Sonra kapat gözlerini, sesleri dinle. İnsanlar, konuşmalar, kornalar, kavgalar. Hayır hayır bize keskin bir zihin lazım. Tüm bunların altında rüzgarın sesi var. Duy. Durduğun yerin hemen yanında ya da hergün arabana doğru yürürken önünden geçtiğin ve dönüp selam vermediğin bir ağaç var. Yaprakları rüzgarla dünyanın en güzel senfonisini sunuyor, sen arabanın yağını değiştirmeyi düşünürken.

Düşünmek demişken bazen bu görünen manzarının altını düşünmek gerek. Üzerini tonlarca betonla, petrolle, dertle tasayla kaplamış olsakta, o küçük bitkiyle sakin yaşlı ağacımızın köklerinin uzandığı başka bir gerçeklik altımızda yatıyor aslında. Dünyanın hala alev alev yanan çekirdeğinin etrafında öylece duran kayalar ve onların üzerine bize yaşamı armağan eden topraklar ve sular var.

Fırsat buldukça şehirlerden kaçıp kendimizi doğaya dağa taşa atmamızın sebebi de bu olsa gerek. Sonrada kendi ellerimizle yarattığımız dünyanın altındaki gerçekleri gözle görülür hale getirmeye çabalamıyor muyuz? Karmaşanın içinde sadece ayrıntıları algılayabilen gözlere takılan güzellikler, bir dağ başına çadırını kurduğunda gözden kaçamaz hale gelmiyor mu?

İşte o anlarda oturup düşünüyorum. Özellikle bir takım uzak doğu disiplinleriyle ya da savaş sanatlarıyla uğraşsan bizlerin ağzımıza sakız ettiğimiz bir cümlemiz var. Aslında önemli olan insanın başka birini alt etmesi değil, kendi egosunu yenmesidir. Haklıyım, öyledir değil mi? Peki nasıl olur bu iş? Egonu yenmelisin çocuğum. Oldu üstad, iki uçan tekme bi kroşe tamamdır. Söylemesi kolay. Ama uygulama zor. Hele ki hergününü bu manzarının içinde yaşıyorsan daha da zor. Etrafını tamamen insan icadı, insan yapımı bir dünya sarmışken, teknolojik başarılar almış gitmişken, insanoğlu aya çıkmışken bu ego şişmesin de ne yapsın? Evet bunların hiçbirini belki kişisel bir başarı olarak algılamıyor olabilirim ama insan olmaktan kaynaklı bir pay çıkarıyorum zihnimin derinliklerinde. Bu çok anlamlı yazıları bile süper bir icadımız olan minik bilgisayarımda yazıyorum. Ne yapabilirim ki, insan evladı olarak üstümüze yok. Yapamacağımız alet, aşamayacağım engel yok. Doğayı bile dize getiriyoruz. Ne muhteşem varlıklarız biz.

Ne zaman kendime bir fırsat yaratıp dağa, taşa kaçsam bunları düşünmüşümdür. Çadırımın önünde çayımı yudumlarken çevreme bakarım. Uçsuz bucaksız bir gökyüzü ve sonsuz yıldızlar. Her taraf bembeyaz kar. Ayışığı aydınlatıyor küçük detayları. Sonra karşımda binlerce metre yüksekliğinde (en uzunumuzun boyu belki 2m dir) dağlar… Ben şu kadarcık ömrüme bir koşturmaca, bir mücadele halinde birşeyler sığdırmaya çabalarken, onlar orada, binlerce yıldır öylece duruyorlar. Üzerimdeki teknolojik ceketime, su geçirmez botlarıma, uyku tulumuma, bilimum malzemelerime bakıp gülümsüyorlar. Malzemelerim olmadan ne kadar hayatta kalabilirim ki onların dünyasında. Şehrin sokaklarındaki dimdik yürüyüşüm, icatlarım, çözümlerim o kadar küçük ki. İçlerinde küçük bir gülümsemeyle izliyorlar benim hayatın anlamı üzerine döktürdüğüm teranelerimi. Yaşamaya istekli bir amatörden başka ne olabilirim. Ustalarsa öylece duruyorlar orada. Ne depremle ne fırtınalar gelip geçiyor, gerekeni yapıyorlar ve yine de duruyorlar orada. Öylece izliyorlar bizi. Bende çayımdan bir yudum içip derin derin içime çekiyorum onların nefesini.

Sonra bu manzarayı geride bırakıp şehrin kalabalığına geri döndüğünde herşey çok farklı görünüyor gözüme. Koşturmacalar daha bir basit oluyor, yolda ki serseriye daha kolay yol veriliyor. Binalar daha küçük, arabalar minicik, insan kalabalıkları hızla devinen bir karınca sürüsü. Aralarına girerken hep aklımda tutmaya çalışıyorum dağların duruşunu. Öylece durup, olup bitenleri izlerken, sadece varolmaya devam edebilir miyim? Tepkilerimi bir kaya gibi eğitip, her nefesimde daha da küçülebilir miyim? Nehrin içinde yuvarlanarak giderken, kafamı dışarı çıkarıp kayaların ruhunu soluyabilir miyim?

E ilgi alanımız uzak doğu olunca o malum bardak hikayesini anmadan geçmek olmaz. (Klişeyi bilen okur bir sonraki paragrafa atlasın lütfen) Zen konusunda yazılı tüm kaynakları incelemiş, kitaplar yazmış, dersler vermiş bir profesör sonunda hızını alamayıp bir zen tapınağına gider. Ustadan bu işin sırrını öğrenmek ister. Sorar ama hemen arkasından anlatmaya başlar. Şu şöyle demiş, bu böyle demiş diye. Zen ustası bu arada profesörün bardağına çay doldurmaya başlar. Bardak dolar ama usta doldurmaya devam eder. Çay taşar, hasıra dökülür. Sonunda prof, durun n’apıyosunuz diye müdahele eder. Usta cevaplar; sen işte bu bardak gibisin. Ağzına kadar bilgiyle dolmuşsun, ben sana hiçbirşey öğretemem. Öğrenmek istiyorsan, önce bardağını boşaltmalısın ki ben doldurabileyim.

Şimdi usta haklı tabi ki. Diyecek birşey yok ama prof ne yapsın ki? İlkokulun ilk dakikasında sıraya girmeyi öğrenen, arkasından her şeyi ezberleyen, daha sonraki yıllarda da insanların isimlerinin başındaki ünvanlarla değerlendirildiği, sesi yüksek çıkanın pastadan büyük dilimi aldığı bir toplumda hayatta kalmakla uğraşan bir insandan farklı birşey beklemek zor elbette. Ne demişler bilmemek ayıp değil öğrenmemek ayıp. Bilmediği, bilemediği anlarda hemen açığı kapatmak için sarılmış kitaplara, öğrenmiş ne varsa ne yoksa.

Ne diyorum yani? Açmayalım mı kitap kapağı? Okumayalım mı bu blogu? Okumayacaksan niye yazıyorum o zaman ben? Oku tabi. Bedenin karbonhidrata, proteine nasıl ihtiyacı varsa, zihnin de besine ihtiyacı var. Okuyarak besle zihni. Toprağına su ve gübre olsun ki çiçekler açsın dallarında. Ama işte o çiçekleri anlama noktasına gelince, hesaptan kitaptan başka birşey girmeli devreye. Sezgisel kavrayışta diyebiliriz belki buna. Aslında doğrudan deneyimle idrak edilen, içselleştirilen bilgiler. Yaşamın ta kendisi, deneyim… Hangi çiçeğe güzel, hangisine muhteşem diyeceğini öğrenmek için okuyabileceğin bir kitap yok ne de olsa.

Sezgilerin dünyasına girdiğinde, kavramları doğru ve yanlış gibi keskin biçimde ikiye ayırmak pek mümkün olmuyor. O noktada karışıyo işler. O yüzden gidip bir zen ustasına hayatın anlamı nedir diye sorduğunda, sana boş boş bakabilir, ağaç diyebilir ya da bambu sopasını kafana indirebilir. Hepsi doğru cevap olabilir. Mesele kavrayışa erişinceye kadar deneyimlemek sanırsam. Belki olayın sırrı bambu sopada, yıllarca kafaya yiyince bir ışık yanıveriyor ya da komple kapatıyorsun çakraları bir daha açmamak üzere.

Yıllar önce okuyup, kütüphanemin bir köşesine terkettiğim bir kitabı yeniden elime aldım bugünlerde. Ondan kaynaklı aslında bu yazı. Amerikalı bir abimiz, en son kozunu oynar ve hayatın anlamına bulmak üzere Japonya’da bir zen tapınağına gider. 18 ayını tapınakta geçirir ki bu yüzden kitabın adı “Bir zen tapınağında 18 ay”dır. Amerikalı bir adamın, japonları anlama çabası bir tarafta, zen üzerine yıllarca biriktiği bilgiler bir tarafta. Zen özgürdür diye tapınağa giden bu her türlü sisteme karşı olan arkadaş, tek sıra halinde yürümek, her gün kendisine verilen işleri yapmak ve ritüelleri uygulamak zorunda kalınca kafası karışıyor tabi ki. Bardak bir boşalıyo, bir doluyor, sonra neler oluyor neler? Sonunda n’oluyor peki, aydınlanıyor mu bu arkadaş? Ben hala düşünüyorum bunun üstüne. Bilemedim henüz.

Adamımız bu yolda şevkle mücadele ederken, bir taraftanda bize tapınak hayatını anlatıyor. Okulu kıran yalnız biz değilmişiz. Tapınak duvarından atlayıp sake içmeye gitmekten tut, buz gibi havada üşümeden meditasyon yapmak için turuncuların içine gizlenmiş ısıtıcılara kadar ne numaraları varmış meğer keşişlerin. Kitabın Zen dersi vermek gibi bir derdi de olmadığı için okuması da gayet keyifli, akıp gidiyor. Baskısının cep boy olması da ayrı sevdiriyor kendini… Hıımm peki zen nedir mi dediniz? O zaman smoke on the water işte. Haydi bakalım…

Şimdi sana, yerlere göklere sığmayan efsanevi Star Wars duble üçlemesindeki, tüm hikayenin baş kahramanı olan Jedi şövalyeleri aslında yalnızca George Lucas’ın hayal ürünü değiller, aramızda yaşıyorlar desem inanır mısın? Kimbilir kaç kez farketmeden sokakta birinin yanından geçtin, bir sith’in ışın kılıcının ucundan döndün ya da bir jedi tarafından fikrin değiştirildi, aklın alındı desem bana kafayı yemiş mi dersin acaba? Belki de ‘du bakalım neymiş derdi’ diye okursun yazıyı, sonra bir daha düşünürsün bunları.

Olaylar çok uzun bir zaman önce, uzak bir galakside gelişir. Galaksiler, bildiğimiz ülkeler gibi davranmakta, birlikler kurmakta, evreni idare etmektedirler. Mesela ticaret fedarasyonu vardır, olayı paradır. Ayrıca galaktik cumhuriyet vardır, demokrasiyle yönetilir. Galaksiler çapında demokrasi diyorum, ki bu filmin en bilimkurgu kısmı sanki. Sonra bir de asıl konumuz olan, bu sistemin içinde barışı sağlamakla görevli, yönetim üzerinde söz sahibi ama hiçbir yönetime bağlı olmayan jediler (cedaylar) vardır.

Bu Jedi abilerimiz, çok küçük yaşlarda tapınağa alınıp eğitilmeye başlarlar. Tüm dünyevi ihtirasları kenara bırakmayı, hiçbirşeye bağlanmamayı, sahiplenmemeyi öğrenirler. Yaşamlarının merkezinde hiçbir karşılık beklemeksizin sadece vermek vardır. Sonradan Jedi olunmaz, doğuştan gelen bir özelliktir. Kandan gelir ama zamanında eğitime başlanmazsa en fazla altıncı hissi güçlü biri olursun.

Jedi eğitimi böyle barışcıl temellere dayansa da, kendileri aynı zamanda usta savaşçılardır. Silah olarak ışın kılıcı kullanılar. Durduk yere kimseye saldırıp adam öldürmezler ama kullanmaları gerektiği yerde kılıçlarını çekmekten çekinmezler ve amaçları düşmanı yoketmek yerine silahsızlandırarak kontrol altına almaktır.

Tüm bu eğitimlerin ve kılıç sanatında ustalaşmanın arkasında ise “Güç” kavramı vardır (filmin orjinalinde force olarak kullanılıyordu). Güç denilen şey, kelime anlamıyla ya da egosal bir bakış açısıyla güç sahibi olmak anlamına gelmez. Güç, tüm yaşamın ve evrenin kaynağı olan enerjidir aslında. Tüm varlıkların içinde vardır. Havada, toprakta, suda, ateşte devinir. Sürekli akışkan haldedir, böylece yaşamı var eder. Evrenin her noktasını doldurur ve herşeyi birbirine bağlar. Jedi’ler güçle iletişim halindedirler ve onu yönlendirebilir, kullanabilirler. Bazen bir zihni etkilemek için, bazen cisimleri dokunmadan hareket ettirmek için gücü kullanırlar. Güç yol gösterir, rehberlik eder. Usta olanları geleceği görebilir, uzaklardaki insanlarla zihinsel bağlantılar kurabilirler. Jedi eğitiminin asıl amacı gücün bir parçası olduğunu idrak etmek ve onunla bütünleşmektir, savaşmak değil.

Atlamamak gereken bir detay daha vardır ki jedi aslında bir ortak yaşam formudur. Dedik ya kandan gelir sonradan olunmaz diye, jedi’nin kanında midichlorian denilen mikroskobik bir canlı türü vardır. Bu mikroskobiklerle iletişim halindedirler ve bu sayede gücü kullanabilir olurlar. Usta Quigon der ki; “Zihnini dinginleştirmeyi öğrendiğin zaman midicloinlerin sesini duyabilirsin.”

Bu noktaya kadar Lucas’ın alıntıladığı kaynakları tespit etmek çok da zor değil. Uzakdoğu felsefelerininin, disiplinlerinin ortak özellikleri bunlar. Bir zen tapınağında ya da budist manastırında da filmdekine benzer bir eğitim vardır. Usta çırak ilişkisi her iki tarafta da vazgeçilmezdir. Bir zen ustasının kanında ne vardır yoktur bilemem ama Quigoin dediği gibi, zen ustası da zihnini dinginleştirmek, sessizleştirirmek için önce nefesini kullanır. Zihin sessizleştikten sonra, bedensel duyumlar gözlemlenebilir hale gelir. Böylece bilinç altının eğitimi başlamış olur. Aynen jedi’nin midichlorianlarla ilişkisi gibi, duyumlarla insanın doğru ilişkisi de “güce” doğru kapıları açar.

Filmdeki savaşçılık ve kılıç mevzusuna bakınca da açıkca karşımızda samuray toplumunu görürüz. Jedi’nin kıyafetleri, usta çırak ilişkileri, kılıçları, geçmişin savaşçılarına Lucas gözünden bakış aslında. Aynen jedi gibi samuraylar da, o toplumun içinde samuray olarak doğarlar ve eğitilirler. Ayrıca samuraylar kılıcın, sahibinin ruhunu taşıdığına inanırlar. Sanırım onca teknolojik zamazingonun arasında jedi’nin kılıç kullanmasını sebebi budur.

Samuraylar artık ortalıkta kılıçlarıyla gezmiyorlar ama öğretileri kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Japonyanın tarihinde adı geçen samuray okullarından Daito Ryu’nun devamı olan modern Aikido sistemi yukarıda anlattığım tüm detayları barındırıyor. Zaten kelime anlamı da, Jedi eğitiminin hedefi olan güçle bütünleşmeyi ifade ediyor. Yaşamla ya da enerjiyle uyumun yolu. Güç yerine Ki, gücü kullanmak yerine Aiki. Bu uyumlu olma durumu filmdeki gibi elini uzatıp bir yerlere elektrik çarptırmaya yarıyor mu bilmiyorum (belki onu yapan da vardır). Ama kesinlikle karşındaki kişinin zihnini, bedenini algılamana ve ona göre davranmana yarıyor. Böylece Aiki hem çatışmada, hem uzlaşmada kullanılabilir hale geliyor.

En başında Daito Ryu’dan ve başka kaynaklardan gelen bilgileri kendi anlayışıyla birleştirerek Aikido’yu kuran Morihei Ueshiba diyor ki;

“Budo’nun amacı yaşamı uzatmaktır, kısaltmak değil. Budo rakibinizi güçle devirmek ya da dünyayı silahlarla yok oluşa sürüklemek için bir araç değildir. Gerçek Budo evrenin ruhunu kabul etmek, dünya barışını korumak, doğadaki herşeyi doğru bir şekilde üretmek, yetiştirmek ve korumaktır.”

Şimdi ben bu cümlede Budo (savaşçının yolu) yerine “Güç” yazsaydım, altını da Usta Yoda diye imzalasaydım, Star Wars izleyenler eminim garipsemezlerdi. İşin aslında garipsenecek bir şey yok. Çünkü Yoda karakteri tamamen O’sensei Morihei Ueshiba’nın bir alıtılaması. O’Sensei’nin (büyük hoca) son döneminden kalma siyah beyaz videolarını izlediğinizde bunu görebilirsiniz. Keza bu videolar Lucas’a “Güç” ve “Jedi” fikrini veren kaynak olmuşlar. Ufak tefek, yaşlı bir adam, elinde bastonuyla ve yavaş hareketlerle mindere geliyor. Sonra kendisine var güçleriyle saldıran adamları, yavaş ve yumuşacık el hareketleriyle yerden yere vuruyor. Adam hiçbirşey yapmıyormuş gibi görünüyor. Sanki ötekiler kendilerini yere atıyor gibi. Ama gerçekte ona saldıran kişilere karşı öyle bir zamanda üstün pozisyon alıyor ki O’Sensei, saldırganı ölmekle uyum sağlamak arasında tercih yapmak zorunda bırakıyor. Hele bir de O’Sensei’nin film hilesi gibi sopa kullandığı görüntüleri izlediğinizde, Usta Yoda ile Darth Sidius’un kapıştığı sahneyi hatırlamamanız mümkün değil.

Gerçekten bazen antremanlarda film hilesi gibi görünecek şeyler oluyor. Mesela geçen yazımda bahsettiğim ve son dönemde tanıştığım bir Jedi olan Massimo Sensei ettikleri gibi. Bu 70′lik dede gülümser bir ifadeyle ona vurmamı söyledi, ben de vurdum. Sonra kendimi popomun üstünde oturur buldum. Buraya kadar normal herşey. 52 sene Aikido çalışmış adama vurmaya kalkarsan başına gelecek budur, yaz kenara. Sonra sensei dört parmağını omzuma koydu ve bana ayağa kalkmamı söyledi. İşte eğlence o an başladı. Yaklaşık 2 dakika boyunca, o 4 parmağın altında minderde yuvarlandım durdum. Var gücümle itmeye, ayağa kalkmaya çabalasam da, tek yaptığım dönüp tekrar düşmek oldu. Çünkü gerçekte elini itmeye çabalarken aynı anda ayağa kalkmak içinde yeri itiyordum. Massimo Sensei ise omzumu kullanarak omurgamın açısını değiştiriyor ve bana baskı uygulamadan gücümü doğru yere vermemi engelliyordu. Düşünün, üzerinizde ağır bir cisim yok, bir şey hissetmiyorsunuz ama bir türlü ayağa kalkamıyorsunuz. Korkunçla komik arası bir durum.

Jedi’lardan bu kadar söz etmişken sith’leri anmadan olmaz. Sith’ler de aynı gücü kullanıyorlar. Aynı jedi gibi eğitimliler ama onlar gücün karanlık tarafını temsil ediyorlar. Kazanmak ya da sahip olmak için öldürebilirler. Bir nevi kötüler yani. Ama bakış açısı çok önemli burda. Yeterince uzun süre antreman yaptığında insan, bir aikido tekniğiyle saldırganı kontrol altına alabilir, canını yakabilir, kolunu kırabilir ya da öldürebilir. Teknik aynı teknik, güç aynı güç. O an geldiğinde gücün hangi tarafında olacağını, sith’mi jedi’mi olacağını belirleyen, yalnızca insanın karakteri, korkuları ve duruma bakış açısıdır aslında. “Korku, öfkeyi getirir, öfke nefrete dönüşür, nefret karanlık tarafın yolunu açar.”

Tüm bunların yanında filmin içine serpiştirilmiş o kadar çok detay var ki, benim için şölen adeta. Özetle şundan eminim ki, bu işin üzerinde çalışan ekip benim okuduğum savaş sanatları kitaplarının çoğunu incelemiş ve gerekli yerlerde kullanmış. Bir arkadaşım, 3. bölümün sonunda Anakin, Obiwan’la o kadar kapıştıktan sonra nasıl bir anda yenildi diye sormuştu. Cevabı Çinli general Sun Tzu, Savaş Sanatı adlı kitabında veriyor; düşman yüksek toprağa sahipse asla aşağıdan yukarıya saldırma! Filmi izleyenler o sahneyi hatırlar, izlemeyenler de umarım bir an önce doğru yolu bulur. Zararın neresinden dönerseniz kardır.

May the “Aiki” be with you…

Biliyorum uzunca bir ara oldu bu. Bir süredir sana yazamadım. Ama emin ol bu zaman zarfında çok işler yaptım. Çok çalıştım çok yoruldum ve ben şu anda hayalleri gerçek olmuş bir insanım. Bu konunun nasılına ayrıca giricem. Bunun tadının çıkarırken bir taraftan da tercihlerimin bana getirdiği zorlukları farkındalıkla kabul ediyorum ve yeni bir yaşam düzeni kurmaya çabalıyorum. Bu arada seni biraz ihmal ettim. Umarım açığı güzelce kapatabilirim.

Bir süredir sağda solda birşeylerle uğraşırken, bir takım işleri kotarmaya çabalarken, hoşlaşmadığım ya da çok keyif aldığım insanlarla çalışırken aklım bir noktaya gidip duruyor. Bazen laf arasında deriz ya frekansımız tutmadı diye. Bazen biriyle tanıştığın anda ahanda dersin ve hoş sohbet alır yürür. Bazen de kırk takla atsan senden bi numara olmaz. Frekans tutmamıştır bir kere.

Nedir ki bu frekans dediğin nane? Bir nevi titreşim işte. Hiç heveslenme öyle bilimsel bir takım açıklamalara girmiycem. Bilmiyorum çünkü, birileri yorum yazar nasıl olsa (okuyucuya ev ödevi).

Hani aslına hepimiz atomlardan oluşuyoruz ve şu masanın da hammaddesi benle aynı ya. İşte o hammadde olan atomlar da aslında büyük oranda boşluktan oluşuyor. Yani “Ne biliyoruz ki” adlı belgesel-filmi izleyenler hatırlar. Bir atomun çekirdeğini beyzbol topu kadar büyütsen, çekirdeğin etrafında dönen en yakın yüklü parçacığın mesefesi birkaç yüz km gibi bir şey oluyormuş. Tabi bu elektrik yüklü parçacıklar hem dönüyorlar hem diğer yörüngelerle alışverişte bulunuyorlar. Sonuçta koca bir boşlukta dönen, ordan oraya atlayan, bir var olan bir yok olan bir durum var bünyede. Demek istediğim şu ki, senin katı sandığın şey aslında sürekli titreşip duran bir boşluk ve senin “orada duruyo işte” dediğin insan evladı her an milyon kilometre hızla hareket halinde aslında. Titreşip durmakta karıncalı tv ekranı gibi, bir var bir yok. Bir şey söyliyeyim mi prenses, hepimiz hikayeyiz aslında..

İşte frekansın tutması tutmaması olayı da bu açıdan bakılınca gayet mantıklı geliyor kulağa. Titreşimlerin frekansı tutarsa neler olur neler. Süper aşk da olur, on numara ekip çalışması da olur. Başka da neler olabileceğine dair deneysel bir çalışmayı bu noktada paylaşmak isterim şimdi.

Massimo di Villadorata ve Daniel Laurendeau

Birkaç ay önce istanbulda misafir ettiğimiz, 70 yaşını aşmış ve bu yaşın 52′sini Aikido çalışarak geçirmiş Massimo di Villadorata Sensei’nin kısacık ama akıllarda iz bırakan dersinden bahsedeceğim. En basit haliyle bildik bir Aikido çalışmasında, bir kişi diğerine saldırır. (Bu saldıran kişiye “uke”, saldırılan kişiye ise “nage” diyoruz.) Nage, partnerine aynı şekilde karşılık vermek yerine, akıcı bir şekilde pozisyon değiştirir. Saldırı hattından çekilir ve saldırganın dengesini kolaylıkla bozup kontrol edebileceği bir pozisyona geçer. Ama ne hikmetse bu üstün pozisyon, hep saldırıya en yakın noktadadır. Yani biri size vurmaya çalıştığında, darbeye ne kadar açıklıkla yaklaşabilirseniz o kadar güvende olursunuz. Haydi diyelim bunu tekmeye tokada karşı yaptın. Ya adamın elinde sopa kılıç varsa? O zaman da senden beklenen korkuyu bir kenara koyman ve akıcı biçimde kılıcın yanını sıyırarak üstün pozisyona geçmendir. Evet hiç de kolay değildir. Çoğu insan yüzüne doğru gelen bir darbeyi gördüğünde dahi olduğu yerde kalakalır. Bırak akıcı olmayı adım bile atamaz.

Massimo Sensei, bu duruma bir çözüm geliştirmiş. Ses titreşimleri aracılığıya zihin durumunu değiştirip korkudan sıyrılabileceğini ve böylece akıcı biçimde hereket edilebildiğini farkederek bunun üstüne çalışmış. Ortaya çıkan şey gerçekten keyifli. Dersin başında gözlerimizi kapatıp, kendimizi karanlık, korkunç ve tehlikeli bir ormanda hayal ediyoruz. Sonra sensei, duyduğumuz ilk sesin ne olduğunu soruyor. Kimisi rüzgar, kimisi hayvan sesleri, kimisi çıtırdayan dallar diyor. Ama biraz daha arayıp daha temeldeki titreşime inmeye çabalayınca tedirginliğin ve tehlikenin sesinin “uuuuuuuuuuuuu” olduğuna karar veriyoruz. Bu cepte. Yine gözlerimizi kapatıp güneşli güzel bir bahar sabahını hayal ediyoruz. Kuş cıvıltıları, taze çiçeklerin kokusu derken ilk sesimiz bu kes “aaaaaaaa” oluyor. Ama bu “aaa” tonlamasını o güzel sabaha uyanıp yatakta keyifle gerinir gibi yapmamız lazım unutmayalım. İlk karşılaşma tepkisi var bunun içinde. Sonra durumu ve güzelliği anlayarak baktığımızda ardından gelen titreşim “oooooo” oluyor. Arkasından “eeeee” geliyor. “Eeee” hadi dışarı çıkalım o zaman, harekete geçelimin titreşimi aslında. Son olarak sensei bize bir aikido tekniğini bitiren sesi soruyor. Yine bir bocalamadan sonra “iii” olduğunu söylüyor. Kılıcın havayı keserken çıkardığı sese yakın bir ses.

Sonra uygulama başlıyor. Uke, karanlık tarafı temsilen “uuuu” diye var gücüyle bağırarak saldırıyor. Nage ise bu saldırıya, güneşli sabah sesiyle “aaa” diye cevap veriyor. Birbirlerine hızla yaklaşıyorlar ve temas kurulduğu anda nage “ooo” ile durumu idrak ediyor, ukenin dengesini “eeee” ile bozarak üstün pozisyon alıyor ve son bir “iiii” ile uke kendini yerde buluyor. Böylece tek bir nefeste yapılan çalışma “aaaaoooeeeeİİİİ” sesiyle birlikte olup bitiyor. Çalışmanın ilk anlarından insanlar yalnızca var güçleriyle bağırmaya odaklanıyorlar. Bir süre sonra sensei’nin yönlendirmesiyle o seslerin temsil ettiği anların ifadelerini takınıyor ve o duyguya odaklanıyorlar. Çalışma alanı asık suratlarla uuuu diye saldıran ve aaaa diye gülümseyerek karşılık veren insanlar topluluğuna dönüşüyor. Sensei çalışılan tekniği değiştirerek daha karmaşık ve zor tekniklere doğru ilerliyor. Hep aynı sesleri ve onların getirdiği zihin durumunu kullanarak devam ediyor.

Sonuca baktığımızdaysa, yeni başlayanından en deneyimlisine kadar herkes, normal şartlarda ulaşmakta zorlandıkları pozisyonlara rahatlıkla geçebiliyorlar. Çünkü üzerine gelen saldırının yarattığı korkunu yerini, seslere karşılık gelen durumlar alıyor. Bunu yalnızca oturup hayal etmek yerine o anın titreşimini tüm bedene yayarak durumu yeniden yaratmış oluyorlar aslında. Böylece anlıyoruz 70′lik Massimo Sensei’nin eli bıçaklı kötü adama, nasıl bir bahar sabahı penceresine konan üç küçük kuştan biriymiş gibi bakabildiğini. O keyif ve rahatlıkla hareket edebildiğini..

Şimdi bu deneyimi yaşadıktan sonra düşünüyorum ve başka noktalarla bağlantılar geliyor gözümün önüne. Mesela su moleküllerinin fotoğraflarının çekilmesi hikayesi. Aynı kaynaktan alınıp üzerinde sevgi ve nefret içeren farklı sözler yazılan şişelerde saklıyorlar suyu. Sonra çekilen fotoğraflarda her birinin şeklinin farklılaştığı görülüyor. Olumlu cümleler simetrik düzenli şekiller yaratırken, senden nefret ediyorum etiketli şişeden karmakarışık fotoğraflar çıkıyor. Sonra annelerimizin konuşarak sevgi gösterdiği saksılar çoşuyor. Meditasyoncular aynı mantraları tekrar ederek zihni dinginleştiriyor. Dinlediğimiz müziklerden, izlediğimiz filmelere kadar herşey ruh halimizi etkiliyor. Bazen de on sene boyunca hiç sıkılmadan aynı şeyin detaylarını hayal edince birden gerçeğe dönüşüveriyor. Sonuçta her düşünce, her eylem, her duygu bir titreşim sağlıyor. Küçük su dalgaları gibi birbirine örülüveriyor titreşimler, sonra da birileri çıkıp adına kader diyor, hayat diyor şansızlık diyor. Sen hangisini seçersin bilmem prenses ama ben bu ara her sabah kendime frekans ayarı yapıyorum, tadında titreşeyim diye…

Nedir bu Aikido? Bu soruyu çok severim. Çünkü bu soru tuzaktaki yemdir aslında. Başına geleceklerden habersiz, öğrenmeye aç arkadaşım sakince yanıma yaklaşır ve bunu sorar. Neden aikido? İşte o anda avını bekleyen bir kaplan gibi, yıllarca eğitilmiş reflekslerimle atılır ve anlatmaya başlarım. Köşeye sıkışan avım, kaçamak sorularla dikkatimi dağıtmaya çalışır. “Greenpeace’cisin, şiddet karşıtısın, ama kılıç diyon savaş sanatı diyon nasıl iş bu? Savaşın sanatı mı olur kardeşim? Hem bu adamlar kendi kendilerini yerden yere atıyolar. Bu aikido kandırmaca şov falan olmasın. Sokakta işe yarar mı ki acaba?” gibi ataklar tarafımca başarıyla savuşturulur ve kişi artık mindere adım atmaya hazırdır. O yüzden ey okur sorunu seç ve gerçekle yüzleşmeye hazır ol, çünkü kalem kılıçtan keskindir.

Öncelikle 3 kelimeden bahsediyoruz aslında. Ai (uyum, birleşme), Ki (ruh, yaşam gücü ya da evrensel enerji) ve Do (yol, sanat, çince tao). Bunlardan başka bir kelime türetiyoruz ve Aiki (yaşamla ya da enerjiyle uyum) diyoruz. Peki bu uyum nasıl oluyor dediğinde ise Aikido (yaşamla uyumun yolu / sanatı) diyoruz. Sadece şu üç kelimenin anlamlarını ve Japonca yazılımları olan kanjilerini incelemeye kalksak apayrı bir yazı çıkar. En basit anlamıyla Aikido, enerjiyi merkezsel ve dairesel hareketler kullanarak yönlendirmeyi, rakibin gücünü kendine karşı kullanmayı sağlayan bir savaş sanatıdır. Aikido teknikleri güce güçle, öfkeye öfkeyle karşılık vermek yerine, çatışmanın içine girerek onu yönlendirmeyi ve çözümlemeyi öğretir. 1900lerin başlarında O’Sensei Morihei Ueshiba tarafından kurulmuş olsa da kökleri yüzyıllar öncesine, samuray okullarına ve Daito Ryu Aikijutsu gibi eski sanatlara dayanır.

Bir japon atasözü der ki “ Duy unut, gör hatırla, yap öğren”. Buna istinaden evde ilk aikido denememizi yaparak başlayabiliriz. Yapalım öğrenelim bölümümüzde bir adet topaç alın, düz bir zemine atarak tek bir nokta üzerinde nasıl hızla döndüğünü görün. İkinci kez atın ve hızla dönerken parmak ucuyla topaça yan yüzeyinden dokunun. Dengeyi kaybedip sağa sola savruldu değil mi? Şimdi topaçı üçüncü kez atın ve bu kez dönerken tam tepesindeki sivri noktadan hafifçe dokunun. Bir süre daha parmağınız altında dönecek, sonra yavaşlayıp duracaktır. Bir yere savrulmadan kontrol altına alınmıştır. Tebrik ederim, çatışmanın merkezini kontrol altına alarak ilk aikido deneyimizi yaşamış oldunuz ve bunu sağa sola savrulan bir insana uygulamak mümkündür.

O'Sensei Morihei Ueshiba

Aikido aslında ruhsal sonuçlar doğuran fikizsel bir çalışmadır. Durumlara göre refleksleri geliştir, böylece fiziksel şiddetten kendini koruyabilirsin. Ama sanıldığı gibi bu nihai hedef değil sadece başlangıçtır. Bu fiziksel çalışmalar, teknikler, izlerken gördüğümüz yerden yere atılmalar, kol bükmeler (başka bir deyişle kendini koruma) amaç değil, yalnızca sistemin araçları, enstrümanlarıdır. Enstrümana hakim olmadan beste yapılamayacağı gibi, tekniklere hakim olmadan da stratejiler kavranılamaz. Yıllar öncesinden gelen, insanların birbirlerini kılıçla öldürebilmeleri için geliştirilmiş teknikler, onların arkasında yatan stratejileri anlamak ve içselleştirmek için sayısız tekrarla çalışılır. Strateji derken çok geniş bir kavramdan bahsediyorum. Öyle ki çağlar ve enstrümanlar değişse de ana fikir hep aynı kalıyor. O yüzden bu yazıda geçen saldırı ve çatışma gibi kelimeleri sadece fiziksel olarak algılamak Aikido’nun nihai hedefini ıskalamak olur. Şiddet çok farklı çeşitlerde, hayatımızın her aşamasında karşımıza çıkabilir ve strateji doğru anlaşıldıysa her seferinde de işe yarar.

Örneğin, onlarca enstrümanın aynı anda uyumla bir besteyi çalmalarını sağlayan besteci de belli bir stratejiyi izler. Onun yaptığı şey sesleri doğru mesafelerle yerleştirmektir. Başka bir deyişle sesler arasındaki boşlukları doğru biçimde sıralamaktır. Anlamsız sesler bütünü, bu boşluklar sayesinde müziğe dönüşür. Davulun vuruşları arasındaki boşluk, kemanla kontrbas arasındaki boşluk, gitarın telleri arasındaki boşluk, notalar arasındaki boşluk… Hepsi sayılmış hesaplanmış ve muhteşem bir uyumla dizilmiştir. Böylece beste ortaya çıkar. Birşarkıdaseslerarasındakiboşluklarısildiğinizidüşününsonuçbirhaylirahatsızediciolacaktır. Diğer taraftan karanlık bir sokakta bir takım kötü adamlarla karşılaşıldığında , ilk hesaplanılan şey yine boşluklardır. Tabi hesaplamak derken düşünmeyi, toplamayı çıkarmayı kastetmiyorum. İçgüdüsel olarak bir anda oluverir bu. Kişiler arasındaki boşluk, ilk adamla aradaki boşluk, yandaki duvarla, gerideki arabayla, yerdeki sopayla aradaki boşluk.. Zihin hızla bu boşlukları sıralandırır ve beden birinden diğerine akar (en büyük boşluk geride kaldıysa, o yöne koşarak uzaklaşılır). Çatışma ya da korunma düşüncesi olmadan, sadece boşlukların ritmini tutarak çatışmanın içinden geçer, onu yönlendirir ve böylece zarar görmez. Aynı şekilde büyük bir ordu da boşlukları hesaplayarak hareket eder. Hatta siyasetçisinden aktivistine kadar herkes bunu yapar ama çoğu zaman farkında olmadan yapar. Yaptığınız şeyin farkında olmaksa işinizi kolaylaştırır. Kaçan kovalanır lafını duyduğunuzda bunun bir savaş sanatı stratejisi örneği olduğunu düşünmemiştiniz. Hiç mi sevgiliyi aramayayım da meraklansın arasın demedin okur. Al sana boşluk stratejisi. Al sana savaş sanatı.

Tüm bu zihinsel ve bedensel gelişimin yanında bu işin en çekici taraflarından bir tanesi ise dojodur. (Dojo: Sanatın pratiğinin yapıldığı yer, “yol”un mekanı) Bir arınma mekanı olan dojoda herşey kurallara bağlıdır, disiplin sıkıdır. Cisimlerden sadeleştirilmiş güzelliğiyle güçlü bir enerjisi olan dojo, Zen’in cisimleşmiş hali gibidir. Gün boyu, sürekli veri bombardımanına tutulmuş beyin dojoya girdiğinde yaşamını ve kendisine dair herşeyi dışarıda bırakır. İlk zamanlarda bu zor olsa da bir süre sonra sihirli bir değnek dokunmuş gibi kendiliğinden gerçekleşir. Günlük karmaşanın içinde bu birçoğumuzun arayıpta bulamadığı bir dinginliktir aslında. Artık insan dojoda geçirdiği saaatler boyunca sanatıyla başbaşadır. Teknikleri uygulayabilmek için zihin sürekli odaklanmış haldedir, çünkü en ufak bir dikkatsizlik acıya ve sakatlanmaya sebep olabilir. Odaklanma kapasitesi mecburen artarken, beden her türlü saldırı karşısında kenara çekilip, üstün pozisyon aldıktan sonra, saldırgana uyum sağlamayı öğrenir. Bunun doğal sonucu olarak saldırıdan kaynaklanan korku, yerini uyum duygusuna bırakır. Artık sadece beden değil, zihin de üstün pozisyondadır.

Birgün dojoda bir antreman izleme şansınız olursa, daha anlaşılır olacaktır. Aikido, izleyen insanlarda her zaman güçlü bir birliktelik, uyum, denge ve estetik duygusu yaratır. Aynen güzel bir besteyi gözleriniz kapalı dinlerken etkilenmeniz gibi birşeydir bu. İki usta aikidocu siyah beyaz kıyafetleriyle adeta yinyang figürünün canlı bir örneğini oluşturarak birleşirler. Saldırı ve savunmanın eriyip birleştiği, iki kişinin rakip olmayı bırakıp bütün olduğu anlarda oluşan farkındalık nihayetinde, öfke ve şiddetle saldıran insanla bile bütün olduğumuz gerçeğini öğretir. Bu anlayış, evrenin kusursuz bütünlüğünü farkına varmaya götüren yolu açar. Zamanla insan özel olmadığını, bunun parçası olduğunu anladığında zihin egonun oyunlarından, tutkularından ve saldırganlığından arınır. Bu felsefi ya da akılsal bir arınma değil içgüdüsel bir dönüşüm olur. O zaman insan gerçekten şiddetsiz ve çevresindeki şiddeti uyuma dönüştürebilme yeteneğine sahip bir bireye dönüşür. Evet aynen o filmlerdeki ak sakallı, sabırlı, sakin üstad gibi…

Biliyorum, evet yine iki satırda hooop diye verdim hayatın anlamını. Bunları bilmek bu kadar basit gerçekten. Ama bunları anlamak ve yaşamaksa tüm bir ömrü dojoda, kendi içsel arayışını sürdürerek geçirmek demek. Benim gibi yolun başında bir öğrencinin yapabileceği ise, hayat boyu sürecek bu yolda, kendini keşfetmenin heyecanını paylaşmaya çabalamaktan öte değil.

Ak sakallı üstad demişken O’Sensei Morihei Ueshiba’yı anmadan olmaz (bu arada O’sensei büyük hoca anlamına gelir). O, Aikido’nun gerçek bir budo olduğunu söyler. Budo kelimesini, batı dillerine savaş sanatı olarak çevirsekte bu bana hep eksik bir çeviri gibi gelmiştir. Japoncadaki kelime anlamı “mızrağı durdurmak” olan Budo savaşçının yolunu, sarsılmaz ruhunu, disiplinini, yaşamını ima eder ve ak sakallı sensei der ki:

“Budo’nun amacı yaşamı uzatmaktır, kısaltmak değil. Budo rakibinizi güçle devirmek ya da dünyayı silahlarla yok oluşa sürüklemek için bir araç değildir. Gerçek Budo evrenin ruhunu kabul etmek, dünya barışını korumak, doğadaki herşeyi doğru bir şekilde üretmek, yetiştirmek ve korumaktır.”
O’Sensei Morihei Ueshiba.

Peki ya bati toplumlarinda? Mesela, bir kilisede ki hac isaretini veya ikonalari paramparca etseniz, ya da bir cami veya sinangoga bir zarar verseniz ne olur? Her halde sadece ceza alip hapse atilirsaniz kendizi sansli hissetmeniz lazim. Peki ya Mekke veya Kudus’de peygamberlerle dalga gecseniz, onlara kufur etseniz? Sag kalmaniz bile mucize olur her halde. Gecenlerde Danimarka’li bir karikaturist Hz. Muhammed’in bir karikaturunu cizdiginde kopan olaylari hatirlarsiniz. Karikaturist su anda Danimarka hukumeti tarafindan korunmaya alinmis ve saklanmis durumda. Din’de isler biraz ekstrem olsa da, olay sadece dinlerle sinirli degil. Bati toplumlarinda ulke bayraklari veya takim bayraklari bas ustunde tutulur, kufurlesmelerden cikan kavgalar gunluk yasantinin parcasidir. Neden acaba?

Problem, bati toplumlari seyleri onlari temsil eden seyler ile ozdeslestiriliyor. Yani, biz bir objeyi temsil eden sembolu o obje ile ozdeslestiriyoruz. Bu biraz kara buyu vodoo gibi aslinda. Bir insani temsil eden bir vodoo bebek yaptiginizda islem tamam, artik o insana yapmak istediginiz her seyi bebege yaparak elde edebilirsiniz. Bebek insani temsil ettiginden, yani insan icin bir sembol oldugundan, vodoo bebegi kendisine verilen zarari garip bir bicimde temsil ettigi insana iletir, ya da en azindan insanlar uzun yillar boyle olduguna inandi. Bugunlerde kimse vodoo buyulerine inanmasa da hepimiz vodoo buyulerinin altinda yatan temel prensibi bilincsiz bir sekilde var sayiyoruz. Temsili, temsil edilen seyden ayirt edemiyoruz. Temsile verilen her hangi bir zarar sanki temsil edilen seye verilmis gibidir bati toplumlarinda. Oysa dogu toplumlarinda temsil, temsil edilen seyden kati sekilde ayrilmistir.

Bu yazida 20 yuzyilin ilk yarisinda felsefe ve sanatta sembol ve obje ayriminda yasanan bir kavrayisin izlerini surucegim. Iki disiplinde de kendi araclarina yonelik artan ilgi bu farkindaliga sebep oldu. Fesefe’de, Frege’nin dil uzerine calismalari ve mantik alainda kaydedilen gelismeler butun felsefecilerin ilgisini insan diline cevirdi. Russell ve Wittgenstein’in dil uzerine calismalari ile dilin aslinda felsefi sembollerin realmi oldugu anlasildi. Dilde sembollerle temsil edilen objeleri ampirik yollarla kontrol edemedigin zaman, sade semboller uzerine yapilacak felsefi tartismalar anlamsiz olacaktir. Ote yanda sanatta fotografciligin gelisimi ve kubistlerin tanistirdigi yeni resimsel duzlem ilgiyi tualin duz yuzeyi ile uc boyutlu dunya arasindaki catismaya cevirdi. Bu catisma ise Magritte’nin unlu “Bu bir pipo degildir” deyisi ile vaftiz edilen temsili sanattin tamamen reddinin yolunu acti. Ben isin sanat yanina konsantre olucam, ama yeri geldikce de felsefe ve sanatta fikirlerin kesistigi yerlere de isaret edicem.

20. yuzyil illuzyonel temsilin konvansiyonel araclarinin cokusune sahit oldu. Gercek yuzey ile illuzyonel derinlik arasinda bir iliski kurmaya yarayan konvansiyonel araclar Ronansans sirasinda perspektifin tanitilmasiyla basladi. O gunden sonra gercek yuzey ile illuzyonel derinlik arasindaki kriz evrildi ve 20. yuzyilda sanatta temsilin tumden reddi ile sonlandi. Magritte’in calismalari ise bu cokusun tam kalbinde duruyor. Ama Magritte’in calismalarina yakindan bakmadan once biraz tarihsel arka plan verelim ki tansiyonu artiran ve Magritte’in calismalarinin onunu acan etmenleri gorelim.

Fotografciligin gelisimi bu etmenlerin en basinda geliyor. Joseph Nicephore Niepce 1826 yilinda ilk fotograf baskisini gerceklestirdiginde muhtemelen fotografin sadece soyal yasantimiza degil ayni zamanda sanat tarihine de yapacagi buyuk etkilerden habersizdi. Fotograf sanat tarihinde yeni bir sayfanin acilmasina sebep oldu cunku gercekligi temsil etmede yep yeni bir yol acti. 1871′den sonra kuru plaka (dry plate) fotograf makineleri ticari kullanima hazirdi. Kuru plakalar pozlama zamanlarini kisalti ve makinelere gezginlik saglayarak kandid fotografciligin onunu acti. 1888′de ise “Kodak” isimli ilk filmli kamera satisa sunuldu, ki bu fotografciliginin buyuk pazarinin onunu acti. 1900′de “Kodak” in daha ucuz ve gelismis versiyonu “Brownie” satisa sunuldu ve fotografciligi kitlelere yaydi.

Fotografciligin gelisimi resimde benzerlik yaratma ihtiyacini ortadan kadirdi. Fotografciliktan once resim benzerlik yaratma ve bu sekilde gercekligi temsil etme amacli olarak kullaniliyordu. Fotografcilik gelisip herkes icin ulasilabilir oldugunda, resim gercekligi benzerlik kurarak temsil etme fonksiyonunu yitirdi, cunku fotografcilik gercekligi benzerlik kurarak temsil etmede resimden acik ara daha iyiydi. Bir fotograf gordugumuzun aynisidir. Bu yuzden, insanlar resim yerine aile fotograflari veya portreler cekmeye basladilari. Insanlar fotograf gorduklerinde o seyin gercekligine inaniyorlar ve resim giderek sanatcinin hayal dunyasina itiliyordu. Resim artik gercekligi benzerlik kurarak temsil etmeye calissa bile, kimse ona inanmayacakti.

Resim zaten bu donemde tualin limitlerine yaklasiyordu, Cezanne siniri zorlayanlardandi. Cezanne alginin dogasiyla ilgileniyordu. Renklerle ve objeleri bizim algiladigimiz gibi temsil etmekle kafayi bozmustu. Aslinda gorsel algida iki hafif farkli perspektiften iki imaji beynimizde birlestirdigimizi fark eden de Cezanne’di. Benzeri bir etkiyi yakalamak icin iki hafif farkli perspektiften cizilmis objeyi tual uzerinde birlestirdi, ki bu kubistleri derinden etkileyecekti. Ayrica, Cezanne daha once esi benzeri gorulmemis bir gercekligi gozlemleme gercekciligi savasi icindeydi. Gozlemledigi gercekligi en gercek sekilde temsil edebilecek, bulabildigi en tutarli yontem onun icin resmin yuzeyini kucuk, genellikle tekrarlar iceren firca darbeleri ile bezemekti. Algiladigi seyleri basit formlara ve renk duzlemlerine ayirip yapisal olarak duzenleyerek, gozlemledigi obje hakkinda maksimum bilgi iceren imajlara ulasmaya calisti. Yine de gercekligi tuale aktarmanin, ne kadar denerse denesin imkansiz oldugu gerceginin farkinda olan Cezanne, her zaman umutsuzdu.

Cezanne’i babalari olarak kabul eden kubistler ronesansdan beri kullanilan perspektifi resimsel alan ile degistirdiler. Kubistlerin ki Cezanne’in iki perspektif methodunun degisik bir versiyonu idi aslinda. Bir objenin parcalari degisik perspektiflerden cizilip tualde tek bir objeye birlestiriliyordu. Kubistler resmin “gerceklige bir pencere” nosyonuna buyuk bir soru isareti koydular. Ronesansdan beri, temsil etme kabul edilebilir bir hile olarak gorulmustu hep. Kubistler ise perspektif methodunu degistirerek tam da bu kabulu sorguluyorlardi. Dahasi, Picasso kubist resimlerine gercek gazete parcalari yapistirdiginda, geleneksel boyanmis illuzyonun yerine kendi deyimiyle zihni kandirmayi koyarak, “gozu kandirmak” kavramini devirmeye calisiyordu. “Gerceklik” sanat eserlerinin icine sizdiginda, illuzyon kavraminda soru isaretleri uyaniyordu. Boyanilan yuzeyler gorunen dunyanin kopyalarinin yapildigi korunmus bir bolge olmakdan cikinca, o zamana kadar iyi tanimlanmis olan resim ile resmin temsil ettigi arasindaki iliski de artik cok dengeli degildi.

Magritte “Common Sense” adli naturmort objelerin tuale boyanmak yerine bir masanin uzerinde duran bos bir tualin uzerinde durdugu resminde resimsel temsilin sinirlarini gozler onune seriyor. Tek bir resimde aslina 20. yuzyilin sanatindaki butun firtinalari ortaya koyuyor. Bir yanda, derinligi olan uc boyutlu objeler ve ote yanda tualin dum duz yuzeyi, ki bu yuzeyde derinlik ancak bir bir illuzyon ile temsil edilebiliyor. Ve bu ikisi bir biri ile bagdastirilamaz. Magritte uc boyutlu objelerin iki boyutlu yuzeyde geleneksel perspektif iluzyonu yontemleriyle temsil edilmesini sorguluyor. Tum ironi bu degil. Dahasi, butun bunlar bir resimde oluyor, ki kendisi aslinda sira disi bir naturmort.

Bu dusunceler insanlarin resmin sadece objelerin bir temsili oldugunu fark etmelerini sagladi. Gercek dunya duz bir resim gibi degil, ama duz bir resmin gercek dunya gibi gorunmesi saglanabilir. Diger bir degisle, sanatcilar objeleri bir sembolle temsil ettiklerini ama sembolun aslinda objelerdenden dogasi geregi cok farkli oldugunu anlamaya basladilar. Bu resmin gelenekleri ve gercek objelerin statuleri arasindaki uzun zamandir suregelen catismanin sonucuydu.

Magritte resmin obje degil bir sembol oldugunu “Kelimelerin kullanimi 1″ isimle tablosuyla duyurdu. Bir pipo resminin altina “Bu bir pipo degilir” yazdi. Yaziyi okuyup resme baktiginizda, “Bir dakika, bu bir pipo” dersiniz kendi kendinize. Bunu soylediginiz anda ise kafanizda bir ampul yanar ve bunun bir pipo olmadigini anlarsiniz. Bu bir pipo gorseli, bu bir resim. Resmi tutturemezsiniz, ama pipoyu tutturebilirsiniz. Bu onguru duz bir yuzey uzerindeki bir pipo resmine bakmakda oldugunuzu kavramanizi saglar. Diger bi degisle, bir sembolu bir sembol olarak kavrarsiniz.

“Kelimelerin kullanimi 1″ in ” Iki Gizem” adli daha ileri bir versionunda Magritte bu fikri gelistirir. Bu resimde bir tual uzerinde bir pipo vardir ve altina “Bu bir pipo degildir” yazar. Tualin uzerinde ise bir baska pipo havada suzulmektedir. Icteki resime odaklandiginizda pipolar ve sembollerin farkli oldugu mesajini alirsiniz. Daha sonra havada salinan “gercek” pipoya bakar ve onun gercek oldugunu algilarsiniz, otekisi ise sadece bir sembol. Tabi bu tamamen yanlis: ikisi de ayni duz yuzey uzerinde. Tual uzerindeki piponun havada suzulen pipodan daha az gercek oldugu tamamen bir yanilsama. Iceriye adim attiginizda, cokdan kandirildiniz: resmi gerceklik yerine aldiniz. Kandirilmamanin tek yolu iki pipoyu da bir yuzey uzerine renkli lekeler olarak gormek. Ancak ve ancak o zaman “Bu bir pipo degildir” mesajininin tam anlamini taktir edebilirsiniz.

Sembol-obje dualizminin kokleri insan zihninde yatiyor. Sembol-obje ayrimi sadece tual ve obje, veya bir objenin temsili ve objenin kendisi arasinda degil. Daha fazlasi var. Sembol-obje ayrimi algimizin derinliklerinde tekrar ve tekrar uretiliyor ve oraya kaziniyor. Zihnimizde sadece sembollerle islem yapabiliyor olsak da icimizde her zaman karsi koyamadigimiz bir his bizim disimizda objeler var diyor. Magritte bunun farkindaydi, Wittgenstein da.

Once Magritte’in “Insanlik Durumu” adli muthis tablosu ile ilgili notlarina bakalim:

“Bir camin onune, odanin icinden gorundugu sekliyle, tual tarafindan kapatilan manzarinin aynisini temsil eden bir resim yerlestirdim. Boylece, resimdeki agac odanin disindaki sakli olan agaci temsil etti. Agac odanin icinde ve disarda bahcede olmak uzere bakanin zihninde ayni anda varoldu. Bu da bizim dunyayi gorus bicimimiz: biz dunyayi kendi disimizda goruyoruz ama aslinda gordugumuz sadece kendi icimizde hissettigimiz bir zihinsel temsilden ibaret.”

Magritte sembol-obje dualizminin cok daha derin bir mekanizmanin yuzey yansimasi oldugunun farkindaydi. Seyler her zaman bir gorus acisindan algilanir, bir takim sembollerle temsil edilir ve algilayandan daha ote bir gerceklik atfedilir. Eger temsil ettikleri gercek bir obje yoksa, semboller ne anlama gelir? Bu sekilde, semboller kullanarak, zihnimizdeki temsillere temsil diyerek daha en basindan daha ote bir objenin varligini varsayiyoruz. Her sey zihnimizin icine olmasina ragmen, bir objeler dunyasi insa ediyoruz farkinda olmadan. Wittgenstein ayni noktayi su sekilde yorumluyor:

“Gokyuzunun mavisine bak ve kendine “Gokyuzu ne kadar mavi!” de. Bunu spontene olarak -felsefi sezgiler olmadan- yaptiginda bu renk izleniminin sadece sana ait oldugu dusuncesi aklinin kosesinden gecmez. Bunu baskasina haykirmakta hicbir sakinca gormezsin. Ve eger bu kelimeri soylerken bir seye isaret edersen, gokyuzune isaret edersin. Diyorum ki: kendi-icine-isaret-etme gibi bir hissin yok.”

Kendi icimize isaret etme gibi bir hissimiz yok; tam tersine kendi disimizdaki bir seye isaret etme hissiyatimiz var. Bu Magritte’in “Insanlik Durumu” tablosunda tualin arkasinda gercek bir agac oldugu hissiyati ile ayni sey. Kendi disimizda bir objenin varligini atfetme hissi insan algisinin ve zihinsel temsil sistemlerinin amacinin temel bir sonucu. Ormanda yakinlarda bir avci olduguna dair bir sembol eline gecerse, ben senin yerinde olsam o sembole bir gercek objelik atfeder ve kacmaya baslardim.

Eger sembol-obje dualizmi algimizin onlenemez bir sonucuysa, dogu toplumlarinin problemi ne? Dogu ve bati toplumlari arasindaki buyuk farktan baslamistik, orada bitirilem. Onlar nasil sembolleri objelerden bu kadar basari ile ayirabiliyorlar peki? Efenim, onlar sembolu objeden ayirmiyorlar, onlar herseyin insan zihninde bir sembol olduguna inaniyorlar. Sembollerden ote obje diye bir sey yok diyorlar. Biz bati toplumlari olarak obje istiyoruz, biz bizden bagimsiz olarak varolan bir dunya istiyoruz. (ki manipule edebilelim yonetebilelim) Kisaca, biz parcalarin bir birinden bagimsiz varoluslari ile ilgiliyiz. Oysa dogulular hic oyle dusunmuyor. (Plato oncesi bati topluluklari ve bir cok yerli kabile de dogulularla benzer dusunculer icerisinde) Onlarin holizminde varolan tek bir sey var, ki biz onun icini seylerle durmadan kategorilere ayirmaya calisiyoruz. Sonucta, kategorilerimiz basit sembollerden ote bir sey degiller, cunku sadece bizim zihinlerimizde varlar. Bu yuzden onlara bagimsiz gercek obje muamelesi yapmanin anlami yok.

NazIm

Şunu biliyorum ki bu ikiliklerin en net ve göz önünde olanı zihin – beden ikilemi. Maddesel olarak tek, ama başka boyutlarda sonsuz sayıda çok. Zihin çoğu zaman sandığımız yerde ve uğraştığımız işte olmak yerine bin tane tilkinin kuyruğunu kovalamakla uğraşıyor. Peki neden yapıyor bunu sorusunu cevaplamaya kalkarsak işin içinden çıkamayabiliriz. Ama şu net ki, odaklanmış bir zihin insan yaşamında birçok şeyi kolaylaştırır. Hayatın anlamını aramak yerine, gerçekten yaşamaya başlamaksa, canlılık gerçeğine odaklanmak ve anı yakalamaktan başka birşey değil aslında. Bu da demek oluyor ki huzurlu ve uyumlu bir yaşamın önündeki yegane engel zihnin odaksız ve uyumsuz durumu. Halbuki görevi ne kadar basit. Önce şunu bir anlayalım. Zihin 4 temel aşamada iş yapıyor aslında. Birinci aşamada, dışardaki koca dünyayla 6 algı kapısı aracılığıyla ilişki kuruyor ve girdileri alıyor. İkincisinde bunları anlıyor ve bunu yaparken bunca yıldır biriktirdiği anıları, tecrübeleri kullanıyor. Üçüncüsündeyse sadece yorum getiriyor. Evet bu iyi bu kötü. Bunu sevdim, bunu sevmedim. Buna sonsuza dek sahip olmak istiyorum ve ötekini bir daha asla görmek istemiyorum. Bu karar verildiği anda, beden buna tepki veriyor ve bir takım duyumlar ortaya çıkıyor. Çoğu zaman farketmesekte bedensel duyumlar her an oradalar. Her an biri gidiyor, diğeri geliyor. Mesela duyduğunuz kokunun güzel olduğuna karar verdiyseniniz beden daha derin solumaya başlıyor. Bu güzel kokunun, güzel bir kadından geldiğine karar verdiyseniz, gözleriniz daha dikkatli bakıyor. O güzel kadından kulağınıza gelen sözler de güzelse bedende bir ısınma, bir titreşim oluşuveriyor. İşte bu noktada tehlike çanları çalıyor. Zihnin 4. aşaması, nam-ı diğer bilinç altı hemen bu duyumlara tepki veriyor. Hoş duyumların sürmesi için, gerekli kodu yazıyor, bağlantıları kuruyor ve bir sonraki anın gerçekliğini yaratıyor. ( Zaten en iyi yaptığı iş bu, ya geçmişte ya gelecekte dolanıp durmak ve yaşanılan anı kaçırmak.) Böylece bir bakıyorsun ki kadının oturduğu tarafa doğru biraz daha dönüvermişsin. Konuştuğun adam az açı dışı kalmış. Ne ayıp, ne ayıp. Upss, ayıbını mantıklı, medeni ve rasyonel zihninde farkettiğin anda düzeltiyorsun. Ama maalesef sorun orada bitmiyor. Buzdağının görünmeyen kısmı çok daha büyük ve bilinçaltında hala yazılmış kaydedilmiş bir kod, bir zincirleme reaksiyon var. Hatta milyonlarcası var. Doğduğun andan itibaren biriktirdiğin, ezberlediğin davranış kalıplarıyla dolu orası. Sense bir kalıptan diğerine geçerek yaşıyorsun ve özgür olduğunu zannediyorsun. Öfkelendiğinde ona kadar saymak, yürüyüşe çıkmak ya da bir sigara sarmak zihnini başka yere odaklayıp işe yarasa da, aslında geçici bir çözümden öteye gitmiyor. Bilinçaltı davranış kalıpları yönetmeye devam ediyor yaşamı.

Peki napıcaz o zaman? Kabullenip bu şekilde mi yaşıyacağız? Tabi ki bu da bir yöntem. Tamam canım bazen sinirleniyorum arada kendimi kaybediyorum, bende böyle bir insanım, beni hatamla sev. Olur severim, bence sorun yok. Ama yine de alternatifinden de bahsetmeden duramam, sen de beni böyle sev o zaman.

Şimdi bak abicim, gidiyorsun mekana, böyle biraz ilginç bir yer. Sana önce iki hap veriyorlar. Kırmızı olanı seçmen lazım unutma. Hapı yuttun mu süreç başladı demektir. Sonra otur koltuğa, ver ordan birkaç kabloyu, ver rastayı, ver bilgiyi hooop “I know kungfu!” Yok öyle maalesef. Yıllarca minder tozu yutmadan öğrenilmiyor o vurdu-kırdı işleri. Bilinçaltı da oturduğun yerden pozitif enerji göndererek adam olmuyor. Aslında ne istersen olur, evrene olumlu sinyal gönder, istediğin evi alsın, istediğin işi bulsun sana. Shaolinde yaz kampı, aydınlanma dahil tam pansiyon. Aradığınız budaya şu anda ulaşılmıyor, lütfen daha sonra tekrar oturun. Böyle olmaz. Ayrıca yukarıda seni yeniden yükleyecek bir rastaman da yok, üzgünüm.

Dur hemen panikleme. Aslında biliçaltı davranış kalıplarının prangalarından kurtulmak ve bilinçaltı denilen şeyi tarafsız, gözlemci olarak eğitmek mümkün. Ama bu bir süreç, sabır ve eğitim işi. Adı da Vipassana meditasyonu. Belki başka yolları da vardır ama benim deneyimlediğim ve sonucunu gördüğüm yöntem bu. Kısaca olanı olduğu gibi görmek anlamına gelen Vipassana, 2500 yıllık bir yöntem. Yukarıda bahsettiğim zihnin çalışma seviyelerini tanımlama ve duyumları gözlemleme yoluyla önce zihni dinginleştirmeyi, sonra biliçaltını yeniden kodlamayı sağlıyor. Kendimden biliyorum işe yarıyor.

Bunun için 10 günlük kurslardan birine katılıp tekniği öğrenmek gerekiyor. Kurallara uyup, gerektiği gibi çalışıldığında kesinlikle sonuç veriyor. Bu işlemin çok da ayrıntısına girmeden şunu söylemek lazım ki, bu bir deneyim işi. Koltukta kabloyla yüklenemiyorsa, kablosuz bağlantıdan okuyarakta çalışmaz. Gidicen görücen…

Asıl olay kursun ilk gününde başlıyor zaten. Sonuna kadar da devam ediyor. Gerçekte bir kırmızı hap yok ama tamda o işlevi gören başka bir şey var ; nefes. Nefes bilincin farkında olduğun kısmıyla bilinçaltı arasında bir köprü görevi görüyor. Nefesini kontrol edebilirsin, istersen yavaş ya da hızlı alabilirsin, hatta bir süre almayabilirsin. Aynı zamanda heyecan, korku, nefret gibi herhangi bir güçlü duygu yaşadığında nefesin buna hemen tepki verir. Hızlanır kesikleşir düzensizleşir. Sakinleştiğinde ise normale geri döner. Nefes her iki kıyıyla da ilişki içindedir kısaca.

Yalnızca nefesle çalışarak köprü kurulduktan sonra asıl iş başlıyor ve o arada neler oluyor neler? Anlatmakla bitmez, tadından yenmez. İnsan aklı durdurak bilmiyor ki. Ben ısrarla tek bir noktaya, tek bir çalışmaya odaklanmış olsam da ve hatta bunu günlerdir sessizlik içinde sürdürüyor olsam da, paşa hazretleri zihin daldan dala koşmaya devam ediyor. Bazen iyice kaybediyor kendini. Mesela 60 kişinin oturduğu salonda aniden ayağa kalıp, yumruk yaptığım sol elimin üstüne sağ elimin avuç içini şlak diye patlatdıktan sonra “ahanda satori, bu sefer kesin aydım lan” diye bağırasım geliyor. Bazen de, gün içinde mütemadiyen duyduğumuz gongu, önümde buda heykeli misali oturan arkadaşın kulağında çınlatıp, “arkadaşım omurgayı adamantiyumdan mı yaptırdın? Az bi kıpırda bi tepki ver alooo” diye sorasım gelmiyor değil.(Adamantiyum : bkz Xmen, wolwerine abimizin süper dayanıklı olması için kemiklerine enjekte edilen madde)

Ondan sonra soruyor insan kendine bu kafa benim mi diye? Evet benim, e bu beden de benim. Var mı itirazı olan? Yok. Peki o zaman içindeki zihin kimin? Eğer benimse ya da bensem o zihin neden bir türlü istediğim yerde tutamıyorum. Evet son seminer güzeldi, tamam dönünce tek tek çalışıcam onları. Tamam bloga yazı da yazarım. Nefesini izle…Bunları unutmayayım ama aklımda tutayım. Aslına biraz daha zaman olsa açılırdı o pankart. Ne pankartı? Nefesini izle… Kaç senesi? Yemekte ne var acaba? Nefes diyorum…Biraz daha indirimli olurmu ki? Olm kan gitmiyo lan bacağına. Acaba gitsem mi eve? Dönünce bir yerlere mi kaçsak? Çok fena yapıcam bak. Nefes nereye gitti bu arada? Kime diyorum aloooo!!! Offff iki dakika yerinde duramazmısın sen ya da her kimsen? Durmuyomusun peki o zaman, Bu bir savaş demektir. Ben sana gösteririm patronun kim olduğunu. Sen nereye gidersen git ben gelmiyorum. Burada oturuyorum. Evet işte tam bu minderin üstünde oturuyorum. Acıdan dişlerimi sıksam da kalkmıyorum……………. Hımm buda kaç sene oturmuştu 3 müydü 5 miydi? Yılan gelmişti dimi arkasından. Acaba “anam yılan dur hareket etmeyeyim de geçsin gitsin” demişmidir? Sonra 5 tane adam gelip onun yılanla ilişkisine şahit olunca oturup meditasyona başlamışlardı ve ilk izdeşleri olmuşlardı budanın. Böylece başlamıştı öğretmeye. Evet sanırım bende onun gibi oturuyormuyumdur acaba? Haydaaa ne budası yaa? Buda nereden çıktı. Evet hala oturuyorum. Ama hani zihin? Yine durmamış yerinde. Ben dursamda o durmuyor gidiyor bir yerlere. Hakkaten bacağa kan gitmiyor galiba, bende kalksam mı acaba? Fena da acımaya başladı. Zihinde durmuyor zaten. Durmasın bakalım. Gitsin gidebildiği yere napalım….Bak sen, böyle de oturuluyomuş sanki. Nefes hala burada nasıl olsa. Evet burada, geliyor ve gidiyor, içeri giriyor dışarı çıkıyor. Bazen sağ burun deliğinden, bazen sol burun deliğinden. Bazen her ikisinden birden giriyor ve çıkıyor. Çark dönüyor ve dünya değişiyor. Nefes giriyor ve çıkıyor, zihin gidiyor ve geliyor, değişim sürüyor. Hey bacaklarımdaki acı nereye gitti? Sanki orada gibi ama değişmiş gibi. Nefes geliyor nefes gidiyor, acı gidiyor titreşim geliyor, sıcak gidiyor basınç geliyor. Değişim hep ama hep sürüyor. Pişt zihin, her nereye kaçtıysan selam söyle benden. Tadını çıkar özgürlüğün ve saf mutluluğun. Devam et hiç durmadan akmaya, gelişmeye ve her geçen gün daha keskin, daha dingin adım adım büyümeye.

Hesaba vursan denizde kum tanelerini geçer bu gitmeler gelmeler. İşin bundan sonrası tamamen kendi deneyimin, kendi gelişimin aslında. Fazla çene yapmaya gerek yok üstüne. Sadece gözlemlemek lazım olan biteni. Kıyıya oturup izlemek lazım yaşam nehrinin değişimini. Arada karşı kıyıya geçmek lazım ama başını suya sokmadan, boğulmadan karmaşasının ortasında. Gülümseyerek, farkederek, deneyimleyerek ve gözlemleyerek…

Ou-San

Sana, ruhuna gıda bir kitaptan bahsetmek istiyorum. Celestine Prophecy adıyla yayınlanan ve Türkçeye Dokuz Kehanet adıyla Altın Kitaplar yayınlarından çevirilen bir kitap. New Age akımının takipçileri tarafından baş tacı edilen bu kitabı, elimden geldiğince şüphecilerin oklarını üzerine çeken noktalarını göz ardı ederek anlatmaya çalışacağım. Zira kitabın genel kurgusunun ve çizmeye çalıştığı ruhani patikanın çok dışında, değindiği spesifik noktalar, üzerine düşünülmesi ve kafa yorulması için, zihinlere yeni kapılar açabilir. O yüzden bu yazıda ya da kitabı okuduğunda karşılaşacağın herhangi bir doktriner saptamayı göz ardı etmekte yarar var.

Kitabın tamamı kurgusal bir maceranın içerisinde açıklanan, güya mayalar tarafından yazılan ve yeniden ortaya çıkarılan, dokuz içgörü’den (insight) oluşuyor. Bu içgörülerin ilginç olduğunu düşündüğüm ayrıntılarını bir sitede bulduğum özetlerden çevirerek dikkatine sunuyorum. İnanıyorum ki her bir okuyucunun, bu yazının tamamından ya da küçük bir cümlesinden öğrenebileceği bir şeyler var. Bu yazı kitaba dair spoiler içerse de bu spoiler sadece kavramlardan ibaret ve kitabı okumakla sadece kavramlara dair anlayışını biraz daha netleştireceksin.
Tuna

“…
Fiziksel dünyaya dair yeni bir kavrayış edinerek, insanlar, geçmişte algılayamadıkları bir enerji türünü fark etmeye başlayacaklar. Evrenin temeli saf enerjiden oluşur ve insan niyeti ve beklentileri, enerji formunda dışa akarak diğer enerji sistemlerini etkilerler. Bu evrensel enerjinin insanlar tarafından algılanması, güzelliğe yönelik artan bir hassasiyet şeklinde ortaya çıkar. İnsan ilgisinin yöneldiği bitkiler, diğerlerine kıyasla daha hızlı büyür. İlgi ve sevgiyle büyüyen bitkilerin tüketilmesi, vücudumuzun verimliliğini ciddi anlamda arttırır. Enerji alanlarını bir kez çıplak gözle görebilme kabiliyetine kavuştuğumuzda, eski ormanlar ve vahşi ekosistemler gibi belirli alanların daha fazla enerji yaydığını anlayabileceğiz.

Er ya da geç insanlar; evrenin tek, bütünlüklü ve dinamik bir enerjiden ibaret olduğunu anlayacaklar. Ve kendimizi böylesine zayıf, eksik ve güvensiz hissetmemizin sebebinin de bu enerjiyle bağımızı koparmamızdan kaynaklandığını görecekler. Bu enerji eksikliğini gidermek için insan bildiği tek yöntemle kendi enerjisini arttırmaya çalışıyor: Psikolojik anlamda diğer bireylerden enerji çalarak. Ve bu enerji hırsızlığı da dünyadaki bütün çatışmaların altında yatan bilinçsiz rekabeti açıklıyor. Bir insan diğeriyle herhangi bir diyaloga girdiği anda iki durumdan biri ortaya çıkar: Ya daha güçlü ya da daha zayıf hissederek diyalogu sonuçlandırır. Konuşmada baskın konuma geçmek için ne söylememiz gerekiyorsa onu söyleriz. Her bir taraf, kurulan anlık ilişkinin kontrolünü elinde tutmaya çalışır. Başarılı olması -bakış açımızın üstün gelmesi ya da takdir görmesi- halinde zayıf hissetmek yerine psikolojik bir tatmin hissederiz. İnsanları kontrol ettiğimizde enerjilerini kendimize doğru yönlendiririz. Diğerinin enerjisini emmek pahasına kendimizi enerjiyle doldururuz. Bu tatmin hissiyatı, durumu tekrar etmemiz için bizi motive eder. İnsanların çoğu, sürekli olarak bir başka insanın enerjisini avlama durumundadır.

İnsanlar, enerjilerini diğer insanlardan değil, evrensel kaynaktan almanın yollarını öğrenmek zorundadır. Yemek, enerji almanın ilk yoludur. Ama yiyeceklerdeki enerjiyi tamamen alabilmek için yenilen yiyecek takdir edilmeli ve tadına varılmalıdır. Tat, (güzellikte olduğu gibi) bir algı kapısıdır. Yemek öncesi dua etmek gibi yemeği kutsal bir deneyime ya da takdire dönüştürme hali, yiyecekteki enerjiyi vücuda geçirebilmenin önemli bir yoludur. Bilinçli yeme eylemiyle yiyeceklerden kaynaklı kişisel enerji arttırıldıktan sonra, bu enerjiyi yemeden de vücuda almanın yollarını öğrenebiliriz. Evrensel enerjiye açık hale gelmek için bu enerjiyle bağlantıya geçmelisiniz. Bu da takdir etme yeteneğimizi geliştirerek olabilir. Ama bunu bir adım öteye götürerek takdir hissini, doyma hissine dönüştürebilirsiniz. Bir şeyi gerçekten takdir etmeyi başardığınızda, o nesnenin altında yatan sevginin size akmasına izin verirsiniz. Nesnelerin güzelliği ve eşsizliğini takdir ettiğinizde, o nesnelerden enerji akışı size doğru yönelir. “Aşk”ı hissettiğiniz bir seviyeye geldiğinizde sadece niyetlenmek, gerisin geri enerji göndermeniz için yeterlidir.

Alternatif bir enerji kaynağı var olsa bile, insanları kontrol etme alışkanlığından tamamen kurtulmadığımız sürece evrensel enerji kaynağıyla bağlantıda kalamayız. Bu alışkanlıkla ilgili sürekli bir bilinç geliştirmek anahtar öneme sahiptir. Bu bilinç ise, kendi spesifik kontrol yöntemimizin, çocukluğumuzda ilgiyi –enerjiyi-, kendimize yönlendirmeye çalışırken öğrenildiğini fark etmekle olabilir. Kendileri zaten bir dramı yaşayan ebeveynlerimiz, bizden enerji çekmek için çabalarlar. Enerjiyi geri kazanmak için bizim daha çocukken bir strateji geliştirmemiz gerekir. Bu yöntem hayat boyu tekrar ettiğimiz “bilinçsiz kontrol dramı” denen bir duruma dönüşür. Her insan, kendi ailesiyle olan deneyimini tekrar gözden geçirerek gerçekten kim olduğunu keşfetmek zorundadır. Bunu bir kere keşfettikten sonra geçmişteki kontrol dramından sıyrılarak gerçekte neler olduğunu görme fırsatı yakalayabiliriz. Her insan enerjiyi kendine yönlendirmek için diğerini manipüle eder. Bu manipülasyon; agresif olarak –insanları ilgiyi kendine yönlendirmek için doğrudan zorlayarak-, ya da pasif olarak –insanların sempatisi ya da merakıyla oynayarak- gerçekleştirilebilir. Genel kontrol dramı şekilleri özetle şunlardır:

Mesafeli, soğuk: Enerjiyi kendi tarafınıza yönlendirmek için geri çekilerek gizli ya da gizemli gözükürsünüz. Bu dramın içine birinin çekilerek sizinle ilgili neler olup bittiğini çözmeye çalışacağını umarsınız. Ve birisi bunu denediğinde muğlâk kalarak onları mücadele etmeye, daha derin kazmaya ve gerçek duygularınızı açığa çıkarmak için çabalamaya zorlarsınız. Karşınızdaki insanı ne kadar uzun süre ilgili ve gizemin içinde tutabilirseniz, enerjisini de o kadar çok emebilirsiniz.

Sorgucu: Yanlış bir şeyler bulma amacıyla sorular sorup diğer insanın dünyasını masaya yatırarak bir dram ortaya koyar. Ve yanlışı bulduklarında diğerinin hayatının bu noktasını eleştirirler. Bu strateji başarı sağlarsa, Eleştirilen insan bu dramın içine çekilir. Sorgucunun etrafındayken daha bir kendilerinin farkında hale gelirler. Sorgucunun yaptıklarına ve düşündüklerine daha bir dikkat ederek onun yanlış olduğunu fark edebileceği bir şey yapmamaya çalışırlar. Bu psişik hürmet, sorgucuya arzuladığı enerjiyi sağlar. Sorgucu sizi kendi yolunuzdan çeker ve enerjinizi emer çünkü siz kendinizi onun düşünebilecekleri üzerinden yargılamaya başlarsınız.

Yıldıran, sindiren: sizi fiziksel ya da sözlü olarak tehdit eden biridir. Size kötü bir şeyler olabileceği korkusu ile bu insanlara dikkatinizi ve enerjinizi vermeye zorlanırsınız. Bu, dramlar içinde en agresif olanıdır.

Zavallı Ben: Hâlihazırda kendilerine olan kötü şeylerden, sizin bunlardan sorumlu olabileceğiniz imasıyla, bahsederler. Eğer yardım etmezseniz, bu kötü şeylerin devam edeceğini de ima ederler. Zavallı Ben, hiçbir neden olmadığını bildiğiniz halde sizi suçlu hissettiren biridir. Söyledikleri ya da yaptıkları her şey, sizi onlar için yeterince şey yapmadığınız fikrine karşı kendinizi savunma durumunda bırakır.

İnsanlar farklı durumlarda, birden fazla dramı kullanırlar. Ama çoğumuzun baskın bir kontrol dramı vardır. Ve bu dramlardan hangisi küçükken ailemizle işe yaradıysa, onu kullanma eğilimindeyizdir. İnsan, ailesinin ilgisini çekebilmek için ne gerekiyorsa sonuna kadar yapar. Bu yüzden de; sorgucu ebeveynler mesafeli, sindiren ebeveynler zavallı ben, mesafeli ebeveynler ise sorgucu çocuklar yaratma eğilimindedir. Çocukluğunuza bakarak kendi kontrol dramınızı açığa çıkarttıktan sonra gerçek soruya geri dönme şansı yakalarsınız: Neden bu aileye doğdum? Ebeveynlerinizin hayatın nasıl yaşanması gerektiğine dair değerleri, size aktarılan asıl başlangıç noktasıdır. Ve düşünsel insan evrimi diye bahsettiğimiz kavram da bu değerleri kendi çocuklarınıza iletmek için bir adım öteye, yükseğe götürmekten ibarettir. Hayatınıza tek bir bütünlüklü hikâye olarak baktığınızda yaşamınızın bu sorunun cevabı üzerine kurulduğunu görebilirsiniz. Ortak bir evrimsel amaçta birleşen iki insan bir çocuk dünyaya getirerek düşünsel evrimlerini bir üst basamağa taşımak için çalışırlar.

İnsan, kendi yaşamsal amaçlarında netleşerek bir diğerinin evrimine kendini angaje etmeyi başardığında, diğer insana karşı geliştirdiği bağımlılıkla, kendi evrimsel yolunu kesintiye uğratabilir. Aşk ilk kez gerçekleştiğinde, iki insan biliçsiz olarak birbirilerine enerji vermeye başlar. Bu da “aşık olmak ” dediğimiz hafiflemişlik ve yükselmişlik hissine yol açar. Bu hissin karşısındaki insandan sürekli olarak gelmesi beklentisine girdiklerinde, evrensel enerjiye kendilerini kapatırlar. Ve bu içe kapanış, onları birbirilerinden gelecek olan enerjiye daha da bağımlı kılar. İşte bundan sonra aldıkları enerji hiç yetmemeye başlar. Bu eksiklik duygusuyla enerji vermeyi bırakır ve daha fazla enerji için birbirilerini kontrol etme dramına düşerler. Sonunda da olağan güç mücadelesi başlar.

Ailemiz içinde enerji rekabeti nedeniyle birçoğumuz önemli bir süreci tamamlayamadan büyür: (dişil ya da eril) karşı cins yönümüzü kişiliğimize entegre etme sürecinden bahsediyoruz. Bu eksiklikten dolayı da karşı cins enerjisine bağımlı hale geliriz. Evrenin enerjisi hem dişil hem de erildir. Zaman içinde bizde bulunmayan karşı cins enerjisini alabilir hale geliriz ama bunu zamanından erken yapmak evrensel enerji ile bağımızı bloke eder. Örneklemek gerekirse: C harfi gibi enerjisel anlamda “eksik” olarak dolanırız. Bu da bizi çemberi tamamlayabilecek -O harfi olabilecek- karşı cins enerjisine karşı oldukça alıcı bir konuma getirir. Çemberin tamamlanması ise bize ani bir enerji patlaması ve tamamlanmışlık duygusu verir. Bu duygu da evrensel enerjiyle tam bir uyum halinde olduğumuza dair bir yanılsama yaratır. Ama problem şudur ki; bu tamamlanmışlığı sağlamak için iki insan gerekmesine rağmen çemberi oluşturan her birey kendisinin tam olduğuna dair bir yanılsama içerisindedir. Her birey sanki diğeri kendisinin bir uzantısıymış gibi diğerini kontrol etmek ister. Bu iki insanın oluşturduğu tekliğin iki başı ve iki egosu vardır. Bu ilüzyon, sonunda güç çatışmasıyla bir anda gözler önüne serilir. Sadece, evrensel enerjiyle bağlantılarımızı ve kendi bütünlüğümüzü dengeledikten sonra bizi kendi bireysel evrim yolumuzdan dışarıya çekmeyecek daha yüksek bir ilişkiye hazır hale gelebiliriz.
…”
* Metnin daha geniş ingilizce versiyonu için http://www.homestar.org/bryannan/celistin.html

Günlerden bir gün, iki büyük kılıç ustası hünerlerini yarıştırmaya karar vermişler. İkisi de yapılabilecek en keskin kılıcı yapacaklarını söylemişler ve yapmışlar da. Ateşte haftalarca dövdükleri kılıçlarını alıp bir dere kıyısında buluşmuşlar. Derenin suları sadece diz seviyesindeymiş. Birinci usta kılıcını çekip suyun ortasına saplamış. Sonra seyretmeye başlamışlar. Ağır ağır akan suyun üzerinde süzülen bir yaprak gelip kılıcın keskin çeliğine temas ettiği anda ikiye ayrılmış. Kılıç o kadar keskinmiş ki, yaprak aynı sakin ve yavaş akışını sürdürerek yoluna devam etmiş… Sonra ikinci usta aynı şekilde kılıcını suya saplamış. Yine seyretmişler. Bu kez derenin getirdiği sakin yaprak kılıca yaklaşmış, yaklaşmış ve temas etmek üzereyken sanki görünemez bir dalga tarafından yönlendiriliyormuşcasına kılıcın yanından sıyrılarak arkasına geçmiş. Kılıç o kadar keskinmiş ki yaprak zarar görmeden çekip gitmiş…

Kim kazanmış sizce yarışmayı? Hiç kimse. Ustalar birbirlerine bakmışlar ve anlamışlar ki ikiside kendi yollarının eşsiz sanatçılarıymış. Onları karşılaştırmak mümkün değilmiş. Birinci usta yaşam alan kılıçların en mükemmelini yaparken, ikinci usta yaşam veren kılıcın üstadıymış.

Bana bu hikayeyi anlatan üstad şöyle demişti: önce seçmelisin ve seçiminin farkında olmalısın. Yaşam alan kılıç mı yoksa yaşam veren kılıç mı olmak istiyorsun? Bunu bildiğinde ve kendini yoluna adadığında, varacağın yeri merak etmene hiç gerek yok.

Devam etmeden önce şu konuyu açıklığa kavuşturmak gerekli sanırım. Her türlüsünden şiddetle beslenen bir medya hergün gözümüzün önünde. Dünyanın dört bir yanında savaşın her türlüsü hali hazırda yaşanıyor. Üstelik bunlar hikayemizin geçtiği zamanlardaki gibi savaşlarda değil. O zaman krallar, şövalyeler, samuraylar, yani kaybedecek çok fazla şeyi olan insanlar cephenin en önünde yer alırmış. Savaş çıkarma niyetin varsa kılıcını kuşanıp meydana çıkman gerekirmiş. Şimdiyse kaybedecek hiçbirşeyi olmayan insanlar ölürken, lordlar kamarası lcd ekranlardan savaşı izleyip strateji oyunları oynuyorlar. Hal böyleyken bazen şiddete karşı içimizde biriken şiddet duyularımızın kapanmasına sebep oluyor ve kendi kazdığımız kuyuya düşüveriyoruz. Ayrıntılara takılıp bütünü gözden kaybediyoruz.

Çoğu zaman şu koca hayat karmaşasında olanlar, suyun üzerinde süzülen küçük bir yapraklardan ibaret. Tamam belki sayıları çok ama özünde hepsi aynı. O küçük yaprakları karmaşıklaştırıp, zorlu bir düşmana dönüştürmekse biz insan evladının marifeti. Bunu yaptığımızda, mağaralaramızda genlerimize kazınmış korkularımızın ortaya çıkmasıysa gayet kolay. Temelde sadece hayatta kalabilme dürtüsü, kurulu düzende, küçümsenmek, yalnız kalmak, hata yapmak, başarısız olmak gibi çok çeşitli korkulara dönüşüyor ve kendimizi korumak için saldırganlaşmak an meselesi oluyor. Şiddet çeşitli şekillerde hayatımızın parçası oluveriyor. Köşeye sıkıştırıldığında herşeyiyle saldırıya geçen vahşi bir hayvan gibi kılıcımızı çekip salına salına gelen yaprakları kesiveriyoruz parça parça. Sonra aniden farkediyoruz ki, sıkı sıkı sarılmışız yaşam alan kılıca…

İçimizde çok fazla korku var. Korku öfkeye dönüşür, öfke nefreti getirir ve nefret karanlığın kapılarını açar. Evet tanıdık geldi değilmi? Bunlar çok daha popüler bir üstadın sözleri. Belki başka bir yazının konusu olabilecek bir üstad.

Yine kılıçların yarıştırıldığı zamanlardan kalma bir benzetme de savaşçıyı bir ağaca benzetiyor. Toprağa sımsıkı tutunan köklerinin üzerinde,sağlam gövdesiyle öylece duruyor samuray. Tepesinde esen rüzgarlara, fırtınalara sadece salınarak uyum sağlıyor. Öyle sağlam bir duruşu var ki, değil diz boyu bir dere, üzerinden seller geçse dahi kıpırdamadan duruyor. Öyle keskin bir ruhu var ki, yüzeydekilerle uğraşmak yerine, derinlerde suyun yönünü değiştiriyor. Sakin, sessiz ya da hışımla, öfkeyle kimbilir kaç yaprak etrafından dolaşıp yoluna devam ederken o sadece duruyor ve ruhu keskinliğini koruyor…Yaşam veren kılıçsa kınından hiç çıkmadan görevini yerine getiriyor…

Bunları okuduktan sonra iki küçük bilgi vermek istiyorum. Hikayenin içindeki yerlerine siz koyarsınız artık. Birincisi samuray kelimesi çoğunlukla sanıldığı gibi savaşçı anlamına gelmiyor. Kelimenin tam karşılığı “hizmet eden”dir. Dar anlamda bir kişiye ya da yönetime hizmet anlamına gelsede, geniş anlamı kılıcın yoluna adanmışlıktır. Aslında samuray, tüm yaşamını Bushido’ ya, yani savaşçının yazılı olmayan kurallarına adamış kişidir. İkinci bilgimizse, japoncada keskin kılıç demek yerine canlı, yaşayan kılıçta denilebiliyor.

Güç sizinle olsun barışın elçileri…

Ou-San

Efenim cok urkunc bir kavram degil, anlatmasi anlamasi oldukca basit, asil ozumsemesi icsellestirmesi zaman alan kismi. Doganin sonsuz dongusu icinde kendimizi buluyoruz farkinda bile olmadan. (sen buna bahar de sembolizm olsun) Dogamiz geregi ihtiyaclarimiz, zevklerimiz arzularimiz var. Sadece ihtiyaclarimizi giderip yasayip gitsek her hangi bir canli gibi sorun olmayacak pek, de farkinda olmadigimiz zevklerin, arzularin etkisinde surukleniyoruz ister istemez. Bu farkinda olmadan arzunun etkisinde suruklenmelerimiz, bir anlik eglencelerimizle tasimayacagimiz taslar bagliyoruz sirtimiza. taslardan kurtulmak icin attigimiz her adim daha yeni taslarin sirtimiza yuklenmesine sebep oluyor. Gittikce duygularimizin kolesi oluyoruz. Taslari tasidikca yanilsamalara kaptiriyorsun iyice kendini, ben sirtimda bu tasi tasiyorsam o tas benimdir, icabinda o tas da beni tasir…oldu guzelim, ne yazik ki doganin dongusu oyle islemiyor. senin sevdigin seyleri baskalari da seviyor, seni seven seyler baskalarini da seviyor, baskalarinin sevdiklerini sen de seviyorsun, oyle donup duruyor bu dunya orgysi.

duygu dedigin tas,tas dedigin de duygu be kardesim. ipini cozup kurtulsan ondan ne kadar hafifleyeceksin aslinda. ama o kadar kolay degil iste duygularla bogusmak, o baglandigin seylerden kurtulmak, hele bir kere icine bulastin mi arzular dunyasinin senin kazidigindan kat ve kat hizli olarak yenileri eklenir. Ne de olsa yazmasi kolay, kazimasi ise cok zor. O kisin ortasinda sirtina tas baglayip eline heykel alip dagin tepesine kadar oyle surune surune tirmanan kesis gibi yurek ister sirtindaki bir tastan kurtulmak. yoksa bir balik gibi cirpinip durur sonunda suyun dibini boylar olursun. ya da yilan gibi kivrilip surunup ecis bucus olup, olursun aci ceke ceke. hayatin metaforu o iste, aci ceke ceke olmek. hepimiz olmuyor muyuz zaten eninde sonunda, bak kesis abi de oldu. evet, ama hayatinin ve olumun kalitesi ne, bir de ona bak. kesis abim koc gibi zamaninin geldigini gorup, dunyadaki butun islerini tamamladi, teknesiyle son bir yolculaga cikip kendisini bogup yakarken bile kili kipirdamadi. oyle sakin, huzurlu ve tatmin olmus bir sekilde. buna irade diyorlar, not al burasi en zor kismi kesin sinavda cikar, yaz kis fark etmez sembolizm sokmez. ama cok istiyorsan entelsen kurbaga gibi olucan hayatta diyelim, amfibyen, cok sey istemez, soguktada sicaktada yasar, karada da suda da, soguk kanlidir, sakindir, uyumludur, iradelidir, bilgedir.

varolus habire kendini tekrar ediyorsa, ayni zevkler tekrar tekrar yasaniyorsa, ayni acilar tekrar tekrar insanlarin hayatlarini mahvediyorsa, neden bu materyali surekli degisen ama formu hic degismeyen varolusun icinde cirpinan bir balik olasin ki. neden her gun sirtina tasiyamayacagin taslar baglayasin ki. aklini kullan, iradeni guclendir, cik bu cemberin icinden.

NazIm

Okuduğum bir kitap “boş ayna” diyordu. Ayna sana seni, olduğun gibi yansıtır. Düşünmeden, yorum yapmadan. Ne zaman ki bir boş aynayla karşılaşırsın, işte o gün…bilemedim doğru kelimeyi bak işte. Birşey olmuştur orası kesin…Bir zen tapınağından geçen yıllardan sonra, bir bar taburesi üstünde düşünüyordu kahramanımız bunu, soğuk bira eşliğinde.

Sonra bir başkasında soruyordu rahip; bir elin sesi nedir diye. Şöyle parmaklarımı şıklatıp evreka diyesim geliyor. Ama bu “koan” meselesinin, tapınaklarda zihinleri sürekli çalışır tutmak için kullanılan bir yöntem olduğunu hatırlıyorum.Usta sana bir koan verir ve onunla uğraşır durursun. Ben parmaklarımı şıklatarak çıksam karşısına herhalde sopamı yer dönerim minderime. Belki de dönmem…Sonra bir bakıyorum ki birileri kitabını yazmış zen tapınaklarında kullanılan koanların. Usta çırak arasında kalması gerekiyordu halbuki…

Zen bir yaşama sanatıdır, zen yaşamı anlama yoludur. Zen basittir nettir. Ciddi midir, şaka mıdır? Zen insanın kendine yakışanı giymesi midir? Zen sadece varolmak mıdır? Öyleyse neden zen? Benim sorulacak bir çok sorum olduğuna göre, birilerinin de verilecek cevapları olmalı.Biri, herşeyin cevabı ölüm diyor mesela, yaşamsa bilinen tek gerçeğe varıncaya kadar geçen belirsizlik süreciymiş. Herneyse…

Yine böyle nefis beyin egzersizlerine salıvermişti beni filmimiz ilk izlediğimde. 2003 Kore yapımı bir Kim Ki-Duk filmi. Geçenlerde tekrar izlediğimde filmi ne kadar geç keşfettiğimi farkettim. İki satır yazayım da varsa başka geciken bir an önce tatsın o zaman dedim.

“İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış ve İlkbahar” bir gölün ortasında yüzen küçük tapınakta yaşayan, yaşlı budist kesişle, çocuk yaşta yanına aldığı öğrencisi arasında, yıllara yayılan ama dört mevsimde anlatılan, bir büyüme, hayatı tanıma, bir erdem kazanma öyküsü. Her ne kadar bu haliyle modern yaşamdan uzak görünsede, anlattığı her mevsimde, insanın yaşamında yüzleşmek zorunda kaldığı önemli bir dönüşüme odaklanıyor. Mevsimler ilerledikçe öğrenilenler ve uygulananlar bir bir çıkıyor su yüzeyine. Böylece geçtiği zamanı ve mekanı aşıp, insan olmanın evrensel özüne dair, dingin bir hikayeye dönüşüyor. Filmin sessizliği sabır gerektirse de manzara ve renkler alıveriyor insanı içine.

Bir sürü sorunun ve cevabın arasında, kayaları yalayarak ağır ve sakin akan küçük suyun üstünde kayan yaprağı kemiren minik yeşil tırtılın hayatı ne kadar da güzeldir halbuki…haydi bakalım, iyi seyirler…

Ou-San

ps: Bu filmin ana temasi olan dongusel varolus konusu da burada.

Sonra zamanla öğrendim ki gerçek böyle değil. Benle alakalı ya da alakasız gelişen herhangi bir olayın ve ya sabah uyandığımda üzerime anlamsızca çöken karanlığın etkisi aynı noktadan kaynaklanıyor. Benim durumlarla olan ilişkimden. Yavaş yavaş bunu farketmeye başladıkça, öğrenmeye çabaladığım stratejiler daha bir işe yarar oldu. Düşman (kozmik ya da teknik) ne kadar kalabalık ya da güçlü olursa olsun, çatışmanın merkezini anlayıp çözebildiğim sürece her türlü zarardan, gerginlikten, tedirginlikten vs, korunabilirim. Peki çatışmanın merkezinde ne var? Tabiki benim durumla olan ilişkim. Bu durumda nereye vardım. Cevabı içerde bulduktan sonra dış düşmanlarla barışmak çok kolay bir iş. Mutlu, sakin küçük bir dere gibi kocaman kayaların arasında şırıl şırıl akar giderim ondan sonra.

E peki ben bunları niye yazdım? Şöyle bir bakınca pek de bilmediğin birşey söylediğimi sanmıyorum. Şu yüzden yazdım. Cevapları kendin bulmak, durumlarla olan ilişkilerini doğru biçimde tanımlamak ve bu sırada seni yavaşlatan, boğan bağlarından adım adım kurtulmak kolay bir iş değil. Yardım almak gerekebilir. Bizzat deneyimlediğim ve her fırsatta paylaşma heyacanı yaşadığım Vipassana meditasyonu bu konuda bildiğim en etkili, en gerçek yöntem. Gerçek derken kastım, bir takım mistik öğretiler üzerine değil, tamamen fiziksel gerçeklerin üzerine kurulu olması. Diğer taraftan, son zamanlarda moda olan yöntemler gibi, öğreti ücreti, aydınlanma dahil tam pansiyon yaz kampı bedeli gibi dünyevi para hesapları yapmak zorunda değilsin. Çünkü bu kurslar tamamen gönüllü bağışlarla gerçekleşiyor. Neyse, Vipassana’yı anlatmaya çabalamak benim işim değil. Zaten deneyimlendiğinde anlam kazanacak birşey. Ama haziran ayı içinde bir kurs yapılacağını duyurmak ve bununla ilgili kaynakları paylaşmak sanırım heyecanımı yatıştıracak. Aşağıdaki paragrafları vipassana web sitesinden ekledim.Ayrıntılı bilgiler, dökümanlar, kurs bilgileri ve başvuru için bakacağınız yer http://www.tr.dhamma.org/ ‘ dır arkadaşlar..

“Olanı olduğu gibi görmek anlamına gelen Vipassana, Hindistan’ın en eski meditasyon tekniklerinden biridir. Bu teknik, 2500 yıldan daha uzun bir süre önce Gotama Buddha tarafından yeniden keşfedilmiş ve evrensel hastalıklara evrensel bir çare, yani bir “yaşama sanatı” olarak öğretilmeye başlanmıştır.”

“Vipassana, kendi kendini gözlemle gelen bir kişisel dönüşüm yoludur. Beden ile zihin arasındaki derin bağlantı üzerinde odaklanır. Bu bağlantı, bedenin yaşamını şekillendiren ve zihnin yaşamına da sürekli bağlı olan ve onu koşullayan bedensel hisler üzerine disiplinli bir şekilde dikkatin yoğunlaştırılması ile doğrudan deneyimlenebilir. Bu gözlem temelli, kendini keşif yolculuğudur zihin ve bedenin ortak kökenine giden, ve zihinsel kirliliği eriterek dengeli, sevgi ve şefkat dolu bir zihinle noktalanan.”

“İnsanın düşüncelerini, duygularını, yargılarını ve duyumlarını işleten bilimsel yasalar anlaşılır hale gelir. Doğrudan deneyimle, kişinin ilerleyişinin ya da gerileyişinin, ıstırabı nasıl ürettiğinin ya da ondan nasıl özgürleştiğinin doğası anlaşılır. Yaşam, artan farkındalıkla, aldanmadan uzak, öz-denetim ve huzur ile nitelik kazanır.”

Ou-San

Wabi-Sabi tanımlanması pek kolay olan bir şey değil. Özellikle Japon’ların çay seremonisini bilmeyen birisi için özümsemenin bir hayli zorlaştığını fark ettim (çünkü Japon’lar çay seremonisini tamamen Wabi-Sabi evreni içerisinde gerçekleşen bir merasim olarak görüyorlar ve dolayısıyla çay seremonisinin detaylarını bilmek Wabi-Sabi’yi anlamayı bir nebze kolaylaştırıyor).

Muhtemelen bu yazıyı okuduğunuzda Wabi-Sabi’yi tam olarak anlamış olmayacak, özümsemiş olmaktan ise çok daha uzak bir noktada olacaksınız. Fakat yine de bakış açınız üzerinde, düşünceleriniz ve tanımlarınız üzerinde olumlu bir etkisi olacağına ve Wabi-Sabi’nin ne ile ilgili olduğunu hissetmenize yardımcı olacağını düşünüyorum. Bununla beraber Wabi-Sabi’nin sadece hakkında okuyarak anlaşılabileceğini pek sanmıyorum; bu yüzden bu yazıdan en büyük faydayı alacak kişilerin daha önce benzer konularda kafa yormuş olan ya da bir konuda derinlemesine kafa yormaya üşenmeyen kişiler olacağını düşünüyorum.

Bu yazıyı yazarken orada burada rastladığım çevrim içi kaynaklardan yararlandım. Yazının çoğunluğunu ise Leonard Koren’in “Wabi-Sabi” isimli kitabından doğrudan çevirdim ya da o kitapta yazanlardan yola çıkarak yazdım. Dilerim kafanızda bir şeyler canlanmasına yardımcı olabilirim.

Wabi-Sabi nedir? Wabi-Sabi birlikteliğindeki wabi, bir yaşam şeklini, ruhani bir yolu ifade ederken sabi, nesneleri ve onların sanatını temsil ediyor. Bir diğer bakış açısı ile wabi, felsefi bir temel iken sabi estetik bir idealin betimleyicisi. Özgün anlamlarından sıyrılmış ve yeni anlamlar kazanmış olan bu kelimeler bir araya geldiklerinde yarattıkları yeni anlamın yaklaşık tanımı ise şöyle bir şey:

Wabi-sabi, kusurlu, geçici ve bitmemiş nesnelerin güzelliğidir.

Wabi-sabi, alçak gönüllü ve mütevazi nesnelerin güzelliğidir.

Wabi-sabi, nesnelerin alışılmadık güzelliğidir.

Tadao Ando’nun yazdığı ve Internet’te rastladığım bir yazıya göre Zen Budizm’in önemli uzmanlarından ve Japon kültürünü Batılıların anlaması için yorumlayan ilk akademisyenlerden birisi olan Daisetz T. Suzuki, Wabi-Sabi’yi “fakirliğin estetiğini etkin bir şekilde taktir edebilmek” olarak tanımlamış. Burada fakirlik elbette Batı anlayışında denk düştüğü şekliyle değil, daha duygusal bir şekilde, materyal kaygıların yarattığı tüm ağırlığı hayatımızdan çıkardığımızda kendimizi içinde bulunduğumuz durum anlamında kullanılmış: “Wabi-Sabi küçük bir kulube, oturmak için iki üç hasır, yan taraftaki tarlalardan toplanmış bir tabak sebze ve belki de yağmakta olan narin ilkbahar yağmurunun sesi ile tatmin olmaktır”.

Wabi-Sabi kapsamlı bir estetik anlayış sistemi olarak düşünülebilir. Varoluşun nihai doğasına, kutsal bilgi ve deneyime, duygusal esenliğe, fazilete ve cisimlerin görünüşlerine dair tümleşik bir yaklaşım ortaya koyar.

Modernizm’in yaşam ve Batı medeniyetlerinin dünya görüşü üzerindeki etkilerini bilenler Wabi-Sabi’nin modernizm doktrinine zıt olduğunu eminim fark etmişlerdir. Koren’in kitabında Wabi-Sabi’nin modernizm ile nasıl bir kontrast içerisinde olduğunu göstermek için hazırlanmış çok güzel bir tablo vardı. Herkesin kafasında daha sağlam bir şey canlanmasını sağlamak için o tablonun bir kısmına yer vermek istedim:

Wabi-Sabi evreninin bileşenlerini ve o bileşenlerin kapsadığı fikirleri listelemenin çepeçevre bir fikir verebilmek için en iyi yöntem olduğunu gördüm ve sizin için işleri kolaylaştıracağını umarak bir özet hazırladım. Wabi-Sabi evreninin bileşenleri ve kapsamları şöyle: