Sevgili Prensesim, o güzel affına sığınarak sana bir hikaye anlatmalıyım çünkü hayat sadece şatolarda veya dayalı döşeli odalarda geçmez. Tebanın ta dibinde neler döndüğünü bilmelisin. Aklımın içuzayı ve zamanında ancak böyle layık olabilirim aşkına… Ve seni temin ederim ki ben sana asla yalan söylemem;

Günaydın Kolomb dedi, çatı katından inip karşıma oturdu lacivert ve flu bakan gözleriyle. Gecenin son birasını açtı hep kirli olan gözlük camlarını temizlerken. Ve utanmadan son sigaramı yaktı. Günaydın Kolombo dedim. Kahverengi falandı gözleri, o siyah olduklarını iddia ederdi ama sık sık lacivert bakardı. Aslına bakarsanız ikimiz de renk körüydük ve miyoptuk. Ne gördüğümüzü sanıyorsak oydu gerçek: Ama bu herkes için geçerlidir, bunu unutmayın…
“Al” dedi “sana külliyatıyla bi hikaye”
“Hah” dedim “başladı yine..”
“Gönlümün ta dibinden bi kardeşimle, liseyi daha yeni mi bitirmişiz, üniversiteye mi geçmişiz, tam hatırlamıyorum, başladık otostopla ülkeyi gezmeye. Gidebildiğimiz her yere gidip iş bulup çalışıyoruz. Sonra sıtkımız sıyrılınca, hoppala paşam, malkara keşan çıkıyoruz yola, artık allah ne verdiyse, ta dibine… 32 kısım tekmili birden macera. Yola çıkmadan, nedense, benim silahları çok sevmemden herhalde, sekiz patlar, bayıltan mermi atan bi toplu tabanca almıştık her ihtimale istinaden, burası dünya gezegeni diye. Tonguç koymuştuk ismini bir de, makara olsun… Çünkü bilirsin beni, severim makineleri ama boşluğa bile ateş edemem. Kıyamam o boşluğa, belki bir gün doldururum ben onu diye.”

***

Yollar uzun sabır kısadır. Yolculuk sona erer, çocuk doğduğu kasabaya döner. Hiç bitmeyecekmiş gibi bir macera aklından, fikrinden, dilinden damlamaktadır. Mekan Çeşmealtı, İzmir’de turistik bile olmayan sakin bir sahil kasabası. Keratanın yanında çocukluk arkadaşları, elinde rakısı ve niyeyse, yanında sekiz patlar tabancası. Hikayelerin bini bir para. Yavaş yavaş anlıyor ki filinta, yazmak ve anlatmak için yaşamış bütün olanları ve olgunlaşmak için hakeza.
 Sırf macera, heyecan, şenlik yok anlattıklarında. Yorgunluk var, yılgınlık, can acısı, efkar ağrısı, erken bastırmış bir ‘ulan bu ne, ne biçim, lan nasıl?!’  korkusu. Aklı ağardıkça kendi hikayesine ruhu dağılıyor anlatırken. Attığı kahkahalar kadar cayırtılı yanıyor. Ölümü anlatmıyor, çirkinliği, pisliği anlatmıyor ruhlardaki. Sadece neşeyi, var olmanın aşırı doz hafifliğini, yolun ruhunun bizzat güzelliğini ve süt gibi gülümseyenleri, yeşil limon gibi matrak olanları ve planör gibi püfürfeza gönülleri. Erik piçinin kurusu büyüyor…
 Dışı başka içi başka anlatmaktan yoruluyor hayran hayran dinleyen çocukluk arkadaşlarına. “Salmayın kendinizi, güdüldüğümüz şey değiliz, aslında hikayet bambaşka!”
 12 oldu saat, hadi gidelim yatalım artık, diyor biri. Üzülüyor bizimkisi…

***

Üzülmüştü sanırım o zamanlar. Aptal ve sarhoş bir güceniklik vardı sesinde, gözlerinde. Artık kıyıdan suya nasıl tatlı tatlı geçilirse, işte öyle. Sıkılmıştı da biliyorum. Macera sürüyordu, en az 12 sene daha sürecekti. Ama anlattığı şeylerin tadı -acı ve tatlı- çevresindekilerde hiçbir şeye tekabül etmiyor, doğru yere nüfuz etmiyordu. Tecrübe hazineydi ama Bizans parası gibiydi. Anlayanla paylaşılmazsa, mutluluk gibi, aslında beş para etmezdi. Anlıyordum ve hala anlıyorum o sarhoş gözleri, ruhu, ciğeri. Acıdım bile ona o anda, ama hala hüzünlü, vakur bir heyecanla anlatıyordu hikayesini cayır cayır. Şimdi 30 küsur yaşındaydı ve hikayelerinden başka hiçbir şeyi yoktu artık.
 Onu öyle güzel seven o leziz kızlar gibi tıpkı, kalkıp yürümeye başlamıştı evlerine dostları. “Size Babadağ’dan nasıl uçtuğumu anlatmış mıydım?” diyesi geldi. “Mardin eşkiyasıyla rakı içişimizi?” Söylemedi. “Aylin Aslım’ın teklifini…” “…Ben aslında Şevval Sam’a aşığım” diyecekti, vazgeçti. O zamanlar daha bilmiyordu, bir yazarın en büyük hatasının, kendi hayatının başkalarına da muhteşem geleceğini düşünmesi olduğunu… Gencecik bir çocuktu ve çocuk gibi bir adam şimdi. Müşkülpesent lavuk, anlatıyor hala…

***

Eve yaklaşırken başka bir hikayenin sonunda, çocukluk arkadaşlarım için başka bir şeyde ya da gecenin tam ortasında durdum. Sonra, var mısınız lan Rus Ruleti oynamaya deyip silahı çıkarttım, yedi kurşunu boşalttım ve cevabı beklemeden “Ben başlıyorum.” dedim. Çocuklar garip garip bakıyolardı bana, çünkü saçmaydı yaptığım. Bir silahla tam olarak ne yapmam gerektiğini bilmiyordum. Ben kendim dışında hiçbir şeyi riske atmaz, kimseye ateş edemezdim. Kafamdan neler geçtiğini tanrı bile bilmiyordu ama silahı kafama dayadım ve % 12,5 ihtimalin tetiğine asıldım.

***

BAAAM!

Yana attım kafamı, işaret ve baş parmağımla yaptığım silahı şakağımda tutarak. Korkmadı tabi. Biliyordu hikayeyi. Ama sinir oluyordum o bilgiç, bilge ve her şeyi çarpanlarına ayıran haliyle orda durup bana sakin sakin bakmasına. Ne sanıyordu kendini? İyi bir hikaye istiyordu, ben de anlatıyordum. İllet oluyordum her şeyimi eleştirmesine. Gencecik bir velettim ve filmler çekerdim, kadınlar severdim, ülkeyi gezerdim, güzel içerdim, senede 400 kitap okur, 500 dost edinirdim. Sonra haftalarca susardım. Bazen de hikayemdeki gibi kafama bir silah dayardım, bazen kafa tutardım bir mafya babasının oğluna, bazen bir öküzü bayıltacak kadar iksir alır, bazen de birinin annesiyle yatardım. Ne var ki bunda, öyle hissetsem yine yaparım. Cıvıldım, cayırdım, efildim. Uyuz oluyorum o sakin sakin dinlerkenki bakışlarına. Benden hiçbir farkı yok bence. Sersemin teki… 
Her neyse, ne diyordum ben? Ha,”%12,5 ihtimal, anlıyor musun?! Beni buldu. Patladı lanet silah kafamda. Bir arabanın üstüne yıkıldım. Lacivert tişörtüm kıpkırmızı oldu kandan. Son sözüm ‘Hasiktir’ oldu mu sana. Onlar boş gözlerle bana bakarken, benim gözlerim karardı. Öyle paniklediler ki görmeliydin. Gerçi ben bile anca karga tulumba taksiye taşınırken hayal meyal gördüm ama onlara kocaman bir hikaye verdim sanırım. Taksicinin ben kan kaybından ölmek üzereyken “döşemeler kan olmasın abi” dediğini, dostlarımın, ölürsem gözlüğümün hatıra olarak kimde kalacağını tartıştıklarını hatırlıyorum. Ölüyor olmasam dev bir kahkaha patlatırdım…
 Silahın çok yakın mesafeden öldürme etkisi vardı, kullanma kılavuzunda yazıyordu. Ben ta kafama sıkmıştım lanet şeyi. Tonguç’tu sekizpatların adı. Bu, belki,biraz komik bence. 
Kendimle o kadar meşguldüm ki, olup biteni net olarak göremiyordum. Ya da olup bitene o kadar kafayı takmıştım ki, kendimi bilemiyordum. Sırf bu olay için değil, genel anlamda. Sersemin tekiydim güzel kardeşim. Biliyorum, “Zaten şu anda da öylesin” diyorsun içinden. Ama cesaret bütünüyle sana aitse, sırtını herhangi bir yere yaslamıyorsan, sersemin teki olmak o kadar da kötü bi şey değil. Kendimi öldürmeye falan değil, sadece ölümün de pokerdeki kartlardan biri olduğunu söylemeye çalışıyordum. As gibi. Hayatın ana fikriydi ölüm ve onu bilmek, sonu bilmek, hayata müşfik bir mizah katıyordu. Bunu bidiğim ve bilinmesini istediğim için girmiştim oyuna. O yeni yetme varoluşumla bir çeşit kinaye yapmaya, incelikli bir şiir yazmaya çalışıyordum yaşarken. BİR ŞİİR OLMAYA ÇALIŞIYORDUM, anlıyor musun!? O kadar basıyordu kafam. Hayatımda kimseye vurmadım bile, bir tek ilkokulda Zekeriya diye bir çocuğa vurmuştum, o da bana vurmuştu ama. On yedi yaşımdayken Zekeriya’yı buldum. Bir markette kasiyerdi. Özür dilerim, dedim ona. “Manyak mısın oğlum sen!” deyip sarılmıştı bana. Bir karıncayla bir örümceği ezmemek için iki kez kolumu kırdım düşerek. Biliyorsun beni. Ateş ettim ve sadece kendimi vurdum.

***




Birbirlerine baktılar bir süre. Bildiklerini anlıyor, anladıklarını bilmeye kulak kabartıyorlardı sigaralarının dumanını birbirlerinin yüzüne üfleye üfleye. Sonra hikaye devam etti..; Beyniyle kafatasının arasındaki sıvının başladığı yerde durmuştu saçma parçaları. Geri kalan parçalar çıkarılmış, üç parça kafatasının iç basıncına müdahale etmemek için yerinde bırakılmıştı. Komikti röntgen filmi, şakağında üç parçayla kafatası sırıtıyordu. Sonradan çerçevelettiği o röntgen filmini babası kırıp atmıştı çöpe. Gurur duymuyordu yaptığıyla, komikti film ve son derece kişiseldi. Ha, evet, baba… Ve devam etti;

***

-”O saçma parçalarından biri beyin sıvına ulaştı bence ve basınç değişikliği yüzünden tam bi gerizekalısın sen”
-”Aşağılamaya çalışıyorsun beni ama seni biliyorum, seviyorsun bu halleri. Zaten senden başkasının bunu yapması kimin haddi. Dinle burayı, devam ediyorum, bak ne diyorum…”

***

Hasiktir, diyerek açtım gözlerimi. Ölümle yaşam arasındaki son ve ilk sözüm bu küfürdü. Genç neşeli bir stajerdi ameliyattan sonra kafamın sağ yanına pansuman yapan. “Ucuz kurtuldun” dedi. “Hay allah” dedim.
“Ne oldu ki?” dedi
,
“Babam” dedim, “Öldürecek beni”
“Ölümden yeni kurtulmuş oğlunu mu öldürecek baban?”
“Ah” dedim, “Hitler ya da Mussolini hakkında en ufak bir fikrin var mı?”
“Yok artık!
”
“Bilmiyorsun” dedim. Ve o sırada yoğun bakımın vahşi batı barları gibi sallanan kapıları açıldı. Yasak değil miydi yoğun bakıma girmek? Babam. Çökmüş bir yüzle yatağıma doğru yürüdü. Durdu. Yoğun bakım durdu. Yüzüme baktı ve binlerce yıllık bir yorgunluk ve binlerce puronun kalınlaştırdığı, doğasında kin olan bir sesle “Aferin!” dedi. Köz vardı sesinde, cenaze vardı, umudun son damlası olan umutsuzluk vardı. Ölü bir bebek vardı sesinde, bakışında. Kapılar tekrar sallandı ve beni o halde tek başıma bırakıp çekip gitti. Üşümüştü herkes. Yutkundum. Stajer de yutkundu. Şimdi beni neden anlayamadığını anlamıştı en azından. “O üç saçma parçası kalacak orda hep” dedi.” Saçmasapan bir herifim zaten, duruma uygun” dedim. “Almaya kalkarsak bir morona dönebilirsin” dedi. Kıkırdayıp “Allaaşkına?” dedim.

***

Ulaş… Paşaların en yelkenlisi… Yeni yetmelik arkadaşım. Eski dostum. Hiçbirimiz hayatımızın hiçbir aşamasında bıkkın, sıkkın, umutsuz, yıkıntı olmadık. Başımıza gelen her halta ve her hisse rağmen hep bunun tam tersi olmaya çalıştık. Kendi sorunumuzu kendimiz hallederdik ve kimsenin canını kendi dertlerimizle sıkmanın bir manası yoktu. Önemli olan sağduyuydu ve yarıtanrılar gibi kahkahalar, keyifler, neşeler, en azından samimi gülümsemeler… Hala da öyleyiz… Çoğumuz…
 Ulaş.. Eski dostum… Yelkenli.. Beni aradı geçenlerde. Babası ölünce annesi bir mafya babasıyla evlenmişti. Başı dertteydi. Dünyanın denizlerini gezerdi Ulaş, ikinci kaptandı. Hikayesinin bir yerinde bir şalter attı. Anlattı. Dinledim. Keyfimi bulaştırdım, neşelendi. Ama hissiyatı sadece biz beraberken değişirdi. Çünkü bilirdi benim hikayelerimi. Onu oyalamadığımı bilirdi. “Paşam, bi hikaye anlatayım sana, sonra beğenmiyorsan kalk git nereye istiyorsan” dediğimde, ölene dek dinlerdi beni. Acısının gümrüğünden kahkahalar yollardı sonra “ulan, ne filim adamsın” diye…
 Aradı.”Nerdesin?” dedi. Dedim “İstanbul”. “Bir tek sen anlarsın” dedi. Dedim “Abi, bi dur, yarın gelirim İzmir’e, rakı içeriz Kordon’da, ben seni ikna ederim.”
“Bir tek sen anlarsın. Hoşçakal benim asil kardeşim”dedi. Ahizeden bir patlama sesi geldi. Suratıma kan sıçradığını sandım. Kapattım telefonu. Yoktu yapabileceğim başka birşey. Yattım. Bakkala sigara almaya gider gibi gitti, öldü ahizedeki yanağımda. Yetmiş iki saat uyumadım. Çalıştım yetmiş iki saat. Sonra işi bırakıp Datça’da bir bar işletmeye gittim. İşin garip yanı, ben ona bu hikayeyi hiç anlatmamıştım ama Datça’da içtiğim tüm turunç-tonik rakıları bir şekilde ona adadım.
 Bir de bu yazıyı… Geçmişini sikeyim, hep ekiyosun beni Kunduz Söğüşü! Bunu saymıyorum, dolunayda bekliyorum. Günaydın benim canım kardeşim. Benden selam olsun Peru Beyi’ne. Bunu saymıyorum…
Üstad der ki; “Her anlamda en büyük yenilgi unutmaktır. Özellikle de sizi neyin gebertmiş olduğunu unutmak.”
Günaydın.

Togan

Geçen ayın sonunda Hella Haasse’yi kaybettik. 1948’den beri yazmakta olduğu romanlarla Hollanda’da edebiyatın kraliçesi olarak anılan bu güzel kadınla seni tanıştırmak istedim dolayısıyla… Yanlış anlama: hayat hikayesini yazacak değilim bu mektupta. Yalnızca Hollandalıların zamanında Batavia adını verdiği bir sömürgesi olan şimdinin Jakartasında 1918’de doğduğunu bilsen yeter. Çünkü hayatının ilk yirmi senesini geçirdiği Endonezyayı ve Hollandayla Endonezyanın içiçe geçmiş tarihini yeni nesile aktarmadaki başarısı daha ilk romanlarından itibaren onu meşhur ve önemli bir yazar haline getirmiş. İkinci Dünya Savaşının sonunda Hollanda ister istemez (daha doğrusu pek de istemeyerek) sömürgelerini terk ettiği sırada yazdığı Oeroeg biri Hollandalı diğeri Javalı iki çocuğun arkadaşlık kurmasının mümkün olup olmadığı üzerine kurulu, ve Haasse’nin doğup büyüdüğü Java adasındaki Telaga Hideung Gölünün çevresinde geçiyor:

‘Oeroeg arkadaşımdı. Çocukluğumu ve gençliğimi ne zaman düşünsem istisnasız onun hayali gelir gözümün önüne. Üçü on kuruşa satılan, yapışkanlı yüzeyinin altındaki çizgi kahramanı kazıyarak gün ışığına çıkarttığımız oyun kartları gibi bir hatıra…’

Bu cümleler bence Haasse’nin yeniden ve yeni bir dünya için kurmaya başladığı tarihi kurgu akımına yaklaşımını en açık ve yine de estetik şekliyle ortaya koyuyor.

1992 yılında yayınlanan meşhur romanı Heren van de Thee (Çayın Efendileri) ise uluslararası bir kült haline gelmiş. Haasse’nin bu romanı kurgularken okuduğu mektup ve döküman sayısı bir nevi şehir efsanesine dönüşmüş olsa da bir kaç sene önce İngilizceye çevrilmiş olan bu romanı okumak 19. ve 20. Yüzyıl Asyasındaki siyasi ve tarihi dinamikleri anlamak açısından sonsuz faydalı olmuştu benim için. Fakat faydası bir yana Haasse sömürgelerdeki dinamikleri kendi zamanının meşhur yazarlarından farklı olarak (örneğin Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans ve Gerard Reve’den oluşan ‘Büyük Üçlü’nün aksine) kışkırtıcı olmadan, bulundukları yerden yaşadığımız zamana ayna tutan karakterler yaratmak suretiyle yazdı.

Daha sonra Fransa ve Hollanda’da yaşayan Haase’nin eserleri de giderek Avrupa tarihine odaklanır. Dolayısıyla Hollanda’ya kendi geçmişine dönüp bakabilmesini sağlayan tutacaklar hediye etmenin yanısıra Haasse bugünkü Avrupa’yı anlamak için hatırlanması ve yeniden yazılması gereken kimi hikayeler olduğunu da ortaya koyar. Benim de en çok hoşuma giden ve neredeyse asabi bir sabırsızlıkla yarı okuyup yarı yuttuğum Haasse romanları Ortaçağ Avrupasıyla ilgili olan bu grup. Örneğin Orléans Dükü Charles’ın karmaşık hayat hikayesini anlattığı Het woud der verwachting (Bekleyişin Gücü)... Ya da İtalya’nın en karizmatik ve gizemli karakterlerinden Giovanni Borgia’nın içiçe geçmiş siyasi ve ailevi hayatını anlattığı De scharlaken stad (Kızıl Şehir: Bir 16. yy. İtalyası Romanı)… Benim gibi Avrupa tarihine formel eğitiminde karikatür niteliğinde yer verilen birisi için Ortaçağ Avrupasındaki siyasi düzeni anlatan bu romanlar aklımdaki bölük pörçük imgeleri yerleştireceğim bir çerçeve çizdiler. Muhtemelen senin ailenin tarihine de değiniyordur bu romanların birinde… Elbette Avrupa’nın bugünkü sınırlarının kurgusal tarihini yazdığı bu romanlar Haasse’ye uluslararası ün de kazandırmış. Hayatı boyunca almış olduğu yirmiye yakın ödüle ve adını verdikleri bir de astroide dönüşmüş bu ün…

Karanlıkta beklemek…

Beni Haasse ile tanıştıran dostumla ölümü üzerine sohbet ederken çıktı sana bu mektubu yazma fikri. Buralarda edebiyat üzerine yazan çizen herkes kendince Haasse’ye dair bir iki şey karaladı da şu ara biz de kendimizce ne açıdan özel olduğunu tartıştık bir nevi…

Haasse’nin romanlarında önemli bulduğum ve edebiyatta genellikle eksikliğini hissettiğim iki özellik yanyana geliyor: Birincisi karanlıktan korkmamak. Karmaşa, akıl karışıklığı, mistik olan, açıklanamayan, elde edilemeyen, sahip olunamayan hep mevcut Haasse’nin romanlarında. Bunlar ne büyülü gerçekçilikte olduğu gibi kendilerine ait bir dünya ve mantık(sızlık) içerisinde hareket ediyorlar ne de realizmde olduğu gibi yok sayılıyorlar. Ordalar. Açıklanamadan, hayatımızı etkilemelerine rağmen üzerinde neredeyse hiç bir kontrol kuramadığımız ancak yine de yadsıyamadığımız bir gerçeklikle ordalar. Tarihle içiçe geçtiğinde bu yaklaşımın gücü tahmin edersin ki olağanüstü estetik bir klasisizme varabilir. Ancak Haasse’nin harika bir netlikle ortaya koyduğu gibi başarılı romanlar başarılı insanların hayatını konu almaz -dolayısıyla karmaşa ve karanlık hep orta yerinde hayatımızın ve hikayelerimizin.

Haasse’nin kadınları

İkincisi de kadın karakterleri. Yanlış anlama prenses, Haasse’nin ana karakterlerinin büyük bir kısmı erkek (ki ben erkeklerin kadınlar tarafından anlatılması ve aktarılmasını da çok önemsiyorum ve özlüyorum çağdaş edebiyatta). Ancak kadın karakterleri ayrıca bir ilginç: Herşeyden önce elbette güçlü kadınlar bunlar ancak yaşadıkları hayatın içinden gelen mecburiyetleri, ihtiyaçları ve dinamikleri var. Özgürlükçü ve kışkırtıcı bir feminizm ile kendine özgü karakterler yaratmaktan ziyade temel modelleri ele almış Haasse. Anne olmanın, kızkardeş olmanın, kadın olmanın, aristokrat olmanın vs vs ne demek olduğunu bu temel modelleri yapı-bozuma uğratarak değil de hikayelerindeki kadınların nasıl güce ulaşmakta kullanabilecekleri tek yol olduğunu anlatmış. Doğasına aykırı davranarak, ya da doğasına uygun olanı seçerek güçlenmiyor Haasse’nin kadınları. Bu gibi çığırtkan bir feminizme asla başvurmuyor yazar… Aksine insan olmaya çalışmakla meşgul oldukları oranda kendilerini tanıyıp bu iç hesaplaşmayla güçleniyorlar. Belki de bu açıdan Haasse’nin feminizmi sembolik/mitik bir kaynaktan akıp geliyor: Ortaçağ Avrupasında sık sık karanlıkla özdeşleştirilen ‘kadın’ ancak kendi içine bakıp bu aydınlığı dışarı yansıtmak suretiyle kahramanlaşabiliyor.

Ya da kendi deyişiyle:

‘İlk başta karanlık görünen şeylerin açık ve sabırlı bir zihinle zamanla saydam ve aşikar hale geldiğini tecrübelerim bana öğretti.’

Ayşem & Eric

p.s. Hella artık bir yıldız.

Ayrılık

“seninle daha fazla yaşayamam,”
dedi,
“şu haline bir bak!”

“hıı?” diye
sordum.

“şu haline bir bak!
allahın
belası
bi koltukta oturuyorsun!
göbeğin donundan
fırlamış,
bütün gömleklerinde
sigara
yanıkları!
tek yaptığın
şu allahın belası
birayı emmek,
şişe ardına şişe,
eline ne geçiyor
bundan?”

“zarar çoktan
verilmişti,” dedim
ona.

“ne saçmalıyorsun
sen?”

“hiçbirşeye değmez ve
hiçbirşeye değmediğini biliyoruz
ve bu
değiyor…”

“sarhoşsun sen!”

“gel buraya bebek, hadi iyi
geçinelim, bak kolay
aslında…”

“benim için değil!” diye bağırdı,
“benim için
değil!”

makyaj
yapmak için
banyoya koştu.
bir tane daha
bira
almaya kalktım.
tekrar yerime oturdum
yeni şişeyi
ağzıma henüz götürmüştüm
banyodan
çıktığında.

“hassiktirr!” diye bağırdı,
“iğrenç-
sin!”

şişeninin içine doğru
güldüm, öğürdüm, bir ağız dolusu
bira atletime doğru
püskürdü.

“aman tanrım!”
dedi.

kapıyı çarptı ve
gitti.

kapanmış kapıya baktım
ve kapının tutamağına
ve garip bir şekilde
kendimi yalnız
hissetmedim.

Charles Bukowski

Çeviri: Nazım

Nasıl Büyük Yazar Olunur

bir sürü kadını düzmen lazım
güzel kadınları
ve bir kaç makul aşk şiiri yaz.

ve yaşını fazla kafaya takma
ve/veya taze gelen yetenekleri.

sadece daha fazla bira iç
daha ve daha fazla bira

ve hipodroma haftada en az bir kere
uğra

ve kazan
mümkünse.

kazanmayı öğrenmek zor-
her serseri iyi bir kaybeden olabilir.

ve Brahms’ını unutma
ve Bach’ını ve
biranı.

aşırı egzersiz yapma.

öğlene kadar uyu.

kredi kartlarından kaçın
veya herhangi bir şeyi zamanında
ödemekten.

unutma ki 50$’dan fazla değeri olan
bir göt yok şu dünyada
(1970 itibarıyla).

ve eğer sevme yeteneğin varsa
kendini sev önce
ama her zaman top yekün yenilgi ihtimalinin
farkında ol
bu yenilginin sebebi
doğru veya yanlış görünse bile-

ölümün erkenden tadına bakmak illa ki
kötü bir şey değil.

kiliselerden ve barlardan ve müzelerden uzak dur,
ve bir örümcek gibi
sabırlı ol-
zaman herkesin çarmıhı,
artı
sürgünü
yenilgisi
ihaneti

bütün o cüruf.

sen birayla kal.

bira daimi kan takviyesi.

daimi bir aşık.

büyük bir daktilo al
ve adımlar yukarı aşağı gidip gelirken
pencerenden dışarıda

vur ona
sertçe vur

agır siklet bir dövüş çıkar

hışımla çıkan boğaya çevir onu

ve çok iyi dövüşler çıkaran
yaşlı kurtları hatırla:
Hemingway, Celine, Dostoyevski, Hamsun.

eğer onların delirmediğini düşünüyorsan
minicik odalarında
tıpkı şu an senin yaptığın gibi

kadınsız
yemeksiz
umutsuz

o zaman daha hazır değilsin.

daha fazla bira iç.
zaman var.
ve eğer yoksa bile
o da mühim değil
be.

Charles Bukowski

Çeviri: Nazım

Henry Darger benim küçük saplantılarımdan biri. Dramatik bir giriş yapmak gerekirse… (Hülyalı ses tonu. Check) Her şey yaklaşık dokuz sene önce Chicago’da yaşayan bir arkadaşım bizlere tarihin en absürt kurban bayramı kartpostallarını göndermeye karar verdiğinde başlar. Kendisi yörenin sanat galerilerinden aparttığı resim kataloglarını kesip kartonlara yapıştırarak hayata geçirdiği İsa’lı, koyunlu ve bol vahşetli muhteşem tasarımlarıyla ebeveynlerimizi inme riskiyle erken yaşta tanıştırmış oldu. “Deliliğin Dağları”nı aratmayan resimlerden en felaketi herhalde bana düşmüştü.  Sulu boya resmin ana teması  periye benzeyen küçük kızlar ve bunlara işkence eden  garip adamlardı. Ama renkler ve ortam daha önce gördüğüm hiçbir şeye benzemiyordu.  Resmin altında sadece sanatçının ismi yazıyordu: Henry Darger

O zamanlar avant garde, post modern, ve anarşist  her şeyin önünde hayranlıkla eğilen sanatsal çakrası  ultra mor seviyesinde gezinenlerden değildim.

Kısaca özetlemek  gerekirse:  Marcel Duchamps’a 2004 yılında 20. Yüzyılın en unutulmaz sanat eseri ödülünü kazandıran Fountain’ı karşısında Stendhal Sendromundan sanrılara kapılacağımı hiç sanmıyorum. (Sendromlara meraklıysanız bkz: Stendhal Sendromu)

-Yok Dadaist akımının anti rasyonelliğini en şahane şekilde betimleyen esermişte zart zurt. Aynen ne kadar sallarsan salla dona düşer son damla hesabı… Kendi halini ne kadar süslersen süsle ters dönmüş bir pisuvara hayranlıkla bakan bir alıktan fazlası olamazdın bana göre. Yine aynı şekilde Damien Hirst’in 100 milyon dolara kasnaklamayı başardığı “Snoop Doggy Dog’tan çalıntı kurukafaya” 5 kuruş bile vereceğimi sanmıyorum. (Belki üstüne işeyip Marcel Duchamp’a satmaya çalışabilirdim.)

Fakat Caravaggio veya Hieronymus Bosch dersen akan sular dururdu. Bana göre işte sanat buydu. Anlayacağınız 21 yaşımın baharında bendeniz sanat dünyasını bir kaç yüzyıl geriden takip etmeyi tercih ediyor ve bırakın post -modernizmi,  modernizme bile lanet okuyan bir kafayla pek çok sanat aşığı arkadaşımı hayattan bezdiriyordum. Olmayan derinlik ve perspektif duygumla resim öğretmenleri derslerde beni ciddi olarak intihar etmekle tehdit ederlerdi.  İşte görsel sanatları takdir etme boyutlarım henüz böyle garip semalarda gezerken bizim Darger’a tek kartpostalla vurulunca derhal beyzadenin peşine düşmeye karar verdim. Nihayet birileri benim cyborg misali bünyemin radyoaktif enerjili keman yaylarını titretmeyi başarmıştı.  Kartpostalı gönderen arkadaşımın söylediğine göre Darger yerel bir sanatçıymış. Bu haberi alınca beni bir telaş sardı ki görmeyin. Adamla tanışmak için yollara düşmeye hazırdım. Fakat 1 hafta sonra bizimki telefonla aradı. Mesaj  kısa ve netti. “Kızım hiç boşuna uğraşma. Adam öleli kaç yıl olmuş. Bunları hep öldükten sonra bulmuşlar. Deliymiş herif resmen. Zaten bir tek ev sahibi tanıyor adamı. İki tane de kitap bulmuşlar. Herif 50 sene aynı odada 30000 sayfa kitap yazmış. O sana gönderdiğim resim gibi yüzlerce resmi var bazıları bir buçuk metreden daha büyük.”

Bunları duyduktan sonra moralim biraz bozuldu. Arkadaşı tekrar işe koşmaya çalıştım ama ne yazık ki kendisi tam o sıralarda “Amerikan College” gençliğinin neredeyse tamamının yaşadığı –geleneksel psychedelics+ beerpong= sorority girls ve korunmasız seks–  dönemine girdi. Darger , Merger hepsi yalan oldu. 97 yılından başlayarak (İnternet keşif yılım) girdiğim aramalarda istediğim ayrıntıları bir türlü bulamadım. En kötüsü 2001’de o güzelim kartpostalı taşınırken kaybettim. Darger böylece yavaş yavaş hafızamın kuytularına kaçtı. Henry’i kimselerin bilmediği unutulmuş bir yaşlı ihtiyar zannettim.

Sanal dünya genişledikçe hayatıyla ilgili pek çok parçayı farklı yerlerden topladım. Henry’i tanıdıktan sonra çizdiği her şey ve yazdıkları bambaşka bir anlam kazanmıştı.

Neredeyse tüm hayatını kiraladığı küçük bir odada geçiren Darger sadece ibadet etmek ve hademe olarak çalıştığı hastaneye gitmek için yuvasından çıkardı. Çevresiyle neredeyse hiç iletişim kurmadığı için  50 yıl boyunca o odada ne halt ettiğini kimse tam olarak anlayamadı. Kimileri Henry’nin günde en fazla üç dürt saat uyuduğunu söylüyor. Asla yatağında uyumazmış, hep masa başında uyurmuş. (Nereden biliyorlarsa.) Fakat Darger ölüm döşeğindeyken odasını temizlemek için yukarı çıkan ev sahibi hayatının sürpriziyle karşılaşacaktı. Belki de dünyanın en uzun romanı olabilecek 15000 sayfa uzunluğunda bir roman, boyu 3.5 metreyi bulan dev resimler, 13000 sayfalık bir otobiyografi, Son 50 yılın tüm meteorolojik tarihini tutan ve kasırgaların izini süren 4000 sayfalık bir hava durumu günlüğü. (Proust şu anda hasetten mezarında ters dönüyordur.) 20. yüzyılın en epik eserlerinden birisi bir sürü çöpün arasında bulunmuştur. “Zamanın Ruhu” diye işte buna derler.

Henry'nin odası (Günlerce temizlendikten sonra.)

Sanat dünyasını çekişmeden çekişmeye sürükleyecek “Outsider Art” ın en önemli temsilcisi Darger efsanesi işte o anda doğuvermişti. Bu tarz bir hikayenin iki farklı açıklaması olabilir:

1-Darger sıradan obsesif bir deliydi. Hiç bir sanatsal yeteneği olmayan sadece acemi çizimler ve taslaklar arasında çürüyüp gitmiş bir hayattı.

2- O bir dahiydi.

Acıların çocuğu: The original One

What do you say? I’m being a saint? Ha Ha!  I am one and a very sorry saint I am …

Henry Darger.

Dargerism akımının öncüsü Henry Darger 1892 yılında Chicago’da dünyaya geldiğinde Amerika pek parti ve eğlence döneminde sayılmazdı. Büyük Buhran’ın  hemen öncesinde halk yoksulluğun pençesinde kıvranıyordu. O zamanların siyah beyaz fotoğraflarını ya da yakın zamanın müstesna dizilerinden Carnival’ı seyrettiyseniz ne demek istediğimi anlarsınız. Ortamı bir fotoyla özetlemek gerekirse:

Özgürlük ve demokrasinin beşiğinde 20. yüzyılın başında yine aşşağıda sunacağım manzaralar olağan aile aktivitileri olarak kabul ediliyordu. Pazar kahvaltısı, parkta yürüyüş, kilisede ayine katılma ve bol kanlı bir linç. Sonrada panayıra mı uğruyorlardı? Resimdeki bayanlar kahve içip dedikodu yapmak için toplandıklarında acaba aralarında nasıl sohbetler geçiyordu?

“Şekerim geçen bizimki linç partisine bir kıyafetle geldi. Böyle sakillik görmedim. Vallahi tüm Missisipiye reklam olduk.”

3 milyon evsiz, tren yollarında yitip giden sefalet içindeki aileler ve kıtlık yüzünden yemek kuyruklarında bekleyip duran binlerce insan. İşte tüm bu karamsarlığın ve fakirliğin arasında tamda duruma uygun olarak Darger mütevazi bir hayata adım atıyor. 4 yaşındayken annesi kızkardeşini doğururken ölünce maddi durumu o sırada iyice kötüye giden baba Darger yeni doğmuş kızkardeşini evlatlık vermeye karar veriyor. Henry yıllarca kız kardeşinee kavuşmayı hayal ederken biryandan da yanlışlıkla onunla karşılaşıp sevişmekten korktuğu için hayatı boyunca hiç bir kadına yaklaşamayacaktı. 4 yaşında babasının ona aldığı çocuk kitaplarından okumayı öğrenen Darger çocukluğunu böylece belirsizlik içinde bir hayal dünyasında geçiriyordu. Sakatlandıktan sonra eski terzilik işini yapamayan babası için alışveriş yapıyor, ayakaltında durmuyor ve zaman zaman kız kardeşini ve annesini özlüyordu.

8 yaşına kadar babasıyla bir şekilde hayatta kalmayı başaran Darger’a 1900 yılında yetimhane yolları görünüyor. Hasta ve bakıma muhtaç babası ölmek için St. Augistine fakirler evine yatıyor. Yıllar sonra Henry aynı şekilde bir yaşlılar evinde sessiz sedasız buradan göçüp gidecektir.

Darger ilk defa diğerlerinden “ayrıksı” olduğunu bu yıllarda fark ediyor. Çocukken kontrolsüzce garip sesler çıkaran Henry sürekli dersleri böldüğünü otobiyografisinde uzun uzun anlatmış. Şimdilerde Darger’ın bir tür erken tourette sendromunun belirtilerini gösterdiği düşünülüyor. Otobiyografisinde Henry çocukların onun çıkardığı bu seslere gülüp, eğlenip onu seveceklerini zannetiğini yazıyor. Ama çocuklar çoğu zaman acımasızdır. Alaylara ve şiddete maruz kalan Henry hep yanında taşıdığı sopasıyla kendini savunmaya kalkınca başı iyice belaya girer. Henry hayatını anlattığı 13000 sayfalık otobiyografisinde o günü anlatır:

“Çocuklar topluca bana saldırdı ve bende korunmak için elimdeki sopayı savurdum. Olaydan sonra öğretmenim benim suçlu olduğumu söyledi. Çünkü diğer çocukların tamamı normaldi. Ben ise… bir gariptim. Daha sonra beni bir doktora göstermeye karar verdiler. Bana “Sadece muayene edileceksin.” dediler ama ben gerçeği biliyordum. Bu doktor benim akılsız olup olmadığıma bakacaktı. Beni bir süre inceledikten sonra kararını verdi ve bana söylediği şey çok kafamı karıştırdı. Doktorun söylediğine göre kalbim doğru yerde değilmiş. Ama peki nerede olmalıydı kalbim? Karnımda mı? Eğer beni cehenneme göndereceklerini bilseydim onları asla affetmezdim.”

Dönemin diğer fena özürlüler okulu. Son durak:Laconia. Yüzeye çıkan bu resimler akıl hastanelerinde ciddi bir reformu başlattı

Kısa bir muayeneden sonra Henry hızla  şimdilerde Louisina State School olarak bilinen özürlüler yurduna postalandı. 1900’lü yıllarda Amerikan akıl hastanelerinin durumu hiç iç açıcı sayılmazdı. Neredeyse öjenik bir vahşetle  pek  çok insan sistemde sonsuza dek yitip gitmiştir. Ailesinin besleyemediği çocuklarıla birlikte , sağırlar, içine kapanıklar, kekemeler, kocalarını memnun edemeyen lobotomiye muhtaç kadınlar… hepsinin son durağı Lousiana State School veya benzeri enstitülerdi. Yani 1900’lü yıllarda Amerika’da delirmek oldukça cesaret isterdi. O yıllardan kalan başka bir okulun hatıralarına bakınca Henry’i  bu okulda pek güzel günlerin beklemediği aşikardır.  Binaların fotoğraflarına baktığım anda kendimi Sanitarium oyununda zannediverdim.  Peşimdede Silent Hill’den hemşireler.. Kısaca o yıllarda kendinizi bir akıl hastanesinde bulduğunuzda yapılacak en mantıklı şey; doktorlar yapmadan önce buz kıracağını bir şekilde gözçukurunuza geçirmek.

Biraz Oliwer Twist, biraz Kunta Kinte karışımı bir cehennem olan bu ortamda çok kısa bir süre kaldıktan sonra bizimki devletin onların sırtından para kazandığını anlamıştır. Sabahın en erken saatinden güneş batana kadar tarlalarda her türlü ağır işte çalışan çocuklar sıkı disiplin altında karanlık barakalarda yaşam mücadelesi veriyordu.  Lobotomi ve hücre cezaları olağan şeyler sayılıyordu. Henry defalarca kaçmaya çalışacak ve defalarca yakalanacaktı. Sevdiği ve doğduğu şehir Şikago’dan uzaklarda İllinois’teki bu yaşamdan nefret edip her kaçışında bir kaç kilometre sonra atlı bekçiler tarafından yakalanıp iplerle sürüklenerek Lousiana’ya geri getirilmiştir. Lousiana State School bu enstitüler arasında en kötü şöhretlilerden birisi olarak kabul edilir. Hakkında pek çok idari soruşturma açılmış ve nihayetinde kapatılmış olan bu kurumda yüzlerce şüpheli ölüm meydana gelmiştir. Bunların bir kısmı kanı donduracak ihmalkarlık ve insanlık dışı örneklerdir. Örneğin özürlü bir çocuk banyoda kaynar suyla haşlanarak ölmüştür. O sırada yanında olması gereken bakıcı ise ortalıkta yoktur. Henry burada geçirdiği her günün ölüm olabileceğini anladığında son olarak bir gece vakti yurttan kaçar. Otobiyografisinde yazdığına göre aylarca yarı aç yolları takip ederek Louisiana’dan Şikago’ya kadar yürümüştür. 17 yaşına basan genç Henry burada bir Katolik hastanesinde hademe olarak iş bulur. Ölene dek aynı hastanede hademelik yapmaya devam edecektir.

Henry’nin küçük odasında yazmaya ve resme erken yaşlarda başladığı düşünülüyor. Henry her gün işe gidiyor düzenli olarak Pazar ayinine katılıp komünyon alıyordu. Sadece tek bir arkadaşı olduğu söyleniyor. Arkadaşı William Shloder’la istismar edilmiş çocuklara yardım etmeyi amaçlayan bir dernek kurmaya karar verirler. Henry kendisinden zorla koparılan kız kardeşini hiç unutamaz ve belkide bu yüzden hayatı boyunca büyümeyen bir çocuk olarak kalır.

The Ultimate Story

“We were 8 and 9 and we began to love life. The world is ours and for our freedom we have to shoot it into pieces.”

Kitabın kahramanları Vivian Kızları’ndan inciler

Henry hikayelerin hikayesini yazmaya karar verdiğinde yıllar sürecek bir maceraya atılacağını belki kendisi bile bilmiyordu. 15000 sayfalık bu dev romanın fitilini ateşleyen en önemli ayrıntı Chicago Daily News gazetesinde 9 Mayıs 1911 tarihinde basılan küçücük bir klasik 3. sayfa haberiydi.  Küçük Elsie Paroubek sokağın karşısında oturan teyzesini ziyaret edeceğini söyleyerek evden çıkar ve kendisinden bir daha haber alınamaz. Yaklaşık bir ay sonra küçük kızın boğazlanmış cesedi bulunur.

Henry'nin yıllarca sakladığı kupür: Elsie

Küçük çocuklara yapılan işkencelerle erken yaşta akıl hastanesinde tanışan Darger Elsie’nin resmini daima dolabında saklar. Hikayenin orijinal adı The Story of the Vivian Girls, in What is Known as the Realms of the Unreal, of the Glandeco-Angelinian War Storm Caused by the Child Slave Rebellion’ dur. Adından nasıl bir uzunlukta olacağı bellidir. Hikaye Vivian kızları olarak bilinen 7 küçük kızın oldukça karanlık maceralarını anlatır. Çocukları köle olarak satan kötü kalpli Glendelinian ordusuna karşı savaşan Abenian halkının destansı hikayesi her ayrıntının hesap edildiği bir labirente benzer daha çok.

Sayıları 500’ü aşan her bir savaşın, işkencenin ve ihanetin tasvirleriyle beraber Darger beyninin dehlizlerine hayat vermek için resimler çizmeye başladığında hikaye çoktan epik boyutuna varmıştı. Resim konusunda hiç bir eğitim almayan Darger akla hayale gelmeyecek yöntemlerle kendini eğitmeyi başarır.

Kasap kağıtlarını birbirine yapıştırarak oluşturduğu kağıtlara 1.5 metrelik dev resimler çizer. Bunu yaparken kolaj sanatının inceliklerini keşfeder. Savaşlar için klasik marşlara farklı sözler yazıp özgün marşlar hazırlar. Orduların kostümlerini tasarlar,tek tek tüm generallerin ayrıntılı biyografisini yazar. (Resim ekle, müzik ekle, kes-böl-parçala. Darger kendi wordpress’ini kendi yaratmış resmen.)

Ama trajik bir şekilde ölen küçük bir kızın tüm bunlarla ne ilgisi olabilir? Yıllar önce tek bir uzman Henry’nin küçük kızın katili olabileceğini iddia etti. Darger’ın çocuklara karşı hastalıklı duygular beslediğini düşünenler var ama bunlar şehir efsanesinden öteye geçmemiş. Onu tanıyan bir avuç insanın Henry’nin büyük küçük hiç kimseyle iletişim kurmayan bir münzevi olduğunu söylemesi bu iddiaları yalanlar nitelikte. O dönem onunla aynı binada yaşayan çocuklarda Henry’i kendi kendine konuşup, kendi dünyasında yaşayan bir adam olarak hatırlıyorlar. Günümüzde Darger pek çok prestijli müzede kendi özel odasına sahiptir ve Dargerism akımının yaratıcısı, “outsider art” ın en önemli figürü olarak kendisine tapılır. Hikayenin tamamını merak edenler için Jessica Yu’nun 2004 yapımı şahane belgeseli:“Henry Darger: In the Realms of the Unreal”. Sizleri yasa dışı yollara sevk etmek istemem ama İnternet’ten (öhöm) bir şekilde belgesele ulaşabilirsiniz.

İşte trailer

Özünde herkes iyi olmak ister ama “fazlasıyla” ve “her zaman” değil….

George Orwell.

George Orwell 1984 adlı kitabın yazarıdır. 1984, 20. yüzyıl edebiyatının en çok tartışılan distopik romanlarından biridir. Pek çok alkollü üniversite kokteyllerinde şampanyayı fazla kaçıran siyaset ve edebiyat profesörlerini gırtlak-gırtlağa getirmiştir. 1984 yazıldıktan sonra pek çok badire atlatmıştır. Önce yasaklanmış ve hasır altı edilmiştir. Soğuk Savaş sonrası işler değişmiş ve bir anda akademik çevreler tarafından baş tacı edilmiştir. Günümüzde bu kitap özellikle Amerika’da lise ve üniversite dönemi pek çok öğretmenin favori saplantısı halinde gençlere okutulmuş ve binlerce nefret dolu genç tarafından hakkında sayısız dönem ödevi hazırlanmıştır. Lise çağındaki pek çok gencin kabusu haline gelen roman aynı zamanda sadık bir hayran kitlesine sahiptir. Akademi ve edebiyat dünyasının önde gelen isimleri bile bu kitap hakkında keskin fikir ayrılıklarına düşerler. Aynı üniversite kampüsünde 1984’ü neredeyse kutsal kitabı kabul eden ve Orwell’in dehasını size saatlerce anlatacak profesörleri bulabilirsiniz. Hemen yan departmanda kitabın adını telaffuz ettiğinizde sinirden ağzı köpürerek Orwell’in fanatik bir propaganda yazarı olduğunu ve 1984’ün değeri en çok abartılmış romanlardan biri olduğunu haykıracak başka bir profesörle kafa kafaya gelirsiniz.. Hakkında yapılan  yorumlar o kadar çeşitli ve zıttır ki bu laf kalabalığında kaybolmak an meselesidir.

Sıkıcı, yavaş tempolu, umutsuz ve gri bir hikaye… Dopdolu bir yaşantının sanatla birleşerek kurmacaya dönüştüğü, sembollerin konuştuğu büyüleyici bir dünya. Gerçeği sahte mutluluktan üstün tutan ve ne pahasına olursa olsun peşini bırakmayan bir adamın soluk kesen hikayesi… Anlamsız, içi boş, komünizm karşıtı bir propaganda kitabı. İşkenceye, savaşa ve ölüme bile kafa tutan aşk, dostluk, vatan sevgisi, idealizm gibi sıfatları tekrar tekrar düşünmemizi sağlayan, ayağımızın altındaki o halıyı bir anda çeken bir “gerçek-kabus”.

Tüm bu karmaşanın içinde doğru yolu bulmanın ve eseri hakettiğince yorumlamanın tek bir yolu vardır: onu yazanı anlamaya çalışmak. Orwell’in en çok bilinen kitabı olan 1984 onun yaşadığı hayattan derin izler taşımakta.

George Orwell neler gördü, nelere şahit oldu da 1984 gibi karanlık bir kehaneti ölümle pençeleştiği dönemde bitirmeyi başardı? Çocukluğundan beri yanlız bir kenarda gözlemleyen ve kafasında yarattığı hayal dünyasında yaşayan zayıf, narin bünyeli bir çocuk nasıl olduda yetişkinliğinde kendini İspanya iç savaşının ön cephesinde boynunda bir şarapnel parçasıyla buldu?

Ölümünden iki gün önce vasiyetini değiştiren George Orwell hiç bir şekilde biyografisinin yazılmasını istemediğini belirtti. Fakat elimizde hala inceleyebildiğimiz günlükler mektuplar ve pek çok arkadaşının anılarından oluşan derlemeler mevcut. Yine de onun hayatının en sağlam izleri romanlarında saklıdır.

Dünyayı kurtaramayan adam

Sahtekarlığın evrensel düzeyde egemen olduğu dönemlerde, gerçekleri söyleyebilmek devrimci bir eylemdir

George Orwell

Asıl adı Eric Arthur Blair olan George Orwell 25 Haziran 1903 yılında İngiliz Sömürgesi altındaki Motihari Hindistan’da doğdu. 5 yaşında annesiyle İngiltere’ye dönen Orwell 1912 yılına kadar babasını neredeyse hiç göremedi. Kendi ailesini “orta direğin altı” olarak tanımlamıştır. Babası sömürge altındaki Hindistan’da bir devlet görevlisiydi. Az parayla daha rahat yaşayabilmek için buraya göç etmişlerdi. Fakat Orwell’in babası muson mevsiminden çok kötü etkilenen oğlunu annesiyle İngiltereye gönderdi ve yazarın “burslu öğrenci kabusu” başladı.  Henüz sekiz yaşındayken St. Cyprian’s adındaki ilk yatılı okuluna burslu olarak başladıktan kısa süre sonra vaktini çoğunlukla yalnız geçirmeye başladı. Okul müdürü ve karısı okulu son derece sıkı bir disiplinle yönetiyorlardı. İşte küçk Eric diktatörlükle aslında ilk bu okulda tanıştı ve nefret etti. 1984’ün ana kahramanı Winston “sınırsız bir gücün altında ezilerek sürekli kendini kapana kısılmış gibi hisseder.” Romanda ana karakter sessizce de olsa isyan etmeye çalışır. Orwell’de çocukluğundan beri sessiz yöntemlerle diktaya kafa tutmuştur.

Yatakhanede yatağını ıslattığı bir gün başına gelenleri “İşte o günler” adlı yazısında anlatmıştır. Orwell her hata yaptığında çevresindekiler ona burslu bir öğrenci ve bir nevi hayır işi olduğunu hatırlatıp duruyorlardı. Bunları duydukça iyice bilenen Orwell arkadaşlarından giderek uzaklaştı. Kafasında kurduğu hayal dünyasında yaşayan yazar yıllar sonra şunları söylemiştir:

“Çocukluğum ve yazın hayatımın 25 yılı boyunca kafamda hiç bitmeyen bir hikaye ve hayal dünyası dönüp durdu.İlk hayallerimde Robin Hood benzeri bir kahramandım. Türlü maceralara atılırdım. Daha sonrasında ise hayatımın “dikkatli gözlem” dönemi başladı. Bu dönemde çevremdeki her şeyi ayrıntısıyla gözlemleyip, şartları ve durumu olabildiğince tutarlı şekilde kağıda geçirmek asıl hedefimdi.”

Burada yine hemen aklımıza romanın baş karakteri Winston gelir. Winston görünüşte totaliter partinin emirlerini yerine getiren sessiz bir gözlemci gibi gözükse de beyninin içinde partiye karşı suç işleyip durur. Hayalinde bambaşka şeyler düşünür.

Orwell derslerinde başarılıdır ve İngiltere’nin en prestijli okullarından olan Eton Koleji’ni tam bursla kazanır. Kolejde kısa bir süre Aldous Huxley’den Fransızca dersleri aldığı bilinmektedir fakat bu iki karakter sınıf ve ders dışında  fazla görüşmemiş ve aralarında yakın bir dostluk gelişememiştir. (Aah aah bu ikisi birlikte takılmayı başarıp ortak bir kitap yazsaydı edebiyat alemi “distopya” neymiş görürdü.)

Mezun olduktan sonra Burma’ya gidip yerel güvenlik muhafızlarına katılan George Orwell burada insanlara yapılan kötü muameleyi asla unutmadı… Her türlü totaliter ve baskıcı düşünceden açık açık nefret etmeye o dönemde başladı. O günlerden etkilenerek yazdığı “Burma Günleri” adlı kitabı en önemli eserlerinden biridir.

Yazar o günleri şöyle anlatır kısaca. “Burmadaki küçük Moulmein şehrinde bile geniş insan kalabalıkları benden nefret ediyordu… Nefret ve korku…İnsanlar bana sadece  bu iki duyguyla bakıyordu.”  Roller değişmiş Orwell şimdi demir yumruğun adamlarından biri olmuştur. Kolejden sonra maddi sıkıntılar yüzünden diğer arkadaşlarının aksine üniversiteye gidemeyen George babasını memnun etmek için onun izinden giderek bu işi seçmiştir. Gelecekte başarılı bir yazar olmayı planlayan özgür ruhlu ve hayalperest bir insan için yabancı bir ülkede kendi ülkesi Britanya’nın bayrağı ve emri altında asayişi korumaya çalışmak oldukça zor olmalı. Orwell polisten ve temsil ettiği her şeyden nefret ediyordu. Yardım etmesi gereken insanlardan ve ülkesinin kendisinden yapmasını istediği tüm bu iğrenç şeylerden nefret ediyordu. Kendini izole edilmiş, terkedilmiş hisseden Orwell’in bu dönemini 1984’ün henüz ilk sayfalarında yakalayabirsiniz. Parti için çalışmak zorunda olan ve bundan utanan asıl adamımız; Orwell’in Burma’da geçirdiği günlerin bir yansımasıdır. Yazar burada ilk defa sivil halka işkence yapıldığını, sorgusuz sualsiz tutuklandığını ve insan hayatının ne kadar değersiz olduğunu en ön sıradan seyreder. Üstelik nefret ettiği hatta utandığı taraftadır.

Burma’da bulaşıcı ve ateşli bir hastalığa yakalanan Orwell ölümden dönecek ve kısa süre sonra polisliği bırakıp hayatını yazmaya adayacaktı. Hayatı boyunca yakasını bırakmayan akciğer hastalıklarının tohumları Burma’da atılmış ve sağlığı geri dönülmez biçimde bozulmuştu. Babası ise görevini terkettiği için onu asla affetmedi.

Orwell hasta yatağında yatarken sürekli Jack London’un kitaplarını okurdu. London’un romanlarını yazmak için fakirlerin arasında ve düşkünler evinde süründüğünü ve tek bir kıyafetle bitirimhanelerde sürtüp, sokaklarda uyuduğunu öğrenince bundan çok etkilendi. Burma’da geçirdiği son 4 yılın utancından sıyrılmak için alt sınıfa dalış yapmaya karar verdi. Bir ikinci el dükkanından süprüntü bir ceket ve yamalı bir pantalon alarak uzun bir yolculuğa çıktı. Bu dönemde birçok sıra dışı işte çalıştı. Londra ve Paris’te kısıtlı imkanlarla bulaşıkçılıktan gazeteciliğe kadar her işi yaparak geçimini sağladı. Bu günleri anlattığı “Londra’da Ve Paris’te Meteliksiz” adlı kitabı baştan sona bir solukta okunan bir bohem macerasıdır. Orwell neredeyse beş yıl boyunca fakirhanelerde ve düşkünler evinde yaşayarak önce İngiltere’yi sonra Fransa’yı katetti. Bazı gazetelerde kısa süreli köşeler bulabildi fakat sonuçta beş parasız ve umutsuz bir şekilde vücudu tekrardan çöktü. Dostları onu fakir ve yardıma muhtaç insanlar için açılmış bir verem senatoryumunda Fransa’da bulduklarında neredeyse ölümün kıyısındaydı. Bu dönemde Orwell her zaman anlamaya çalıştığı alt sınıfla yakın ilişkiler kurdu. Gelecekten hiç bir umudu olmayan insan kalabalıklarının karşısında ilk defa açlığı ve boşluğu tadan Orwell, her an değişiyor ve gelişiyordu. Kahinin kaleminin dili giderek sivriliyordu. Bu zamana kadar adı Eric Blair olan yazar “Londra’da Ve Paris’te Meteliksiz” kitabının basımından hemen önce kendine bir takma isim bulur. Artık tüm dünya onu bu isimle tanıyacaktır. Eric Blair okuldaki yalnız ve itilmiş küçük çocuktu. Daha sonraları bu çocuk büyümüş ve Burma’da gurur duymadığı bazı şeyler yapmıştı. Şimdi Eric Blair adeta yok olmuş ve bir davası ve amacı olan George Orwell ortaya çıkmıştı. Kral V. George o yıllarda monarşinin başındaydı ve klasik bir ingiliz ismiydi. Orwell Nehri ise İngiltere’nin en pastoral ve dingin nehirlerinden biriydi. Yazarın en sevdiği yerlerden biriydi.

Üşüdüm üstümü örtsene baba

Sonunda İngiltere’ye dönen Orwell nihayet sevebileceği bir iş bulmuştu. Hawthorne Lise’sinde ders vermeye başladı. Fakat zayıf bünyesi ona rahat vermiyordu. Yağmurlu bir bisiklet gezisinden sonra çok ciddi bir zatürree atlattı. Uzun süre hastanede kaldıktan sonra öğretmenliğe devam edemedi. Bir süre bir kitapçıda çalıştıktan sonra bir arkadaşının tavsiyesiyle toplu taşıma araçlarını kullanarak ve bolca yürüyerek neredeyse İngiltere’yi boydan boya kat etti ve Manchester’a vardı. Buralarda evsiz yurtlarında ve dernek sığınaklarında konaklayan Orwellîn bunları kitabını araştırmak için mi yoksa sahiden parası olmadığı için mi yaptığı bugün kesin bilinmemektedir. Kendisi yıllar sonra sadece “Manchestar’a bankalar kapandıktan sonra varmıştım.” demiştir. Kısa süre sonra tekrar ailesinin yanına döner ve evlenir ama bu sırada faşist Franko rejimi İspanya’da her gün daha fazla güç kazanmakta ve İspanyol aydınlarının yardım isteyen çığlıkları Londra sokaklarında yankılanmaktadır. Orwell İspanyol iç savaşına katılmaya karar verir. Çağdaşı pek çok Avrupalı yazar, şair ve sanatçıda onun gibi yapmıştır. Barselona’ya gitmeden önce son gün Paris’te Henry Miller’le yemek yer ve daha sonra birliğine katılır. İlk sözü “Faşizme karşı savaşmaya geldim.” olmuştur. Burada yaşadığı sevinçler ve acılar yaşamı boyunca onu takip edecektir. Anılarını Katalonya’ya Selam adlı kitabıyla ölümsüzleştirir. Karısı ardından İspanya’ya gelir. İç savaş döneminin en kanlı çarpışmalarının göbeğine düşen Orwell gruplar arası anlaşmazlıklar yüzünden o cepheden o cepheye serseri mayın gibi dolaşıp durur. Ne yazık ki direniş çözülmeye başlamıştı. Aynı grubun içinde olmalarına rağmen her gün kendi aralarında Marksist İşçiler Grubu, Anarşist Birlik Grubu gibi küçük gruplara ayrılan devrimciler hem kendi aralarında hem de düşmanla çatışıyorlardı. Orwell işçilerin marksist grubuna katıldı. Yetersiz cephane ve kötü koşullar yüzünden halk ve halkın bu gönüllü askerleri Franko’nun çizmesinin altında eziliyor ama teslim olmuyordu. Sonunda bir gün keskin bir nişancı Orwell’i tam boğazından vurdu. Kurşun ana damarı sıyırdığı için son anda hayatını kurtarabildiler. Ne yazık ki ses telleri zarar gördü ve uzun sürecek acılı bir elektrik terapisi görmek zorunda kaldı. Grup ağır yaralı Orwel’li geri göndermeye karar verdi. Ama tam bu sırada işler iyice kötüye gitti Orwell’inde bağlı bulunduğu Marksist grup tüm ülkede yasadışı ilan edildi. Kimsenin yardım etmediği bu insanların çoğu Franko rejiminin karanlık sayfalarında yitip gitti. Orwell sanatçıların, şairlerin ve en önemlisi dostlarının tutuklandığını ve öldürüldüğünü çaresizce hasta yatağından seyretmek zorunda kaldı. En yakın arkadaşların ihanetini gördü. Tutuklanan arkadaşları Kopp’a yardım etmek için hem karısı hem kendisi saklandıkları yerden çıktılar ve onu kurtarmaya çalıştılar. Sonunda baskı o kadar büyüdü ki  bir gece vakti trenle İspanyayı terk etmek zorunda kaldılar. Orwell’in hayalleri yıkılmış, idealist düşünceleri beyninde ölü bir anı gibi kuruyup kalmıştı. En yakın arkadaşları zindanlardadır. Bir kısmı oradan sağ çıkmayı başaramayacaktır.

Orwell toparlanmak için döndüğü İngiltere’de ağır bir tüberküloz nöbetiyle tekrar hastaneye kaldırıldı. 2.Dünya savaşına kadar aslında Orwell tüm umudunu hala yitirmemişti ama savaş sonrasında gördükleri ve duydukları onun çok kısa sürede Hayvan Çiftliğini yazmasıyla sonuçlandı. Daha önce yazıları, kitapları reddedilen ve beğenilmeyen Orwell bir anda göklere çıkartılmıştı. O zamanlar olacağı hakkında uyardığı korkunç şeyler henüz olmamıştı. Bu yüzden insanlar ona “komünist” dediler. Yıllar sonra komünizme, faşizme, totaliter her sisteme yoğun nefretini yansıtan 1984’ü yazmayı tamamladığında bu sefer gizli servisten bu kitap için para almakla suçlandı. İngiliz gizli servisinin George Orwell’e komünizm karşıtı bu kitabı yazması için para teklif etmeleri bir söylentiden ibarettir. Gerçekte düşüncelerinden dolayı gizli servis ölümüne kadar Orwell’i gözetim altında tutmuştur. Diğer pek çok kader arkadaşı gibi Orwell’de çağının geç anlaşılan isimlerindendi. Yaşamı boyunca pek çok önemli esere imza atmıştır ama Orwell’in en önemli romanı aynı zamanda en bilinen romanı olan 1984’tür. Onun umudunu neden kaybettiğini anlamanın yolu 1984’ten geçer.

Bindokuzyüzsensendört

Deviantart canafarlarının en yeteneklisi AsGodNintendo'dan 1984'ün kahramanı Winston ve yarinin resmi.

Winston: Büyük birader diye biri gerçekten var mı?
O’brien: Bu var olmakla neyi kastettiğine bağlı.
Winston: Demek istediğim, o benim var olduğum gibi var mı?
O’brien: Sen yoksun.

Baskıcı bir sistemin hayatınızın her saniyesini kontrol ettiği bir kabusu anlatıyor Orwell. Önce halk korkutuluyor ve olmadık sebeplerden savaşlar çıkartılıyor. Devlet kendi halkını sindirmek için onlara saldırıyor ve suçu uzaktaki bilinmez bir ülkeye atıyor. Savaşın getirdiği yıkımdan sonra kurulan medeniyet baskıyla her şeyi kontrol ediyor. Dünya 3’e bölünüyor ve savaşta olduklarını zannettikleri ülke hakkında hiçbir şey bilmiyorlar. Bu ülke gerçekten var mı o bile belli değil. Avrasya’ya karşı savaşıyorlar. Her sabah ülkenin her yerinde hipnotize eden görüntülerle “nefret seansları” yapılıyor. İnsanlar takım elbiselerinin içinde nefretle ekrandaki çekik gözlü yabancı askerlere küfür ediyorlar. Bilmedikleri bir dilde konuşan bu barbarlardan sebebini bilmeden nefret ediyorlar. Gerçek düşman çok daha yakınlarda bir yerde ama bunu düşünmek gibi bir şansınız bile yok. Tıpkı şimdilerdeki Avrupa ve Amerika’da medyanın yoğun kampanyasıyla çizilen Ortadoğulu tiplemesi gibi… Sakallı koyu tenli Arapların intihar bombacısı olma ihtimaline karşı her gün karakollar Arap asıllı komşularını şikayet eden vatandaşlarla dolu. Şüphelenilen kişi çoğunlukla hemen gözlem altına alınıyor eğer suçsuz bulunursa serbest bırakılıyor. Ama önce tüm haberlerde ve gazetelerde resmi yayımlanıyor. “Terörist olma ihtimali bulunan bir Ortadoğulu gözlem altına alındı” başlığıyla. Korku… işin sırrı korkutmakta. Her ne olursa olsun halkı daima korku içinde bekletin. Bırakın titresinler ve asla dokunamadıkları maskeli düşmanlardan nefret etsinler. Kitapta Okyanusya’lıların düşman olarak belledikleri taraf her an değişebiliyor. Aslında sürekli değişiyor. Bir gün dost olduklarıyla yarın aniden düşman olabiliyorlar. Medya tamamen sansürün esiri olduğu için her şey sistemin onayından geçiyor. Gerçek bile olmayan ama insanları öldüren bir savaşın kıyısında yokluğun pençesinde yaşıyorlar.  Her adımlarının izlendiği bir toplumda 1984 yılında ana kahraman evindeki kameranın onu göremeyeceği bir noktada ilk defa bir günlüğün kapağını aralıyor. İşte tüm hikaye böyle başlıyor. Öyle bir sistem ki bir günlüğün kapağını aralamak bile bir isyan hareketi.

Sistem sonunda üzerinizde öyle bir hâkimiyet kuruyor ki mahremiyetiniz sıfıra iniyor. Her evde bir tele-kamera var bu kameralardan sizi seyredebiliyor ve duyabiliyorlar. Canlarının istediği zaman… İnsan her an her saniye evinde gözlendiği gerçeğine alışabilir mi? George Orwell’e göre; evet alışıyorsunuz ve bir süre sonra yüzünüzde şüphe çekmeyen sakin bir gülümseme ifadesiyle hayatınızı hiçbir şey düşünmeden bir robot gibi yaşamayı kabulleniyorsunuz. Şu an için böyle bir fikir bize gerçek dışı gelebilir. Henüz kimse böyle bir şeye inanmaya hazır değil. Evet, televizyon ekranlarındaki her şeyi görebiliyoruz ama onlar bizi henüz göremiyor. Biz hala gözetleyeniz. Fakat artık sokaklarımız eskisi gibi güvenli değil. Ülkemizde ve dünyanın pek çok bölgesindeki büyük şehirlere binlerce kamera yerleştirildi. Şu anda seyrediliyoruz çünkü korkuyoruz. Katiller, teröristler, her an ensemizde olan kapkaç kâbusu… Sonuçta sessizce o kameraların varlığına alışıyoruz. Sokaklarımıza böylesine sessizce giren kameranın bir gün evlerimize girme ihtimali çok mu bilimkurguya kaçıyor?  Jet sosyeteyi düşünün. Sınırsız zengin küçücük azınlık ve onları hem sevip hem lüks dolu yaşamlarından nefret eden koca bir dünya. Sonunda bir gün sokakta öyle şeyler olmaya başlıyor ki onlar artık evlerinde bile huzur bulamıyor.

Kronolojik bir şekilde gidersek: Korku onları tetikledi. Önce villalarının etrafını uzun duvarlarla çevirdiler. Sonra kapıya “güvenlik” denen bir adam koydular. Son olarak evlerinin her yanını kameralarla çevirdiler. Artık evlerde komple güvenlik sistemli kameralar kullanıyor. Birileri başka birilerine oturup gün boyu onları evde sıradan işlerini yaparken seyretmesi için para veriyor. Amerikan ve İngiliz magazin basını ünlüler hakkındaki tüm kirli çamaşırları dadılardan ve koruma görevlilerinden alıyor. Karşılığında bu insanlara milyonlarca dolar para saçılıyor.

Kitabın en baskın karakteri aslında Big Brother yani Büyük Birader. Sizi kaydeden ve sürekli dinleyen onun kapanmayan gözünden hiçbir şey kaçmıyor. Tele kamera aynı zamanda sürekli olarak belli haber anonslarını çalıp duruyor. Sesi kısabiliyorsunuz ama asla tamamen kapatamıyorsunuz. Kitabın ana karakterinin işi devletin daha önce yaptığı hataları örtmek. Eski makaleleri, dergileri kısaca tarihi sürekli olarak değiştiriyor. Eğer başkan fiyatların düşeceğini vaat ettiyse ve tam tersine tayınlar azaldıysa hemen eski demeçler değiştiriliyor tüm resmi kayıtlar silinip değiştiriliyor. Bunun sonucunda her ne kadar saçmalarsa saçmalasın başkan asla yanılmıyor ve saçmaladıklarını bir süre sonra kimse hatırlamıyor. Geriye dönüp bakıldığındaysa o saçmalama hiç var olmamış oluyor. George Bush Orwell’in Okyanusya’sına kaçabilse pek mesut bir başkan olabilirdi.

1984 dünyada ve ülkemizde oynanan politik oyunların seyir defterini yıllar önce çizmiş. Bir göz atıp bakmakta fayda var.

Kestane ağacının altında sen beni sattın ben de seni… Peki Orwell sen kimseyi sattın mı?

Orwell’in kitabını sadece siyasi bir propoganda romanı olarak kabul edenlerin gözden kaçırdığı en önemli şey yukarıdaki kısa cümledir. Bu tek cümle Orwell okurları için insan doğasının en anlaşılmaz tarafıyla yakından ilinitilidir. Gerçek dostluk nedir? Sevgi, aşk bunların gücü nasıl tasvir edilir? Ya da doğrudan asıl konuya gelirsek: Bir tarafta hayatta en çok değer verdiğiniz insan ve uğruna her şeyi kaybetmeyi göze aldığınız idealiniz, kişiliğiniz, özsaygınız, diğer tarafta ölesiye korktuğunuz tek şey…

Kahramanlık hikayelerinde asıl adam asla sevdiği kadını satmaz, yoldaşlar en ağır işkence altında bile konuşmaz ama bu hikaye koltuğa sizi oturtuyor. Gerçekten bir seçme şansımız var mı? Yoksa aslında çoğumuzun hayatı kestane ağacının altında utanç gözyaşlarıyla geçen ve birbirlerinin yüzlerine bakamayan kahramanların  hikayesine mi benziyor? Asla hata yapmamış, sevdiğine yalan söylememiş, dostunu satmamış, birilerini ya da kendini kandırmamış, pişman olmamış ışıkla çevrili kutsal mesih arkadaşlarımızı hemen ayrı bir odaya alalım isterseniz. Çok büyük bir odaya gerek olacağını sanmıyorum. Azizler buradan bana ulaşabilir. En az iki adet stigma ve kendinden ışıklı hale şarttır. Led lambalı arkadaşlar lütfen başvurmayın. Kestane ağacının altına oturup bi zahmet bekleyin.

Hikayede kahramanımız Winston o meşum kafeye gittiğinde bu şarkıyı duyacak ve yenik kahramanların yüzündeki acıyı görecektir. Hikayenin sonlarına doğru kahramanımız bir kez daha aynı şarkıyı duyacaktır ama bu sefer bambaşka bir adam olarak…Dizeler çok sade olduğu için çeviri orjinalinin etkisini ne yazık ki yakalayamıyor.

Under the spreading chestnut tree

I sold you and you sold me

There lie they and here lie we

Under the spreading chestnut tree

Orwell bu sözcükleri öylesine uydurmamıştır. Aşşağıdaki dizeler İngiltere’de 20’li ve 30’lu yıllardan popüler ve oynak bir kamp şarkısıdır.

Under the spreading chestnut tree

When I held you on my knee,

we were happy as can be

Under the spreading chestnut tree.

Under the spreading chestnut tree

I’ll kiss you and you’ll kiss me

Oh how happy we will be

Under the spreading chestnut tree

Ancak Orwell böyle neşeli bir şarkıyı alıp onu içinize oturacak bir ihanetin sembolü haline getirebilirdi.

Baskıya ve sömürüye karşı insan onurunun ne olursa olsun yine de galip geleceğine inanan; nihayetinde umutlarını kaybeden ama tekrar tekrar onları düştüğü çamurdan çıkarıp yeniden can veren Orwell karamsar kabul edilebilir. O 1950 yılında hayata veda ettiğinde henüz 47 yaşındaydı ve “fantastik” kabul edilen dünyası bilim-kurgu severlerin saygı duyduğu bir kitap olarak hatırlandı. Orwell çok iyi bir parti arkadaşı olmayabilir ama bizim giderek matrixleşen ortamlarımıza ilaç gibi gelir. Distopik yazarların anlaşılamama nedeni genelde gezegen üzerindeki tüm yaşamış ergenlerle aynıdır.. “ Hey dostum kimse beni anlamıyor tamam mı?” Eğer Orwell gibi bir yazarsanız ömrünüz boyunca ergen öfkesini içinizde taşıyacaksınız demektir. Çünkü dünya sizi hep geriden takip eder. O yüzden bu adamların kitapları hep bilimkurgu raflarının yakınlarında bulunur. Albert Caraco bunu en güzel şekliyle açıklayan isimdir. “Ben ütopya vaaz etmiyorum, bir hakikati hayal meyal seçiyorum.” diyerek telafisiz zamanların gölgesinden bize seslenmektedir.

Gelecek aylarda Caraco ve diğerleri..

Bu şarkı Orwell’in hep partizan kalan ruhu için. 2. Dünya savaşındaki Fransız direnişine katılmayı çok istemiş ama sağlığı gitmesine izin vermemiştir. Katalonya, Paris, Varşova farketmez “direniş” her yerde direniştir.

Aldous Huxley

İnsanlığın yok oluşuna dair senaryolar ve teoriler üretmek sanatın hemen her alanına yayılmıştır. Sinema perdeleri, kitap sayfaları; anti ütopyalara ve bizlerin karanlık sonuna dair çarpıcı saptamalarla doludur. Yaşadığı dönemin sosyolojik yapısını son derece başarılı bir şekilde gözlemleyen bazı yazarların geleceğe dair neredeyse doğaüstü denilebilecek varsayımlarda bulunması “anti-ütopya kahramanları” efsanesini yarattı. Bunların bir kısmı çoktan gerçekleşti ve tıpkı onların tahmin ettiği gibi bu gerçekleşen kötü kehanetleri kimse anlayamadı çoğu zaman; anlamak istemedi.

Distopya genellikle ütopik bir toplum anlayışının anti-tezini anlatmak için kullanılır. Distopik toplum, otoriter –totaliter bir devlet modeli veya daha farklı bir baskıcı sistem altında karakterize edilir. Distopik kitaplar ve yazarlar çoğunlukla bilim kurgu türünün alt dalı olarak görülür.William Gibson gibi modern yazarlar ise distopyayı bilimkurguyla harmanlayıp siber-punk kültürünü yarattılar.”Neuromancer” her şeyi başlatan ilk kitaptı. “Matrix” filminin ve getirdiği felsefenin en önemli ilham kaynaklarından biri olan bu kitap bir bilgisayar korsanının hikâyesini anlatıyor. Son yıllarda öyle veya böyle hepimizin bir şekilde kulağına çalınan siber alem korsanları, sanal dünyanın düzen bozucu garip ve tehlikeli karakterleri olarak tanıtıldı. Kitabın ana karakteri, şimdiye kadar yapılmış en büyük bilgisayar korsanlığını başarmak için tutulur. Modern dünyanın yapay zekâya yenilişini ve insanın robota dönüşünü çarpıcı bir gerçeklikle aktaran roman, sanki uçurumun tam kıyısında sallandığınız hissini veriyor. Hikayenin en önemli olgularından biri gittikçe devleşen küresel holdingler ve şirketler… Dünyayı ilgilendiren hayati kararların birkaç insanın parmağının ucunda oluşunun ne anlama geldiğini ve bize nelere mal olacağını sade ve akıcı bir dille anlatan roman bilimkurgu türünün bir şaheseri olarak kabul ediliyor, ama hala yeterince ciddiye alınmıyor. Oysa yazar bize daha önce hiç bakmadığımız bir yönü gösteriyor. “Herkesi değişmekle suçluyorsunuz. Peki, siz ne kadar değiştiniz?” diyor.

Geçmişin sayfalarından bize seslenen bu karanlık kâhinlere ve bazı sözlerine kulak verin. Onların hayatları ve hikayeleri, puslu yarınlarımızı aydınlatabilir.

Aldous Huxley

“Belki bu dünya da başka bir dünyanın cehennemidir.”

A. Huxley

Aldous Leonard Huxley 26 Temmuz 1894 yılında İngiltere’nin Sussex bölgesindeki Godalming’de doğdu. Birçok ünlü bilim   adamı ve sanatçı yetiştirmiş olan Huxley ailesinden geliyordu. Oxford‘daki Eton College’da okuduğu sıralar gözlerindeki bir rahatsızlık yüzünden kör olma tehlikesiyle karşılaşınca öğrenimine ara vermek zorunda kaldı. Sonradan Balliol Koleji’ni bitirdi. Yaşadığı hayat ve savunduğu fikirler çoğu zaman çağdaşlarının saldırılarına hedef oldu fakat o eşi benzeri bulunmaz bir hatipti. Aldous Huxley hiçbir zaman ucuz söz cambazlıklarıyla vakit kaybetmemiştir. O tam ortadan ikiye bölünmüş bir ruh taşıyordu. Bir parçası her zaman gizemi ve bilinmeyeni düşünür, ruhun yapacağı mistik yolculuklara kafa yorarken; diğer parçasıysa son derece keskin ve rasyonel zekâya sahip bir bilim adamıdır. Diğer yandan Huxley gelmiş geçmiş en büyük entelektüellerdendir. Öldüğünde pek çok akademik çevre tarafından modern düşüncenin ve en yüksek entelektüel bilginin sembolü olarak kabul edilmiştir. Aklın hayalin alamayacağı büyüklükte bir öğrenme arzusuyla insanın hayatı boyunca okuyup anlayabileceğinden daha fazla kitap okumuştur. Mistik düşünürlere göre özellikle günümüz dünyasında zeki görünmek birkaç sayfayı ezberlemekten geçiyor. İnsanlar kendi benliklerine o kadar yabancı yaşıyorlar ki, başka birinin okuduğu kalın ve çoğu zaman gereksiz kitaplar yığınına bakıp o kitapları okuyanların zeki olduğunu düşünüyorlar. Oysa ayaklı bir kütüphane olmak zeki olmak demek değildir. İşte burada Aldous Huxley’i diğerlerinden ayıran noktayı açıkça görebiliyoruz. Öğrendiği her yeni şeyle kendisine yeni kapılar ve dünyalar yaratan yazar; yaşamının büyük bir kısmında neredeyse tamamen kördü. Buna rağmen araştırmaktan ve hayatın en uç deneyimlerini yaşamaktan çekinmedi.

En büyük kitaplarından biri olan “Cesur Yeni Dünya”ya bir alternatif olarak yazdığı Ada adlı kitabı için girdiği derin araştırmaların inanılması güç boyutunu kendi ağzından yazdığı notlardan anlayabiliriz:

“Antik Yunan mitolojisi, Polinezya Antropolojisi, Sanskritçe, Çince veya Budist metinlerin çevirisi, bitki ve ilaç üzerine yüzlerce bilimsel araştırma makalesi ve sayısız deney raporu, nörofizyoloji, psikoloji ve eğitim alanında yazılmış sayısız deneme ve araştırma yazısı… Bunun yanında aklınıza gelebilecek her türden absürt yeni ve eski kitaplar, şiir, eleştiri yazıları, seyahat kitapları, politik yorumlar ve her türden insanla yapılmış binlerce röportaj. Filozoflardan aktrislere, akıl hastalarından Rolls Royce firmasının yöneticilerine kadar… Şimdiye kadar araştırdığım bu notlardan yola çıkarak sanırım artık “Ada”yı yaratabilirim”

Kendi yazdığı kitabın anti-tezini yazmaya cesaret edebilecek az sayıda insan vardır. Yazdığı şahesere verilebilecek en güçlü cevabı da yine kendisi vermişti… “Yaşadım ve değiştim. “ diyor .”Genç bir idealistken dünyayı değiştirmek isterdim, artık anladım ki evrende kesin olarak değiştirebileceğiniz tek şey bizzat kendinizsinizdir.”

Savaşların gölgesinde bir genç umudunu yitirirse…

“Bir gün gerçeği öğreneceksiniz, o zaman GERÇEK hepinizi delirtecek.”

A. Huxley

Gözündeki problem yüzünden pek çok arkadaşının gittiği 1. Dünya Savaşı’na katılamayan Aldous Huxley bunun yerine kendi iç dünyasında garip bir seyahate çıkmıştır. Mistisizmle ve spritüel dünyayla ilgilendiği kadar tıp ve bilimle de her zaman yakından ilgiliydi. Fakat gözündeki sıkıntılar onu hayatta en sevdiği şeyden, okumaktan alıkoyuyordu. Çevresindeki dünya ise savaş ve açlıkla her gün biraz daha sefalete sürükleniyordu.

Huxley'in 453 numaralı "bıktım ulan topunuzdan!" bakışı

İnsanlığın gidişatından oldukça rahatsız olan Huxley başyapıtı “Cesur Yeni Dünya”yı tamamladığında “beat” kuşağının gurularından biri olarak kabul edileceğini ve ölümünden yıllar sonra bile kitabının gençlerin başucunu süsleyeceğini tahmin edemezdi. Ama kitap bir tokat gibi okuyan her yaştan insanı sarsıyordu.

Cesur Yeni Dünya’yı tarif etmek oldukça zor, çünkü Orwell’in totaliter ve baskıcı rejimindeki gibi şiddet ve alttan alta kaynayan kaos yok burada. Orwell yaşadığı zaman çektiği sıkıntılar dolayısıyla faşizme, kominizme ve totaliter her türlü düşünceye karşıydı. Dolayısıyla kitapta bu baskıcı rejimlere tamamen karşı bir tutumla onları en karanlık şekilde tasvir etmeyi uygun görmüş, oysa Huxley’in dünyası adeta bir liberal ütopyası… İlk bakışta bir anti-ütopya olduğunu anlamak bile zor. Hastalık yok, açlık yok, savaş yok. İşçiler isyan etmiyorlar. Her gün mutlulukla hizmet edip gülümseyerek evlerine dönüyorlar. Golf oynayabilirler veya mucizevî Soma’yla hayattan sınırsız zaman çalabilirler. Kitabın mucize uyuşturucusu Soma geleceğin laboratuarlarında üretilecek olan bir mucize ilaç. Onu aldığınızda hayalinizdeki her hangi bir şeyi tüm gerçekliğiyle yaşıyorsunuz. Örneğin işyerinizdeki 1 saatlik molanızda bir Soma yutabilir ve 1 haftalık Hawai tatiline çıkabilirsiniz. 1 saatlik yoğun deneyim ve sinirsel uyarının ardından yenilenmiş ve huzurlu olarak işinize geri dönebilirsiniz. “Böyle mükemmel bir ilaç olsa kimse evinden çıkmaz, herkes kendi kurduğu hayal dünyasında yaşardı” diyebilirsiniz. Ama bu sistemde kimse sorumluluklarını ihmal etmiyor ve herkes sabah olduğunda görevinin başına geçiyor. Görünüşte mükemmel. Sokakta aç gezen sahipsiz hayvanlar yok. Hiçbir çocuk ailesi tarafından terk edilmiyor. Çünkü tüm sistem aslında dev bir yetimhane… Büyüdüğünüzde bile içinden çıkamadığınız, daha da kötüsü çıkmak istemediğiniz bir düzenek. “Cesur Yeni Dünya”da insanlar yapay yollarla ve bir kast sistemiyle oluşturuluyorlar. Her sınıf kendi özel genetik koduyla yaratılıyor ve hepsine farklı isimler veriliyor alpha, beta, epsilon gibi. Her türün kendine has bir görevi var. Tüplerde beslenen bebekler doğar doğmaz şartlandırmayla eğitiliyorlar. Yani yaratılıştan itibaren bir memur ya da bir işçi veya bir yönetici olarak yetiştiriliyorsunuz. Zamanı gelince görevi başına geçen kimsenin aklına karşı çıkmak dahi gelmiyor. Bir bilet satıcısı olabilirsiniz… Bir bilet satıcısı olmak için dünyaya geldiniz. Yaşamınız böyle bir kölelik ilüzyonuyla geçip gidiyor. Her distopik romanda olduğu gibi burada da durumdan hiç memnun olmayan bir ana kahraman sistemi kökünden sarsıyor. Soma ise hayatın bu monoton ritminden sıkılıp bunalanlar için ellerinin altında hazır. Çünkü artık seks yapmak bile bir görevdir. İnsanoğlunun seri üretimi veya her şeyi çözecek olan mucize ilaç gibi fikirler bazı insanlara hala oldukça bilim kurgu olarak gözükebilir. Fakat her ne kadar tamamen fantastik bir düşüncenin ürünü olsa da, başınızı kaldırıp çevrenize gerçekten baktığınızda bazı garip benzerlikleri görebiliyorsunuz. Örneğin bilgisayar oyunları… Tamamen yapay bir dünyada, yapay zekânın size izin verdiği oranda bir özgürlükte yaşanan hayatları ele alalım. Şu anda siz bunları okurken milyonlarca insan internetin başında sanal dünyada yaratılmış alternatif bir gezegende savaşıyor, ordularını kuruyor ve gruplar oluşturuyor. İnsanlar facebook üzerinde boşanıp tekrar barışabiliyorlar. Dünyayı etkisi altına alan “Oyun Bağımlılığı” aslında ölümcül bir illet olabilir. Yıllar önce oynadığım bilgisayar oyunlarından birinde unutamadığım bir uyarı vardı. “Oyunun çok güzel ve eğlenceli olduğunu bizde biliyoruz ama oyuncular lütfen yemek ve uyku gibi hayati ihtiyaçlarınızı 6 saatten fazla ertelemeyin.” Bu cümle son yıllara kadar gerçek dışı bir cümle olarak kabul edilebilirdi. Ta ki Japonya ve Amerika’da bilgisayar oyuncusu pek çok kişi hayatını kaybedene kadar… Uyumayı ve yemek yemeyi bile unutup kendisi için yaratılmış yapay bir dünyada ölene kadar kalmayı tercih eden bu yeni nesli ve özellikle son yıllarda gittikçe ateşlenen genetik bilimi ve kopyalama tartışmalarının ışığında bu günlerde “Cesur Yeni Dünya” yeniden okunmalıdır. Seçim yapamadığınız, sizin yerinize her şeyi seçen insanların bulunduğu, ama yine de hep mutlu olduğunuz bir yer, herkesin herkesi elde edebileceği, rekabetin sıfır olduğu bir çevre. Kitabın yazıldığı dönemde henüz klonlama denen kavramın bile var olmadığı düşünülünce, Huxley’in genetik biliminin geleceğine dair düşünceleri önünde saygıyla eğilmemek imkansız. Romanda bireyler, mutlu olduklarına o kadar inandırılmışlardır ki, asla bir epsilon, alfa olmak istemez, bir hademe bir müdür olmak istemez, bir sosyal hizmetli bir doktor olmak istemez. Herkes olduğu durumu benimsemiştir. Ona yüzde yüz adapte olmak ve sisteme itaat etmek için yaratılmıştır. Toplumun yöneticileri her tür insanı duygulardan, isteklerden, tutkudan, korkudan, hatta kendi tarihinden bile uzak bireyler tasarlamış, bu sayede istikrarı sağlamıştır. Kişi olmak, hatta insan olmak yok edilmiştir, birey sadece toplumun devamlılığını sağlayan bir “parça”dır…

Bu romandan yıllar sonra Aldous Huxley “Cesur Dünyayı Ziyaret” adlı yeni bir kitapla yeni dönemin sosyal ve politik atmosferini son derece başarılı yorumlamayı başardı. Nihayetinde Huxley Doğu mistisizminde aradığı bazı cevapları buldu. Ütopyası “Ada”da, “Cesur Yeni Dünya”nın anti-tezi olan mükemmel bir toplum yarattı. Deliliğin ve cinnetin zincirlerinden kurtulmuş bir toplum…

Sınırlar ortadan kalktığında…

“Çoğu insanın genel olarak bir cehennem kavramına ve yaptıkları her kötülüğün ölümsüz bir iskelet tarafından cezalandırılacağına inanıyor olması, onların yine de sanki ölüm henüz hiçbir şekilde kanıtlanmamış bir söylentiymişçesine rahat davranmalarına engel olmamıştır.”

A. Huxley

Aldous Huxley’in çok bilinen başka bir yönü onu neredeyse meslektaşlarının bile aforoz etmesine neden olmuştur.

Huxley bir keresinde şöyle demiştir: “Dalın ucuna gitmekten korkmayınız. Meyve oradadır.” Hayatı boyunca bu felsefeyle yaşayan düşünür, özellikle antik kültürlerin bitki bilimi ve botanik bilimiyle yakından ilgileniyordu. Bir gün genç bir psikiyatrist olan arkadaşı ona “meskalin” adlı bir maddeden söz etti. Bu Meksika yerlilerinin “peyote” adını verdiği kutsal bir bitkinin özüdür. Dinsel ayinlerde binlerce yıldır kullanılan bu bitki çok kuvvetli sanrısal bir madde olan meskalin içermektedir. Meskalin algı ve gerçeklik kavramlarını tamamıyla değiştiren güçlü ruh halleri meydana getirir. Psikiyatrist, Huxley’e bu maddeyi ve özelliklerini anlattığında, çok genç yaşta olmamasına rağmen pek çok kişinin cesaret edemediğini hemen yapmaya karar verir. Arkadaşına kendisinin gözetiminde bu çok güçlü uyuşturucuyu denemek istediğini söyler. Burada ilginç olan nokta şudur: Tüm bunlar 1950’li yıllarda geçiyordu. Dünya 68 kuşağının getirdiği özgürlük felsefesiyle henüz tanışmamıştı. Henüz hippiler ya da LSD ortalarda yoktu ve toplum bilmediği her şeyden nefret ettiği gibi eski zamanların bu gizemli iksirlerinden de nefret etmeye hazırdı. Aldous Huxley’in o gün verdiği karar ve sonrasındaki deneyimlerini anlatan kitabı yıllar sonra bir döneme damgasını vurdu.

6 Mayıs 1953 yılında sabah 11.00 sularında arkadaşı psikiyatrist Humpry Osmond’un gözetimi altında ve bilimsel laboratuar koşullarında 400mg meskalin sülfat içer. Sonrasında olanları anlattığı kitabı “Algının Kapıları” bir kuşağın adeta kutsal kitabı olacaktır. Huxley’e göre beynimiz sürekli olarak bizleri şartlandırır ve görüp hissettiğimiz her şey bu algının kapılarından, yani bir nevi sansürden geçer. Huxley bunu şuna benzetir:

“Her tarafı kirli balçıkla sıvalı bir pencere düşünün. Dışarıyı hiçbir şekilde görmenize imkan yok. O kirli pencerenin ardından gerçekliği anca varla yok arası bir hayal olarak seçebilirsiniz. İşte bizler bu çamurun ardından seyrediyoruz her şeyi. Kendimizi bile… Meskalin benzeri maddeler o balçık sıvanmış kirli camın ufak bir noktasının bir anlığına temizlenmesine benzetilebilir. O bir anlık temiz noktadan her şeyi olduğu gibi seyredebilirsiniz. İlk defa gerçekten görebilirsiniz. Eğer algının kapıları temizlenebilseydi, her şey insana olduğu gibi görünürdü: Sonsuz… Bu diğer dinlerdeki aşkın zikirleri hatırlattı bana. Ses olduğundan farklı anlamlara bürünüyor. Ve insanlar sürekli aynı ritimde bir şeyi mantra gibi tekrar ettiklerinde heyecanlanıyorlar, kalp atışları hızlanıyor. Sonunda beyne giden glikoz bir anlığına azalıyor ve aşkın bir ruh haline geçiyorsunuz. Meskalinde belki bu prensip gibi çalışıyordur. Beyin o kadar gizemli ve büyük ki…”

Kitap yayımlandığında eleştirmenler ve saygın akademik çevre bir anda tepetaklak oldu. Çünkü Aldous Huxley o dönemin en saygıdeğer isimlerinden birisiydi. Bir laboratuara kapanıp tehlikeli uyuşturucular içecek son kişi gözüyle bakılıyordu. Huxley her şeyi göze alarak ve belki tüm kariyerini tehlikeye atarak bu kitabı yazmayı tercih etti. O yıllarda bu, saygın bir yazarın bir anlık saçmalaması olarak görülüp unutuldu ama kısıtlı ve çok özel bir çevre kitaba hak ettiği değeri verdi. William Burroughs, Allen Ginsberg,Jack Kerouac gibi isimler kitabın mesajını anlamıştı ve “beat” kuşağıyla birlikte sadece edebi bir akımın değil yeni bir yaşam tarzının da fitili ateşlenmiş oldu.

Bir gün Jim Morrison adında henüz hayattan ne istediğine tam olarak karar verememiş bir genç Aldous Huxley’in “Algının Kapı”ları (Doors of Perception) adlı kitabını okudu. Kitaptan esinlenerek adını “The Doors” koyduğu grubuyla müziğe ve bir kuşağa şairane bir tarzda damgasını vurdu. “Algının Kapıları” Jim Morrison’un başucu kitabıydı.

Huxley’in kural tanımaz sınırsız tavırları çağdaşı olan akademisyen ve düşünürlerini uykularından etmiştir. 1968 yılında LSD adlı halusinatif uyuşturucunun keşfi duyulduğunda bu ismi duyulmamış maddeyi derhal denemekten çekinmemiştir. Uyuşturucuların tarihi her zaman biraz gariptir. Çünkü bugün lanetlediğimiz pek çok ağır uyuşturucu (örneğin kokain ve morfin) 50’li yıllarda diş çıkaran bebeklerin özel toniklerinde dahi kullanılıyordu.

Özellikle modern dünyanın pek çok uyuşturucu maddesi hayatımıza eczaneler ve labaratuarlar vasıtasıyla girmiştir. Daha sonra binlerce insanın hayatına mal olacak olan bu tehlikeli zehirlerin çoğu zaman oldukça masum görünüşlü geçmişleri var. Hemen hepsi bir dönem yasaksız olarak eczanelerde satılmıştır. Hepsi günlük hayatlarımıza sessizce girmişler ve zararları anlaşılana kadar toplum onların tamamen zararsız olduğunu farz etmiştir.

bebelere şifa niyetine

eski zamanların öksürüğü "uçuran" şurupları

Gelelim Huxley’de bir deprem etkisi yaratan “Lysergic Acid Diethylamide”a yani Lsd’ye… Onun hikayeside en az diğerleri kadar şenliklidir.

LSD hepimizin çok yakından tanıdığı Sandoz ilaç fabrikasında üretilmiş bir maddedir. Genç kimyager Albert Hoffman mide ağrısına iyi gelebilecek bir ilaç üzerinde çalışıyordu. LSD, Hoffman’ın üzerinde çalıştığı bir buğday küfünden elde ettiği kimyasal bileşene verdiği isimdi. Fakat LSD’nin garip yan etkisi hakkında hiçbir fikri yoktu. Farkında olmadan deri yoluyla madde vücuduna girmişti bile. Şimdiye kadar bir laboratuarda ayrıştırılan en güçlü halüsinatif maddelerden biriyle temas ettiğini fark etmeyen Doktor Hoffman İsviçre’deki laboratuarından çıkıp bisikletiyle patikadan evine giderken aniden bisiklet yolculuğu bambaşka bir yolculuğa dönüştü. Hayaller gören ve rasyonel bir bilim adamı olan Hoffman, her ne kadar kabullenmek istemese de bu deneyimin aynı zamanda son derece ruhani olduğunu kendine itiraf etmek zorunda kalmıştır. Hoffman inanılması güç bir karar verir ve aynı hafta sonu ailesini şehir dışına göndererek evinde tek başına kimseye haber vermeden ilk defa LSD’yi alır.(Huxley ile çok iy anlaşacakları kesin. Birbirlerini yanan bir binaya girmeye ikna etmezlerse tabii.) Dozaj konusunda bir bilgisi olmadığı için aslında bir insanın alabileceği normal dozun dört katı fazlasını aldığını daha sonra fark edecektir. Uyuşturucunun etkisindeyken cansız nesnelerin soluk aldığını gören Hoffman kendi deyimiyle bir nevi aydınlanma yaşamıştır. Evinin bahçesine çıktığında her bir yaprağı ve bitkiyi tek tek ve canlı renklerle olduğundan güçlü bir şekilde tüm duyularıyla hisseden Hoffman,”Bir şekilde tüm evrenin birbirine bağlı olduğunu gördüm. Ve çok farklı bir keşif yaptığımı nihayet anladım.” diyerek, bulduğu bu sıra dışı maddeyi meslektaşlarıyla paylaşmıştır.

hoffman the before

hoffman the after

Hoffman’la yıllar sonra yapılan bu röportajı seyretmek çok ilginç. Çünkü yukarıdaki cümle tipik kafası güzel insanların saçmalayacağı “Hey dostum barış ve kardeşlik. Hepimiz biriz” felsefesini andırır. İlk başta iyidir ama 17 yıl sonra o kişiyi hala aynı divanda yatıp içerken gördüğünüzde felsefesine olan güveniniz yıpranabilir. Fakat burada size bunları söyleyen bir duman bulutunun ardında mora boyalı rasta saçlarıyla sitar çalan bir parti canavarı değil. Orta yaşın üzerinde, gözlüklü, laboratuar önlüklü, saçları seyrelmiş ciddi bir bilim adamıdır.

Hoffman her şeyden önce bir bilim adamıydı. Rasyonel ve analitik olmalı, bu buluşunu hemen test etmeye başlamalıydı. Peki sonrasında ne yaptı? Hemen ertesi hafta ciddi ailesini ciddi çocuklarıyla birlikte akrabalarına gönderdi ve ciddi labaratuar önlüklerini çıkarıp Beatles üyelerinin tümünün bir haftada alabileceği dozajdaki LSD’yi tek bir seferde aldı.

Buraya kadar anlatılan olaylarda hiçbir yasadışı uygulama yoktur. Madde yasadışı değildir. İlk örnekler Amerika’ya gönderildiğinde Harvard’lı psikiyatristler özgürce LSD deneyleri yapmışlardır. Daha önce değişik maddelerle deneyler yapan Harvard Üniversitesinin saygın profesörlerinden Timothy Mc Leary kendisine ilk örnek gönderildiğinde tıpkı Huxley ve Hoffman gibi tereddüt etmeden denemiştir. Sonrasında ise bir tür LSD gurusu olup çıkmış ve Harvard’ı terk edip hippilerle bir yaşamı tercih etmiştir. Koskoca bir profesörlük kariyerini uğruna bir çırpıda sildiği LSD sayesinde tamamen başka bir anlayışı kavradığını belirten Leary insanlara aleni bir şekilde LSD dağıtıyor ve herkesin denemesi gerektiğini savunuyordu. Gençler kilisede papazın önünde diz çöktükleri gibi çöküp Leary’nin elinden LSD alıyorlardı.Yaşananlar Amerikan halkını ve aileleri şok ederken gençleri kontrol etmek her zamankinden daha zorlaşıyordu. Eski kabilelerin kadim zamanlarda kullandıkları çok kuvvetli sanrısal bitkilere benzeyen bu maddenin 1960 Amerika’sının baskıyla sindirilmiş nesline sınırsız bir şekilde dağıtılması, adeta bir saatli bombayı kurmaya benziyordu. Yasalara bir kez karşı çıkan bir daha başkaldırıyor, sonrasında sistemi sorguluyor ve giderek düzenin çarklarına isyan ediyordu. Aldous Huxley’in 68 döneminde başucu kitabı olmasına şaşmamak gerek.

Ne yazık ki kısa süre sonra Soğuk Savaş tehdidi dünyayı etkisi altına aldı ve parti sona erdi. Hükümetlerin gizli servisleri kısa sürede LSD hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. Öncelikle bu maddeyi sorgulamada kullanmayı düşündüler, fakat LSD etkisi altındaki kişinin gerçeklik kavramı bir hayli değiştiğinden sorgulama imkansız hale geliyordu. İngiliz ordusunun bir tabur askeri üzerinde yapılan LSD deneyi bugün internet üzerinden rahatça seyredilebilir. Sonuçta LSD’nin sorgulamada bir işe yaramayacağı anlaşıldı. Ama farklı bir amaca hizmet edebilirdi.

Madde tatsız ve kokusuz olduğundan kolaylıkla insanların içkilerine katılabilirdi. CIA bunu siyasi arenadaki rakip devlet adamlarını küçük düşürmek için kullanmayı tasarlıyordu. Bu şekilde bu insanların kendilerini siyasi sahnede küçük düşürmelerini ve otoritelerini zayıflatmayı amaçlayan yetkililer oldukça etik dışı olduğu kaydedilen ve yıllar sonra ortaya çıkan raporlarla kesinleşen pek çok beceriksizce planlanmış deneye kalkışmıştır. (Sahiden Boris Yeltsin çoğu zaman içkisine bir veya pek çok şey katılmış gibi toplantı salonlarında uçuyordu. Yeltsin siyasi kariyerinin neredeyse tamamını Jim Morrison gibi uçarak geçirmiş olabilir. LSD deneyleri sık sık başarısızlıkla sonuçlanıp sona erdirilse de deneyler doksanların sonuna kadar devam etmiştir.)

Yıllar geçtikçe Huxley’in zayıf gözleri ona iyice ihanet etmeye başlamıştı. Yenilgiyi kabullenmeyen Huxley, “Bates Metod”u adında bir yöntemle görüşünü arttırabileceğine inandı. Bir öğretmen yardımıyla aylarca çalışan Huxley sonunda güneş ışığından yararlanmak için Llano’da çölün ortasında bir kulübeye yerleşti. Azmiyle körlüğü bir kez yenen ve bu sayede Oxford Üniversitesi’nde eğitim alabilen Huxley kısa süreli başarılar elde edebildi. Fakat nihayetinde sonuç değişmiyordu. Kısa süre sonra arkadaşlarına gözlük yardımı olmadan okuyabildiğini ve gayet iyi sonuçlar aldığını söyledi. Bazı iyi günleri olmuyor değildi ama çoğunluk neredeyse koyu bir karanlıkta yaşıyordu.

Yazarın arkadaşı yayımcı Bennet Cerf 1952 yılında Huxley görme Sanatı adlı kitabın tanıtım gecesinde yaptığı meşhur konuşmasında yanındaydı: “Gözlük takmıyordu ve kürsüdeki kağıtları sakince takip edebiliyordu. Sonra birden duraksadı ve hemen hepimiz tatsız gerçeği kavradık. Kağıttaki notlara bakmıyordu bile. Sayfalarca konuşmayı tamamen ezberlemiş ve adeta hatmetmişti. Hafızasını tazelemek için kağıdı gözlerine iyice yaklaştırdı ve buna rağmen okuyamadı. Sonunda sessizlik dayanılmaz bir hale geldiğinde cebinden bir büyüteç çıkarıp kağıda dikkatle bakmaya devam etti. Benim için bu çok acı bir andı. Öğrenmeye bu kadar hevesli bir çift göz bizlerin önünde karanlığa boğuldu.”

Huxley kısa süre sonra eserlerinden çok etkilendiği Krişnamurti ile tanışma fırsatı bulur. Çevresini hissederek yaşamayı öğrenen Huxley kısa süre sonra dünyaya yeni gözlerle bakmay başladı. Yazar yaşamı boyunca gözlük kullanmadı fakat cebinde her zaman bir büyüteç taşıdı.

Hızlı yaşamına devam eden Huxley Fahrenheit 451 kitabının yazarı unutulmaz Ray Bradbury’i LSD ve meskalinle tanıştırmış ve onun çılgın tarzına önayak olmuştur.

1955 yılında karısı Maria göğüs kanserinden hayatını kaybetti. Bir yıl sonra Huxley kendisininde kanser olduğunu öğrenecekti. Bir yazar olan Laura Archera ile ikinci evliliğini yaptı ve hastalık hızla ilerlerken ütopyası “Ada”yı tamamladı.

huxley zevk ü sefa alemlerinde

Ölüm yatağında konuşamayan Huxley yazılı olarak eşinden kendisine 100 mg LSD enjekte etmesini istedi. Karısı Huxley’in dediğini yaptı ve bir kaç saat sonra 22 Kasım 1963 tarihinde Huxley gülümseyerek ve uçarak bu dünyayı terketti. İronik bir şekilde ölümü bomba gibi başka iki haberle gölgelendi. Aynı gün Amerika John Kennedy’nin suikast haberiyle sarsıldı. Daha gün bitmeden İrlanda’lı ünlü yazar C. S. Lewis’in ölümü edebiyat dünyasına bir bomba gibi düştü. Bu ilginç tesadüf yıllar sonra Peter Kreeft’in “Cennet ve Cehennem arasında: Ölümün ötesinde John Kennedy, C. S. Lewis ve Aldous Huxley ile diyaloglar” adlı kitabında ölümsüzleşti.

Etkilediği kuşakla, modası, müziği, yaşam tarzıyla bir döneme damgasını vuran “beat” kuşağının ve distopik roman anlayışın en önemli temsilcilerinden biri olan Aldous Huxley yıllar sonra Orwell’in 1984’ünü okuduktan sonra şunu söylemiştir. “Benim hayali gelecekteki dünyamda yarattığım diktatörlük daha sonra Orwell’in mükemmel bir biçimde tasvir edeceği diktadan çok daha yumuşaktır.” Huxley kitabı yazdığında henüz Hitler ve yarattığı kâbus başlamamıştı. Tüm bu korkunç kâbusları bizzat yaşayan başka bir ismin distopyası ise bizi sanki bize anlatır gibi…

Gelecek Zamanlar: Geçmişten çağımıza yağan beddualarla George Orwell…

Dinosauria, biz

bu sekilde doğmuşuz
bunun içine
tebeşir yüzler gülümserken
bayan ölüm gülerken
asansörler bozulurken
politika manzarası çözülürken
bakkal çırağı kolej diplomasına kavuşurken
yağlı balıklar yağlı avlarını tükürürken
güneş maskelenirken
biz
bu şekilde doğmuşuz
bunun içine
deli saçması savaşların içine
kırık fabrika camlı boşluk görüntülerinin içine
kimsenin artık birbiriyle konuşmadığı barların içine
bıçaklama ya da silah çekmelerle biten kavgaların içine
bunun içine doğduk
o kadar pahalı hastanelerin içine ki ölmek daha ucuz
o kadar para kesen avukatların içine ki suçlu olmak daha ucuz
hapishanelerin dolu ve tımarhanelerin kapalı olduğu bir ülkenin içine
ahmakların zengin kahramanlara yüceltildiği bir yerin içine
bunun içine doğmuşuz
bunun içinde yürüyor ve yaşıyor
bunun yüzünden ölüyoruz
bunun yüzünden susturulduk
iğdiş edildik
ayartıldık
mahrum bırakıldık
bu yüzden
bunun yüzünden kandırıldık
bunun yüzünden kullanıldık
bunun yüzünden kirletildik
bu bizi delirtti hasta etti
zalim etti
vahşi etti
bunun yüzünden
kalpler karardı
boyna uzandı eller
silaha
bıçağa
bombaya
umursamaz bir tanrıya uzandı eller
şişeye uzandı eller
haplara
uyuşturucuya
bu kederli faniliğin içine doğmuşuz biz
borçlarının faizini bile ödeyemeyecek
60 senelik borcu olan hükumetlerin içine doğmuşuz
ve bankalar yanacak
para işe yaramayacak
sokaklarda yargısız infazlar
silahlar ve başıbozuk çeteler olacak
toprak işe yaramayacak
yiyeceklerin verimi azalacak
nükleer güç kitlelere yayılacak
patlamalar dünyayı sarsıp duracak
radyasyonlu robot insanlar birbirlerini avlayacak
zengin ve seçilmişler uzay platformlarından izleyecek herseyi
Dante’nin ilahi komedyası çocuk parkı gibi görünecek
güneş görünmeyecek ve her zaman gece olacak
ağaçlar ölecek
bütün bitkiler yok olacak
radyasyonlu insanlar radyasyonlu insan eti yiyecek
denizler zehirlenecek
göller ve nehirler kuruyacak
yağmur yeni altın olacak
çürümüş insan ve hayvan vücutları karanlık rüzgarla kokacak
hayatta kalan bikaç kişi yeni türemiş korkunç hastalıklara yakalanacak
uzay platformları aşınmayla yok olacak
yavaş yavaş erzaklar bitecek
genel bozulmanın doğal sonucu
ve daha önce hiç duyulmamış muhteşem bir sessizlik olacak
ondan dışarıya doğmak.
güneş hala orada saklı
bir sonraki faslı bekliyor.

Charles Bukowski
Çeviri: NazIm

Duygularımı dışarı atmak istiyorum, içimdekileri, içimde birikenleri, içimde biriken ve de beni kemirenleri. Ama nasıl. İçimde, beynimdeki nöronlarda depolanmış olan duyguları nasıl dışarı çıkarabilirim. Bir kusma hali düşünüyorum ama bunun için duyguların kelimelere dönüştürülmesi gerekiyor, belki de doğru kelime “çevrilmesi” olacaktı, tam olarak emin değilim. Peki kelimelere ne kadar güvenebilirim ya da kelimelerin oluşturduğu biçime ne kadar güvenebilirim. Bir şiir ya da düz yazı, duyguyu ifade etme aracı olarak ne kadar etkili bir yöntemdir. Belirli dar biçimsel kalıplar içine sıkıştırılmış duygular ne kadar anlatılabilirdir ve de ne kadar anlaşılabilirdir. Dün tek ünlemli bir cümle içinde kullandığım hayata dair bir haykırışımı,bugün tekrar iletmek istersem, yine tek bir ünlem mi kullanacağım ya da ünlem sayısını üçe mi çıkaracağım, bu yeterli olacak mı. Ama bu biçimsel olarak aynı haykırış olsa da duygusal olarak farklı bir tonda ise bunu nasıl iletebilirim. Hiçbir şeyin aynı olmadığı, ben’in aynı olmadığı bu dünyada,bu zamanda,bu anda,nasıl değişmekte olan duygularımı değişmeyen biçimsel kalıplar ve simgelerle anlatabilirim. Biçimin sınırlarını zorlamak, onu manipule etmek, manipulasyonu duyguları anlatım aracı olarak kullanmak, deforme edilmiş biçimi aktarım aracı olarak kullanmak, ya da belki de sadece kaldırıma kendi çizdiğin şekil üzerinde sek sek oynamak. Belki de yapmaya çalıştığım sadece bu….

NazIm

Ben Bukowski ile lise yıllarımda tanışmıştım. Babam birgün “Büyük Zen Düğünü” isimli kitabıyla çıkagelip son zamanlarda okuduğum en yürekli en harbi yazar diye bana vermişti. Ben o zamanlar daha Victor Hugo’nun etkisindeyim, Sefiller’i okumuşum, hayata o eksantrik Fransız gözlükleri ile bakıyorum, hani böyle aşkı, kadınları acayip yüceltmişim, kadınlarla erkekler arasındaki ilişkilerin viktoryen kalıplarla yürümesi gerektiği hissindeyim, hani ilk alt ay sade bakışalım, sonraki altı ay el ele tutuşalım, böyle mücadele diyince aklıma Paris komünü falan geliyor, ama o da idealize, böyle bayrağı kapıp Bastille’e yürüyelim tadında, ya da doğal olmaya kassan bile olup olabileceğin doğallık Zola’nun Germinal‘i, hani böyle için kor kor alevlerle yansa da düşüncelerinden vazgeçmeyen, duygularını kendine bile açamayan mağdur ama gururlu bir nesli düşlüyordum, şiir desen Rimbaud diyorum, derin sembolik bağlantılar içinde imgelemini kaybetmek diyorum, bi tek absent ile coşarım diyorum, anlatabilyor muyum prenses hani böyle hayatında en derin ve en anlamlı şeyleri aradığın bir devrede, onları görkemli ideallerin içinde bulduğunu sandığın ve de kendini şekilden şekile saldığın bir devre.

Sonra ben bu Bukowski denen adamı okuyorum işte babamın tavsiyesiyle, ya prenses olucak şey değil okuduklarım bir görsen, insan yazar için utanır mı ya okuduklarından? İki arkadaşının nikahında gizli gizli kese kağıda sardığı içkisinden içen, rahipten dayak yiyen, gelen bütün kadınlara asılan böyle benim edebiyatta, insanda ve insan ilişkilerinde değer verdiğim ne varsa onda kırıntısı olmayan, yanına bile yaklaşmayan, böyle serseri ahmak böyle baştan savma yazılmış böyle küfürbaz böyle ezik kaybeden karakterle dolu bu kadar boş bir kitap olamaz.

Uzun süre Bukowski’nin başka bir kitabını okumadım prenses, ben daha yüksek değerler arıyordum, edebiyatın bir şanı ve şerefi olması gerektiğini düşünüyordum. “Yazar olmak, enfes güzellikte bir kadınla sevişip üstüne para almak gibi bir şey” diyen bir adamdan ne beklersin, ya bir kere de kadınları, seksi karıştırma ya. Ama zamanla kitapları elime geçtikçe öylesine okudum, sıkıcı değillerdi kitapları ne yalan söyleyeyim, devamlı aynı şeyler oluyordu aslında işsiz berduş bir adam, devamlı karı götürmeye çalışıyor, bol bol içiyor, bol bol küfür ediyor, kolay okumalık romanlar hikayecikler, öyle geyik olsun torba dolsun.

Sonra sonra gizliden gizliye kabul etmeye başladım bu ayyaşı aslında sevdiğimi. Ama Keruac’ları, Beatnikleri, John Fante‘yi de okumanın etkisi vardı hani, Celine ile tanışmanın şafağındaydım, kendi 68 kuşağımı yaşıyor, viktoryen ahlakımı ve tutucu düşünceleri yıkıyor, isyan ediyordum baya baya, edebiyatın biçimsel dar kalıplarına isyan ediyordum. Ama niye sevdiğimi hala anlamıyordum bu bomboş ve özünde kendini tekrar eden romanları, “sevindiğimde kutlamak, üzüldüğümde unutmak hiçbir şey olmadığında ise bir şeyler olsun diye içerim” diyen bir alkoliği insan niye sever?

Mesela Kadınlar adlı 300 küsur sayfalık romanında 50 küsur kadınla birlikte olmasından, sürekli içmesinden, ona her elini sallayan kadının ne kadar basit olursa olsun peşinden koşmasını ve onunla yatmasını okumaktan ne zevk alıyordum? O kadar her elini sallayanla yattıktan sonra finalde en sonunda bir kadını başka bir kadın için reddetmesi görkemli bir final mi oluyordu şimdi? Allah belanı versin be Chinaski, ah be Chinaski, ne olurdu sanki biraz daha dik durabilsen? “Her erkeği köprü altına düşüren bir kadın mutlaka vardır” diyorsun da, biraz daha basiretli olsan düşmezsin işte köprüaltına be Hank.

Ya da Factotum (her şeyi yapan) kitabında girip çıktığı onca vasıfsız işi anlatırken, aslında kendi vasıfsızlığını gözler önüne sermekten hiç mi utanmazsın? Herkesin binbir türlü vasfa sahip olduğu şu gezegende kendini “sabahın altı buçuğunda bir çalar saatin sesine uyanıp yataktan fırla, giyin, zorla birşeyler atıştır, sıç, işe, diş fırçala, saç tara, başka birine büyük paralar kazandırmak ve sana tanınan fırsat için müteşşekkir olmak için berbat bir trafiğin içine dal. Nasıl razı olunur böyle bir yaşama?” ile mi avutuyorsun?

Ekmek Arası adlı kitabını okuduğumda Hank’i biraz daha yakından tanıdım sanırım ve iyice sevdim. İrin dolu sivilceleri ile geçen çocukluğunu anlatığı bu kitabında “İlgi duymuyordum. Hiç bir şeye ilgi duymuyordum. Nasıl kaçabileceğime dair hiç fikrim yoktu. Diğerleri yaşamdan tat alıyorlardı hiç olmazsa. Benim anlamadığım bir şeyi anlamışlardı sanki. Bende bir eksiklik vardı belki de. Mümkündü. Sık sık aşağılık duygusuna kapılırdım. Onlardan uzak olmak istiyordum. Gidecek yerim yoktu ama. İntihar? Tanrım, çaba gerektiriyordu. Beş yıl uyumak istiyordum ama izin vermezlerdi.” dediğinde hepimizin çocukluğundan, blue çağındaki o karmaşadan çok iyi bildiği, o hayatı anlayamama, o çevrene yabancılaşma duygusunu en basit şekilde dile getiriyordu, Çavdar Tarlasında Çocuklar‘daki Holden Caulfield’in tüm olayını bi paragrafta özetlemişti Bukowski.  “Karyolama oturup kendime bir içki koydum.Kapımı açık bırakmıştım. Şehrin gürültüsüyle beraber ay ışığı sızıyordu odama: müzik dolapları, otomobiller, küfürler, köpek havlamaları, radyolar…Hep beraberdik. Aynı bok çukurunun içindeydik hepimiz. Kaçış yoktu. Zamanı geldiğinde sifonumuz çekilecekti.” diyen bir zamanlar “bok doluydum ve dövüşmek zorundaydım” diyen o sivilceli kaybeden çocuk işte..

“Beni tanıyan herkesin size söyleyeceği gibi, makbul biri değilim. Kötü adamı sevdim hep, kanunsuzu, hergeleyi. İyi işleri olan sinek kaydı traşlı, kravatlı tiplerden hoşlanmam. Ümitsiz adamları severim, dişleri kırık, usları kırık, yolları kırık adamları. İlgimi çekerler. Küçük sürpriz ve patlamalarla doludurlar. Adı kadınlardan da hoşlanırım; çorapları sarkmış, makyajları akmış, sarhoş ve küfürbaz kadınlardan. Azizlerden çok sapkınlar ilgilendiriyor beni. Serserilerin yanında rahatımdır, çünkü ben de serseriyim. Kanun sevmem, ahlak sevmem, din sevmem, kural sevmem. Toplumun beni şekillendirmesinden hoşlanmam.”

Uzan lafın kısası prenses, satır aralarında hayatı anlatan harbi bi adam Bukowski…

NazIm

Jack Kerouac 1957 yilinda Yolda adli bir solukta yazilmis romaninda iste bu cilgin insanlari anlatir…ona gore adam gibi adam olan insanlari…beat generation’i tanimlarken hippielerin hindistana giden yolunu acacaktir Yolda…toplumsal duzenin karsisinda yasayan bu insanlar ilginctir onun icin…gocebedir cogu…edebiyat duskunu, sair kiliklidirlar…muzigi, kadinlari, ickiyi, uyusturucuyu severler…eglenmeyi severler…kavga etmeyi severler…terlemeyi severler…pasaklidirlar, daginiktirlar…asidirler…

Kerouac bu insanlari, bu alt kulturu anlatmak icin yeni bir dil gelistirmek zorundaydi…klasik romanciligin diliyle bu ruhu veremezdi, bu onlarin degerlerini, onlarin sanatini, edebiyatini, ahlakini reddeden bu insanlara haksizlik olurdu. Neyse ki cevresinde kullanabilecegi yeni edebi araclar sekilleniyordu. Louis Ferdinand Celine Voyage au bout de la nuit (Gecenin Sonuna Yolculuk) ile daha 1932lerde argoyu ve sokak dilini edebiyatin baskosesine muhtesem bir bicimde yerlestirmisti. Ote yanda Virgina Woolf bilinc akisi teknigini yine 1920ler ve 30larda yeterince gelistirmisti. Bu iki teknigin savas sonrasi Amerika’nin yollarindan gettolarindan toplanan anilar, olaylar ve insanlarla harmanlanmasi sonucu ortaya gelecek kusaklari etkisi altina alacak ve surukleyecek nitelikte bir bas yapit ortaya cikar. Tam bir yol hikayesi. Tam baska bir yasam icin yolda olanlarin hikayesi.

1990lara ve 2000lere geldigimizde yolculuk tamamlanmistir ve bu insanlari her yerde goruruz artik. Her yerde. Olimposa tatile giden gencliktir Keruoac’in sayfalarindan firlayan. Sirt cantalarini takip iki haftalik tatillerinde Olimposun kumsallarinin ve diskolarinin tozunu attirirlar, geriye coplerini ve paralarini birakarak. Interaille Avrupayi yazlari tulayanlar bunlardir. Hindistanda tapinaklarin cevresindeki koylerde ot icmeye dunyanin her yerinden gelen sirt cantalilardir Beat generationin torunlari, Hippielerin cocuklari. Akin akin, yuzbinlerce. Thailand’a, Sri Lanka’ya, Vietnam’a, Nepal’e…akin akin, yuzbinlerce. Kuba’ya, Brazilya’ya, Arjantin’e, Meksika’ya, Guetemala’ya, Nikaragua’ya… akin akin, yuzbinlerce. Agzini bir karis acan ve hep siradan seyler soyleyen bu insanlar, artik Keruoac’in anlattigi degil, Kerouac’in baskaldirdigi kitleye donusmustur.

21.yuzyilin cilginlari, yanan mesaleleri, yasam tutkunlari, kendilerine baska seyler bulmak zorunda ozgur olabilmek icin. Ozgur olduklarini hissedebilmek icin. Ozgurluk garip bir kavram, kendisini ancak negatif olarak tanimlanabiliyor. Oysa tutsaklik dedigin elle tutulur bir sey. Normlar olmadan, normlari yikanlar da olamiyor. Her hangi bir kultur norma donustugunde ve insanlari kendine tutsak ettiginde, cagin ozgur mesaleleri gelip onu paramparca ediyor, ayni Kerouac’in yaptigi gibi, yep yeni bir kulturle, yeni bir dille ortaya cikip romali bir mesale gibi yanip bir yildiz gibi kayarak, gokyuzunde piril piril bir iz birakip kayboluyorlar. Kulturel, politik, bireysel, her ne formda olursa olsun ‘isyan’ etmek cagin cilginlarinin isi, neye isyan ettiklerini ise cagin gerceklikleri belirliyor.

2o. yuzyil saniyelesmenin cagi ise, 21. yuzyil kesinlikle teknolojinin cagi. 20. yuzyilda isyan 19 yuzyil viktoryen ahlaka, degerlerine ve yasam bicimlerine yeni sanayi degerleriyle baskaldirdiysa, 21. yuzyildaki isyan 20. yuzyilin endustriyel ahlakina, degerlerine ve yasam bicimlerine hiper-teknolojik degerlerle baskaldiri olacak. 20. yuzyilin bize biraktigi beton yiginlari, izolasyon, yabancilasma, sehirlesme, medya, turizm, eglence ve populer kultur, muze ve galerilerde sanat, gun batiminda ask, sadece sandiklarda demokrasi, tuketim, ve tuketim, ve tuketim… asiri tuketim…Dunyada acliktan daha fazla insanin obeziteden oldugu bir cag bu…Cagimiz nerden bakarsaniz bakin karanlik bir devre, sorunlarin bol cozumlerin ise kit oldugu bir devre. Herseyin tekrar ve tekrar tuketildigi bir devre, Michael Jackson’i gencligimizde popstar olarak dinlerken,orta yasimizda nostalji olarak anip, yasliligimizda hiper-nostalji olarak tekrar tekrar tuketiyoruz. Herkesin herseyi, herkesin herkesle ayni seyi tukettigi, herkesin herseyi herkesle hepbirlikte tukettigi, herkesin herkesi tukettigi bir devre bu. Hizdan basimizin dondugu bir devre, bilgisayarla tanistigimiz, laptoplara alistigimiz, netbooklari tasidigimiz, iphonelarla konustugumuz bir devre. Hic durmadan konustugumuz hem de cok konustugumuz bir devre, cep telefonu ile, sms ile, emaille, facebook ile, ama ne kadar konusursak konusalim konusalacak seyleri bitiremedigimiz bir devre. Bilgi cagi bu, bilgiyi urettigimiz, tukettigimiz, geceleri derin dondurucuda sakladigimiz, kahvaltida blackberrymizden aldigimiz, arabamizda gps’imizden billboardlardan takip ettigimiz, isyerinde interneten, evde tv’den bilgisayardan, her an her seyden haberdar oldugumuz, bilgeye doydugumuz, bilgiyle yogruldugumuz, bilgiye boguldugumuz bir cag bu.

Ve yine de yasiyoruz usul usul, sesimizi cikarmadan. Herkes nasil yasiyorsa bizde oyle yasiyoruz. Biz yasiyoruz ama cagin cilginlari icin bu yasanilasi bir dunya degil. Cagin Keruoaclari icin isbasi yapma vakti geldi. Yeni bir dil, yeni bir kultur insa etme zamani geldi de geciyor. Yollara bakmayin bosuna, yoldakiler onlar degiller. Onlar sehirdeler. Sokaklara bakin, sokaklara…

(Tam ekran izlemeniz siddetle tavsiye edilir)

NazIm

-Ne iş yaparsınız?
-Ben mi, bütün gün koltukta otururum.
-Vay be, çok zor bir iş bu. Sıkılmıyor musunuz?
-Yo hayır, neden sıkılayım ki? Her gün aynı şeyi tekrar tekrar yapmakla, her gün hiçbir şeyi tekrar tekrar yapmak arasında pek bir fark göremiyorum.
-Doğru aslında, haklısınız.

Böyle kendi kendine iç diyaloglar kurmak, ve yerine göre egosunu okşamak yerine göre ise baltalamak hoşuna gidiyordu. Deneysel bir yaşamın içinde kalmak suretiyle her türlü tadılabilecek şeyi tadmak gerekti onun gözünde. Bi de içsel kurgular vardı, hayali olması arzu edilen şey olarak tanımlarsak bu kurgular hayal değildi, çünkü o bunların olmasını istemiyordu. Bu garip bir çelişkiydi, zaten kurgulandığı anda yaşanan bir şeyi tekrar gerçek hayatta yaşamanın ne anlamı vardı, bu kesinlikle sıkıcı olurdu, sonuçta ikiside aynı yerde gerçekliğini bulmuyor mu, yani beyinde. Tekrarlar onu gerçekten sıkıyordu, hayatta her şey bir kere yaşanmalı diyordu çoğu zaman ama bazı bazı da bu düşüncesini kendisi bile savunmaktan aciz duruma düşüyordu. Çünkü tekrar tekrar yapmaktan sıkılmadığı şeyler de vardı, ki bunlar ve türevleriydi onu hayata bağlayan. Ama hayır, hayır, bu aynı şey değil diyor sonra öfkeyle, mekan aynı olsada ben aynı olamayacağım için bir tekrar söz konusu değil. Sonra bu kendisini kurtaran düşünce, kendi düşüncesinin de sonunu getiriyor, o zaman ben hayatta zaten istesemde aynı şeyi tekrarlayamam, mutlaka paremetrelerden biri değişmiş olacaktır, özellikle de ben. Bu gerçekten kötü bir durum, böyle anlar zaten sık sık oluyor, kendi düşüncenin ölümünü görmek ve çöpe atılışını izlemek. Yazık oldu be! Düşünce üretimleri, oyunları, kurguları ve iç diyalogları masasının üzerinde duran saatinin piliydi, en azından temiz bir enerji. Yiyecek bir şeyler aranmak için ayağa kalkması planlanmış bir eylem değildi. Bir saniye önce yoktu ve sonra vardı ve işte o ayaktaydı. Dünden kalan bir ekmek buldu, hiç fena değildi, sertleşmediği sürece bir sorun yoktu ki bu gayet yumuşaktı. Lezzet dedi kendi kendine, ne anlama geliyor acaba? Çok basit kavramlar gözünde büyüdükçe, çok komplike düşünceler gittikçe basitleşiyordu sanki. Emaillerini bir kez daha kontrol ettikten ve gelenleri yine okumadıktan sonra eline bir kitap alıp okumaya başladı. Okuma eylemini de şu an için meraktan ya da zevk için değil, sadece alışkanlıktan yapıyordu. Yoksa, aslında ne okuduğundan bile haberi yoktu. Çabuk sıkıldı, canının bir şeyler okumak istemediğini anlaması çok uzun sürmemişti, demek ki o kadar da kendinden uzak değildi. Şu anda tek istediği şey canının sıkılmasıydı, bu isteği bir gerçekleşse, işte belki o zaman bir şeyler yapmak isteyebilirdi. Saatinin pilini bir süre daha doldurduktan sonra tekrar bilgisayarının başına geçti. Bir adım attı ve müzik seçmeyi başardı. Sonra garip bir biçimde canı yazmak istedi, bu forrest gump’ın bir anda koşmak istemesi gibi bir şeydi. Koşmaya başladı, daha önce koştuğu yerlerde dolandığını görünce sıkıldı, başka bir yerlere doğru döndü ve koştu. Ta ki anı yakalayıncaya kadar yazdı, yazdı. Ve an’da, yani şimdide takıldı. İşte tam burada. Önüne çekilen bu sınır aşılamaz bir şeydi, sadece zorlanıp biraz daha ileriye çekilebiliyordu, ve hatta zorlamasına bile gerek yoktu çünkü biraz durduğu zaman o zaten kendi kendine daha ileriye gidiyordu. Bulduğu bu taktikle biraz daha oyalanabildi ve bu sayede yazabildi, durup ekrana bakıyor, sonra geçen süreyi anlatarak, yani ekrana baktığını anlatarak yazıyı sürdürüyordu. Ve yine bir ekrana bakış, ama bu sefer kısa. Bu ara imdadına müziğin bitmesi yetişti, bir süre seçimle uğraştı, sonra aradığını değil ama bu boşluğu doldurabilecek bir şey buldu, müzik susmamalıydı, yazabilmesi için ön şart buydu. Üst satırlarda yaptığı hataları düzelti. Artık daha ilerisinin olmadığını kesinlikle anladı, sonuna gelmişti.

Nazım
İsmini yazdı ve bitirdi.

Yillar once yazdigim bir hikayecigi, Tuna’nin insiyatifi ile tiyatrocu Perihan Kurtoglu seslendirmis ve bu cok keyifli kayit cikmis ortaya. Bana gecikmis bir dogumgunu hediyesi olarak geldi bir zaman once, her dinledigimde icim bir hos olur. Sizinle de paylasayim dedim. Kayitta emegi gecenlere buradan tekrar cok tesekkurler. Ilgilenenler icin hikayenin kendisi de burada.

NazIm

“kilisenin önündeyim, kerpiç bina yıllarla kararmış. duygusal nedenlerden ötürü içeri gireceğim. sadece duygusal nedenlerden ötürü. lenin’i okumadım ama onun, “din kitlelerin afyonudur,” dediğini başkalarından duydum. kilisenin basamaklarında kendi kendime konuşuyorum: evet, kitlelerin afyonu. kendim,ateistim: mesih düşmanı’nı okudum ve önemli bir yapıt olduğunu düşünüyorum. değerlerin değişiminden yanayım ben. kiliseden kurtulmalıyız, kilise aptalların, ahmakların, cibilliyetsizlerin ve şarlatanların sığınağıdır. ağır kapıyı çektim, ağlar gibi inledi. mihrabın üzerinden süzülen o kan kırmızı ebedi ışık iki bin yıllık sessizliği kızıl gölgelerle aydınlatıyordu. ölüm gibiydi, ama vaftiz törenlerinde feryat figan bebekler de anımsıyordum. diz çöktüm. alışkanlık. oturdum. diz çökmek daha iyi. dizlerimde hissedeceğim acı bu korkunç sessizliğe katlanmamı kolaylaştırır belki. bir dua. neden olmasın, tek bir dua: duygusal nedenlerden ötürü. tanrım, artık bir ateist olduğum için beni bağışla, ama nietzsche’yi okudun mu? ne kitap! ulu tanrım, sana karşı dürüst olacağım. bir teklifte bulunacağım sana. benden büyük bir yazar yarat kiliseye döneyim. ve lütfen tanrım, bir ricam daha olacak: annemi mutlu kıl. ihtiyar o kadar önemli değil, onun şarabı var ve sıhhati yerinde, ama annem her şeye kaygılanır. amin”

Bukowski sevenler, Fante’yi de sevdiler.

NazIm

babic sert bir mesajla yola cikinca, anlatim dili olarak da mesajinin sertligini yansitabilmesi, okuyucuyunun dalgic kiyafetiyle textin icinden akip gitmesini onleyebilmek icin oldukca sert ve acimasiz bir anlatim dili secmekten baska bir caresi yoktu denebilir. bunu basardigi ise su goturmez, turkiye’de bir donem verilen toplatilma ve yakilma karari bile bence babic’in basarisini gosterir. bu ulkede amerikan sapigi gibi muhtesem ve son surgun’den kesinlikle daha mustehcen bir kitap best-seller olurken kimse sesini cikarmiyor, ama son surgun’u daha cikar cikmaz dava ediyorlar. babic’in mesaji canlarini acitti her halde!

anlatim dili olarak requiem for a dream’in final sahnesine benzetilebilir: hizli kamera gecisleri ile hayatin farkli an’larina ve durumlarina bakislar, ayni anda seks, arzu, mazosizm, sehvet, ciplaklik tum ayrintilari ile bir yanda, siddet, darp, kan, caresizlik baska bir yanda ve bekleyis, heyecan, umut baska bir yanda. bir duygu, bir an veya bir durum hic bir zaman yalniz degildir, her zaman ona eslik eden zit duygular, anlar veya durumlar ile birliktedir. ama bu kokteyl her zaman midenizi burkmak, nefesinizi tikamak icin hazirlanmistir.

babic’ten sert bir krose. hayat ile dovusmekten hoslananlara.

NazIm

lakin banu guven hayranligimdan mi yoksa yaz sonu bos vakit enflasyonundan midir bilinmez ntv’de gecenlerde yayinlanan roportaji ilgiyle izledim. pamuk bir iki yila kadar istanbulda `masumiyet muzesi`ni aciyoruz diyor, benim ilgimi kitaptan cok ceken bu muze ve arkasindaki fikir oldu. Hani romancilik Don Kisot`tan bu yana gerceklik ile kurgunun savas alani olagelmistir. ilk devrelerinde kurgu gercekligin izinden giderek kendini inkar etmeye calismis, gercekligi oldugu gibi kaydetmek ve olumsuzlestirmek icin varolmustu. Duchamp`larla Magritte`lerle 20.yuzyilin baslarinda sanatta yasanan kirilmanin ve ortaya cikan kavramsal sanat anlasinin romanciligi etkilememsi mumkun degildi haliyle. artik bu bir pipo degildi ne olsa, kurgu gercekligi resmedemezdi, o sadece bir kurguydu. `magritte`’in prizmasindan ortaya rengarek romanlar cikti, magical realism ile borgesler marquezler gerceklikle isim olmaz, benim kurguyla sanayi devrimi sonrasi buyusu bozulmus bu dunyayi buyulemem lazim derken tolkien daha o devrelerde coktan realismle ipleri hepten koparmak uzereydi ya, onun asil popular kulturle bulusmasi doksanlara kadar gerceklesmeyecekti. O ara Sartre eski bir ekolun izinde kurguyla dusunsele uzanmayi tercih edip varolussal sorunlarimiza kurgusal yamalarla mesgulken, Beckett kurguyu kurgu yapan her ne varsa kaldirip atsam da yine de icinde insanin acisina dair bir seyler kalir deneylerini yapiyordu. Orwell’larin Huxley’lerin anti-utopyalari buhrani daha da koruklerken, Virginia Wolf dusunce akisi ile beatniklere yol gosterip,Kerouc`lara Ginsberg`lere bilincaltinin kapilarini araliyordu. Warhol’un pop arti sadece resimi etkilemedi, romancilikta kopyala yapistirdan payini aldi, belkide post-modern edebiyata asil formunu verende bu oldu zaten. Tarihten dogudan batidan olaylar, ufak onemsiz detaylar Balzac zamaninindan beri unutulan bir teknigin modernlikle harmanlanmasiyla tekrar kullanima girdi. Michel Houellebecq 20.yylin son kitabi diye anilan Temel Parcaciklar adli romaninda bu metodu yeniden vaftiz ediyordu bir bakima. Kopayala yapistir ile gerceklikten parcalar tekrar kurgunun icine tasiniyordu yavas yavas, ayni pop artta oldugu gibi.

Romanciligin metodolijik gelisimin yaninda, yuzyilin baslarinda gerceklik yitimine ugrayan kurgu da tekrar gerceklikten payini istemeye baslamisti bu arada. ama bu sefer gercekligi oldugu sekliyle kabul etmeye niyeti de yoktu, onu kendine donusturecekti. sanal gerceklik gerekli kavramsal alt yapiyi zaten hazirlamis, amerikan kulturu bunun uzerine insa edilmeye baslanmisti bile coktan. disneyland ve holywood kurgulari gerceklikle bulustururken star wars, yuzuklerin efendisi gibi kurgular arkalarinda milyonlarca fan birakip sinema salonlarini terkettikten sonra para kazanmaya hazirlanmis sirketlerin yatirimlari ile tekrar turlu sekilde gerceklige donuyorlardi. Baudrillard simulacra ve simulasyon’nun ilk taslagini yayincisina cokdan postalamisti bile. bir sonraki adim cok belliydi, iki sey bir birinin icine gececekti, kurgu gerceklige gondermeler yaparken gerceklik kurguya donusecekti.

iste tam bu noktada orhan pamuk’ un son romani devreye giriyor, daha once romancilikta boyle bir sey yapilmis midir bilmiyorum, yapilmissa sasirmam ikinci bi foucoult sarkaci vakasi olur benim icin. lakin pamuk bu kitapla gerceklikle kurgunun dansini tam 21.yyla yakisacak bir sekilde bir adim ileri goturuyor. kitabi yazdigi sure icinde topladigi gercek nesneleri kitabin icinde kurguya yedirirken cagimiza yakisir bir bicimde nesnelerin gercekligini degistiriyor. bir iki yil sonra butun o nesneleri cukurcumada masumiyet muzesi`nde sergilemeye basladiginda, o nesneler artik bir kurgunun gercekligi olacaklar, gercek kurguya donusurken kurgu gercek olucak. kurgudan gerceklige geciste gayet sorunsuz olacak, kitabin icinde bunun yeterince alt yapisi hazirlanmis, kitabin kahramani kemal kitabin icinde yazar orhan pamuk ile baglantida, hatta nesneleri birer birer o pamuk a anlatiyor. bu yazarlarin yillardir kullandiklari bildigimiz bir gerceklik ilizyonu yaratma teknigi, ama bu sefer pamuk un fazladan kanitlari da var, kurgunun butun detay nesneleri kanli canli orada muzede duruyor, kitapta anlatilan seylerin, kurgunun, gercek olmadigina inanabilir misiniz artik? o muzeyi gezerken kurgunun icinizde adim adim gercek olmasina engel olabilir misiniz? o tecrubenin onune gecebilir misiniz? acaba kitabin asil yazilis amaci o tecrubeyi okuyuculara yasatmak olabilir mi? ne de olsa kurgunun yuzyillardir hayalini kurdugu bir sey bu, okuyucusuna gercek oldugunu iliklerine kadar hissettirmek. Yoksa, roman da kavramsal sanat vitrinlerinden enstelasyon bolumunde kendi yerinimi hazirliyor?

Benimkisi biraz Duchamp’in sanat galerisinde duran unlu pisuarina gidip isemeye calisan performans sanatcilari gibi olucak ama, kendi adima muzeyi gezmeden kitabi okumamaya karar verdim, once butun o objeleri cihangirdeki galatadaki eskici dukkanlarindan toparlanmis degersiz nesneler olarak gormek algilamak hissetmek istiyorum. sonra kitabi okuyup gercekligi kurgunun icine serpistiricem, kurgunun gercekligi manipule etmesine izin vermeden. Ne de olsa post-modern yazarin kacinilmaz olarak post-modern okuyuculari oluyor. Pamuk’un eline ve kalemine saglik, kendi adima Turkiyedeki ilk postmodern-realist muzeyi gezmek icin sabirsizlikla bekliyorum.

NazIm

Paylaş:

]]> http://www.prensesemektuplar.com/2008/09/masum-kurgular-gercek-muzeler.html/feed 0 http://www.prensesemektuplar.com/2003/04/bugun-beni-aradn-m.html http://www.prensesemektuplar.com/2003/04/bugun-beni-aradn-m.html#comments Mon, 21 Apr 2003 02:17:00 +0000 NazIm http://prensesemektuplar.com/2003/04/bugun-beni-aradin-mi.html -Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç
uykumun derinliklerinde,battaniye mağaramın içinde yankılanan bir ses.Telefonum çalıyor,sesi gayet net duyabiliyorum ve sadece dinliyorum.Önce üç kere çalıyor,bir iki üç.Tahminler yürütmeye başlıyorum,ilk ve en basit olasılıkta yanlış bir numara çevrilmiş olması ihtimali var.Bu o kadar zor bir şey değil,bir numaraya yanlış basarsın ve pat,hiç tanımadığın birilerinin sesini duyarsın.Bende olanda,arayan kişi,daha telefon çalarken yanlış bir numara çevirmiş olduğunu fark eder ve pat telefonu kapatır,tanımadığı birisiyle neden muhatap olsun ki.Başka bir olasılık beni tanıyan biri,ama kim?İşte bu sorunun yanıtını düşünüyorum,beni tanıyan biri,ilk çalışlarda açmadığımdan uyumakta olduğumu düşünüp,rahatsız etmemek için kapatıyor telefonu.O halde çok da önemli bir şey için aramamış,ya da belki de öylesine aramış,ya da uyku daha önemli,bu işin acelesi yok. Sonra,yani ben daha ilk üç çalışın sırrını çözemeden telefon tekrar çalmaya başlıyor.Bu ilginç işte,ilkinde demek ki beni uyandırmamak için kapatmamıştı,belki de yanlış bir numara çevirdiğini düşündüğü için kapatmıştı,şimdi doğru numarayı çevirdiğinden gayet emin bir şekilde çaldırıyor,bir,iki,üç,beni yine tanıyan biri diyorum,evde olduğumu biliyor,ve büyük ihtimalle uyumakta olduğumu da biliyor ve yine de çaldırıyor,demek ki arama sebebi önemli,mutlaka kalkıp cevap vermemi istiyor.Yattığım yerin rahatlığı,telefona olan mesafeli duruşu,sıcaklığı,kıpırtısızlık içinde düşüncelerle boğuşmak,yorum yapmak.Yine de bir merak var,kim arıyor?
-Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç
Ne derler,arayan bir daha arar,tabi,o kadar çaldırdığına ve numaramı iki kere çevirdiğine göre önemli bir mesele olmalı,o halde mutlaka bir daha arayacaktır.Peki ya ben,bir daha ki aramasında açacak mıyım?Olabilir,neden olmasın ki,sonsuza kadar bu nokta olmayacağıma göre,zaman ve uzamda yol kat edip ileride telefona daha yakın bir yerlerde bulunacağıma göre,büyük olasılıkla bir dahakine veya belki de ondan bir sonraki aramaya cevap verebilirim.Ama o zaman geldiğinde onun,o olduğunu nasıl anlayabilirim?Bir anlık tereddüt,ama sonra rahatlama.Mutlaka kendisi soracaktır:
-Bugün seni aradım,nerdeydin?
Ve bende ona durumu açıklarım o zaman,yatıyordum derim,telefonun çalışını duydum ama ben kim olduğu üzerinde bir mutabakata varamadan sustu.Ayrıca iki kere üst üste araman ve her arayışında farklı sayılarda çaldırman,kimliğini saptamamı imkansızlaştırdı derim.İnsanın arayışında bir kimliği olması lazım,mesela kapı çalışında olduğu gibi.Çoğu insanı,kapıyı çalışından,merdiveni çıkışından,öksürük sesinden vs. evimize gelmeden çok önce tanıyabiliriz,o halde aynı şekilde bir telefon çaldırış stili de olması lazım ki,kim olduğunu daha telefonu açmadan önce bilelim,ya da açamadığımız telefonları daha sonradan biz arayalım ve niye aradığını öğrenebilelim.
-Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç
Evet,bu sorunun cevabını da öyle herkese veremem ki,çünkü kolay anlaşılabilir bir şey değil hani.Ya,şey,beni bugün biri aradı da,saat beş civarlarında,iki kere,birinde üç kere,diğerinde altı kere çaldırdı.Bilemiyorum,belki de iki kişi idi,bu daha az akla yatkın bir cevap.Aynı ana yakın bir zaman diliminde iki farklı kişi,iki farklı merkezden tek bir noktaya ulaşmaya çalışıyor,ve ikisi de yanıtsız kalıyor.Ama dediğim gibi,bu daha az akla yatkın bir cevap,beni arayacak çoğul kişilerin sayısı gayet az olduğu gibi,bunların aynı zaman diliminde aramaları ise oldukça uzak bir olasılık.O yüzden bence,tek bir kişiydi.
-Ne saçmalıyorsun sen?
-Hiç
Dediğim gibi,bu sorunun yanıtı öyle herkese verilebilecek bir şey değildi.En iyisi hiç ile geçiştirme yoluna gitmekti. Yatakta,uyuyor olmak ile uyumuyor olmanın arasında bazı temel farklılıklar var.Mesela benim açımdan en belirgin ve rahatsız edici olanı,uyanıkken isteklerin aktif olması,oysa uyurken hepsinin de uyuyor olması.Mesela şu ana bakarsak,aklım şu telefon meselesiyle bu kadar meşgulken ve belki de çözüme bu kadar yakınken,canım kahve istiyor.Ve sigara,ve işemek istiyor.Kaç saattir bazal metabolizma tribinde takılı olduğumu hesaplıyorum,mesela bunu hesaplamak o kadar zor bir şey değil,cep telefonumun saatine bakıyorum ve rahatlıkla diyebiliyorum ki on altı buçuk saattir bazal metabolizma tribindeyim.Ama aç karnıma,bu arada acıkmış olduğumu da fark ediyorum mesela,dökülecek sıcak koyu bir kahve,ve sigara.Bu düşünce oldukça rahatlatıcı.Kendimi sıcak kahvem elimde,camın kenarına oturmuş,sigaramı yakmış,çatı katı dairemden sokakta geleni geçeni izlerken hayal ediyorum.Normal yaşamın koşturmacasından bu kadar uzak bir noktada oturup,kahvemi ve sigaramı içmek,ya da yine aynı noktada yatarak,kahvemi ve sigaramı içtiğimi düşünmek,sokaktan gelen geçen insanları izlediğimi düşünmek,camın kenarına oturmuş bunları yapan ve soğuğa ve dışarıdaki yağmura aldırmadan bunları yapan beni kurgulamak,yatağımın sıcaklığında.Bu şu anda yapmakta olduğum şeyin tanımı.
-Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç
Evet,soruna odaklanmalı,kahveyi ve sigarayı bir kenara koyuyorum ve düşünmeye başlıyorum.İlk çaldırma üç adet,ve ikinci çaldırma altı adet.Toplamda dokuz adet çaldırma yapılmış.İnsan olanın dokuz çaldırmada açacağı düşünüldüğünde,arayan açısından başarıya ulaşılmış sayılır.Yani yapmak istediğini yaptı sonuçta,gerisi bana kalmış.Beni tanıyan biri ise aklında iki olasılık vardır,birincisi uyumakta olduğum,ikincisi dışarıda olduğum.Cep telefonumdan gelebilecek bir sesi bekliyorum,çünkü eğer önemliyse,bana ulaşması geriyorsa mutlaka cep telefonumdan da arayacaktır.Bir kahvem ve bir sigaram olsa kesin bu sorunu çözerdim,sorun biraz motivasyon eksikliği.Zamanın ilerlemesi ile cep telefonumdan aranmayacağım kesinlik kazanmaya başlıyor,arayacak olan çoktan aramıştı.Demek ki,bu o kadar da önemli bir şey değildi olasılığı güçleniyor.Belki de öylesine,havadan sudan konuşmak için yapılan bir aramaydı,ama kim?Ve neden üç ve altı arama?Bu soruların yanıtları önemli.Karşımda duran tavan bana istediğim soruların yanıtlarını verecek gibi gözükmüyor,elimdeki bu kadar az veriyle sonuca ulaşmam oldukça zor görünüyor.Biraz daha fazla konsantrasyon lazım.Yorgan mağaramın derinliklerine çekiliyorum,biraz karanlık,duyularımın birkaç tanesinin daha veri göndermeyi bırakması,beynimin ihtiyacı olan salt konsantrasyonu getirecektir sanıyorum.Sıcaklık da büyük bir etmen tabi,sıcak olmalı bulunulan mekan,ama çok fazla da değil,bu uyuşukluğa yol açar.
-Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç
Çok önemsiz bir ayrıntı olarak başlayan bu telefon,önce üç,sonra altı,şimdi git gide bütün günüme egemen olmaya başlıyor.Bundan sonraki tüm gelen aramalarda,ister istemez sormak durumundayım,çünkü öğrenmem gerek kimin aradığını.Tabi başka bir yol da,bütün günü burada geçirmek,çalan bütün telefonları buradan dinlemek,olası bir üçlü altılı kombinasyonu kollamak,ve onu da diğerleri gibi tekrar yanıtsız bırakmak,ve bu şekilde,kişiliklerin ve aramaların sayısını artırıp,kimliklerin ve aramaların sahiplerinin önemini azaltmak.
-O kadar çok kişi aradı ki,hangi birini bulayım.
Ama ya,başka hiç kimse aramazsa,bu üç ve altı kombinasyonun mevcut değerini en az ona katlayacak,ve gerçekten de hiç kimsenin aramama olasılığı oldukça yüksek.Arz talep meselesi,sen ne kadar arama yaparsan o kadar çok aranırsın.Ama tabi salt arama yapmakta o kadar yeterli bir şey değil,aradığın zaman ne sunduğunun da önemi,ne arz ettiğinin,iktisat yasaları gereğince bu böyle.Değerli bir şey sunamıyorsan,talep edeninde olmaz,bu açık.O halde başka hiç kimsenin arama olasılığı da yok gibi bir şey.Bulunduğum noktada yine de ben huzurluyum,hiç arayan olmasa belki daha da huzurlu olurum.Çünkü,alışkanlık kötü bir şey,insanın bir ritmi olması gerekiyor,ben ritmimi insanların aramalarına göre değil,aramamalarına göre kurmuşum bir kere,o halde böyle arada bir ortaya çıkan,üç ve altılı kombinasyonlar,olağan ritmime bir darbe vurup gidiyorlar.Telefonum benim açımdan fonksiyonsuz bir alet olmalı,öyle ki,ne işe yaradığını,nasıl kullanıldığını bile unutmalıyım. Yorganın altı sıcak olmaya başladı,işte şimdi çok sevdiğim bir şey geliyor,içeride nefesimi veriyorum ve kafamı dışarıya çıkarıp serin bir nefes çekiyorum,ciğerlerime soğuk temiz hava doluyor.Çok hoş bir duygu,boğulmak üzereyken alınan tertemiz ve soğuk hava,insana yaşadığını hissettiriyor,ki bunu arada bir hissetmem lazım.Serinliği duyumsuyorum,özellikle boynumda ve kafamda.Yine şu kahve ve sigara isteği,yine aynı cam kenarı düşü.Bir parça daha ekliyorum düşe,onu zenginleştirmek için.Ben cam kenarında oturmuş,sıcak koyu kahvemden yudumlar alıp aç karnıma sigaramı içerken cam kenarında,soğuğa ve dışarıdaki yağmura aldırmadan,telefonum çalmaya başlıyor,bir, iki,üç ve sonra susuyor. sigaramdan bir nefes daha çekiyorum,nikotinin ciğerlerime yerleştiğini hissediyor ve ağır ağır dumanı bırakıyorum,dışarıda,aşağıda insanlar günlük yaşamın koşuşturmacasındalar ve telefonum tekrar çalmaya başlıyor,bir,iki,üç….dışarıda çiseleyen yağmur,şemsiyelerinin altına sığınmış insanlar,arabalar,kahvemden yudumlar alıyorum….dört,beş,altı….görüntüler ve sesler birbirleriyle dans ediyor,sigaramın dumanında oluşan bir spiral telefonun ısrarlı çalışlarından çok daha narin hareketlerle havada bir kavis çiziyor,zaman yavaşlıyor,duruyor,geriye gidiyor ve telefonum çalıyor….yedi,sekiz,dokuz….
-Bugün beni aradın mı?
-Hayır,niye?
-Hiç….

NazIm