soylemeleri icin cok buyuk paralar teklif ediyorlardi.

Dugunden iki-uc gun once buun provolar kayiplara karisti, goz altina alinmamak icin. Sehre 25.000 ek polis kuveti getirildi dugun gunu icin. Mucizevi bir sekilde provos dugun alanina sizmayi basarip seker ve nitrattan yapilmis bir iki gaz bombasi patlatti ve olanlar oldu. Ortagi kaplayan buyuk miktardaki duman canli yayindaki televizyonlardan butun dunyada panik yaratirken, polis panikle kalabaliga saldirdi butun yerli ve yabanci basinin onunde, yerli ve yabanci basina da. Cogu sehir disindan getirilen polisler olduklari icin kimin provo kimin normal insan oldugunu bilmiyorlardi haliyle. Rezalet ustune rezalet.

Torenden bir iki hafta sonra dugun davetlilerine uygulanan polis siddetinin fotograf sergisi sehirde sergileniyor, davalar sikayetlerin ardi ardi arkasi gelmiyordu. Toplumun polise olan rahatsizligi cok baska bir boyuta tasinmisti bu olayla.

Turkiyede giderek artan polis siddeti, Dutch Provos gibi olusumlara duyulan ihtiyaci hatirlatiyor. Polisle catisarak bir yere varilmaz, ama siddetsiz gosteriler ozellikte espiri unsuru icerdigi olcude donusturucu bir guce sahip olabilir. Dun mitinglerde gosterilerde dusuncelerini rahatsiliklarini dile getiren vatandaslara, bugun takimini destekleyen bir taraftar gurubuna, yarinda sokakta yuruyen vatandasa. Polis toplum huzurunu saglamak icin ihtiyacimiz olan bir guc. Ama bir reklam slogani vardi hani: Kontrolsuz guc, guc degildir.

NazIm

ps: Dutch Provos ile ilgili detayli cok ilginc makalaye buradan ulasabilirsiniz, bu makaleden beni blogundan haberdar eden Aysem’e de burdan tessekkurler.

Misirda isci hareketleri yabanci bir durum degil. 20 yillik is tecrubesine sahip bir doktorun aylik 80$ a calistigi, ulke nufusunun yaridan fazlasinin aclik icinde yasadigi bir ulkeden bahsediyoruz. Isciler yasam kosullarinin iyilestirilmesi icin surekli greve gidiyorlardi. Gidiyorlardi gitmesine ama, 27 yasindaki Esra gibi internetle teknojiyle asina binlerce insanin isci hareketine gonullu destek vermesi, islerin gidisatini dramatik bir bicimde degistirdi. Facebook, cep telefonu mesajlari ve youtube gibi interaktif medya aletleri uzerinden bu teknolijik arkadaslar isci hareketine yeni bir politik platform yarattilar. Kucuk bir isci grevi, ulke capinda yurutulen anti-Mubarek aktivizmine donustu.

Esra’nin kurdugu facebook grubu bir iki hafta icinde 70.000 uyeye ulastiginda ve isci grevini baska sehirlere yaymaya basladiginda Misir hukumeti panikledi ve alarma gecti tabi. Esra ve bir grup arkadasini bir gosteriye giderlerken yakalayip 15 gun gozaltinda tuttular. Aslinda Esra kampanayanin lideri falan degildi, hatta Facebook grubunu kurmadan once her hangi bir politik aktivitesi bile yoktu. Asil organizator Esra ile birlikte gozaltina alinan muhendis Ahmed Maher Ibrahim’di. Yine de Esra ve Maher 15 gun sonra serbest birakildiklarinda Arap blogosferinin kahramanlari olmuslardi cokdan. Ama Misirda protestolarin teknolojik alt yapisi sadece facebook gruplari ile bitmiyor.

Mesela duzenli sms mesajlari ile gosteriler sirasinda polis aktivitelerini bir birlerine haber verip, guvenli bolgeleri ve uzak durulmasi gereken yerleri saptiyorlar. Polis gostericiler uzerine guc kullanmaya basladiginda kalabaliktan havaya cep telefonlari yukseliyor kameralar acik bir bicimde. Bir iki saat icinde cekilen videolar internete yuklenmis oluyor. (Youtube’da “Egypt Police” diye bir arama yaparsaniz bir suru ornegini gormeniz mumkun)

Ya da gosteriler baska sehirlere yayildikca, basini sansurleyerek sanki hicbir sey olmuyormus gibi gostermeye calisan hukumete karsi, bagimsiz haber kaynagi olarak gosterilerin yapildigi kentlerde yasayan bloggerlar olan biteni yaziyor, gosterilerden fotograflari bloglarinda videolari yine youtube da yayinliyorlar.

Ilginc bir olay da Berkeley gazetecilik ogrencisi James Karl Buck Misirda gosterileri goruntulerken cevirmeniyle birlikte tutuklaniyor, yalniz tutuklanirken cektigi bir fotografi “Tutuklandim” mesajiyla cep telefonundan twitter’daki arkadaslarina geciyor. Arkadaslari twitter mesaji ve fotografi kanit olarak kullanip Berkeley ve Amerikan konsoloslugun devreye girmesi icin kampanya yurutmeye basliyor ve cok gecmeden Buck’dan serbest birakildigina dair mesaj geliyor. Sonrada cevirmeni de kurtarmak icin kampanyaya basliyorlar.

Sansur sadece medyaya degil, Misir hukumeti gucu yetigince websayfalarini da sansurlemeye calisiyor. Lakin bu sefer karsisindaki teknojik genclerle isi zor gibi. Hapise atilan blogger Abdel Kareem’i kurtarmak icin kurulan Free Abdel Kareem websayfasini hukumet sansurluyor. Ayni gun web sayfasi baska bir adresten yayinlanmaya basliyor. Sitenin webmasterlari, yeni adresi de sansurlerlerse siteyi zevkle baska bir adresten yayinlayacaklarini soyluyor, ta ki hukumet hem kurbani hem de kurbanin destekleyicilerini susturamayacagini anlayincaya kadar.

NazIm

ps: Bu yazi “Arab Media: The Web 2.0 Revolution” adli makaleden derlenmistir. Konuyla ilgili daha detayli bilgi edinmek isteyenlere tavsiye edilir.

Bansky’nin daha fazla calismasina bakmak icin sitesi www.banksy.co.uk ‘e gidebilirsin, ya da ona

diyip yoluna devam edebilirsin

NazIm

ps: Banksy ile beni tanistirdigi icin Yeliz’e burdan tesekkurler